Nuriddin Ali ibn Abdurahim
Nuriddin Ali ibn Abdurahim ibn Ahmad al-Kotib al-Malakiy al-Muz’affariy Ibn al-Mugʻayzil (1302-yilda vafot etgan) suriyalik, Mamluklar davri tarixchisi edi. Uning asosiy asari Zayl mufarrij al-kurub fi axbor bani Ayyub hisoblanadi[1].
Ali aslzoda Hamolik edi. Onasi tomondan bobosi Sharafiddin al-Ansoriy 1264-yilda vafot etgan boʻlib, u shu shaharga kelib joylashgan va qizlarini mashhur al-Mugʻayzil oilasiga uzatgan[2]. Alining tugʻilgan sanasi nomaʼlum, biroq u sulton Boybars I (1260–1277) hukmronligining dastlabki yillaridayoq balogʻat yoshiga yetgan edi. U sulton Qalavun (1279–1290) davrida kotib boʻlib xizmat qilgan, soʻngra 1284-yilda Hamo hokimi amir al-Muz’affar IIIning bosh kotibiga aylangan[3]. Ehtimol, u tarixchi Ibn Vosilning shogirdi boʻlgan[4]. U Ibn Vosil oʻz tarixiy asari Mufarrij al-kurubni yozgan kotib boʻlgan[2]. U, shubhasiz, 1260–1261-yillarda Sitsiliyaga elchilikka ketgan paytda Ibn Vosil tark etgan tarixiy loyihani davom ettirgan[4], bu ishni Ibn Vosil roziligi[3] bilan ham, roziligisiz[2] ham qilgan boʻlishi mumkin. Ibn Vosil asariga ikki xil toʻldirma – davom yoki ilova – mavjud boʻlib, ulardan biri Alining oʻzi, ikkinchisi ham, ehtimol, uning qalamiga mansubdir[2][4]. Ali hijriy 701-yilda (1302) vafot etgan[5].
Asari
[tahrir | manbasini tahrirlash]Zayl mufarrij al-kurub hijriy 660–695-yillarini, milodiy 1261/1262–1295/1296-yillariga toʻgʻri keladigan davrni qamrab oladi[6]. Zayl koʻlami jihatidan torroq va Mufarrijga qaraganda kamroq uzluksizdir. Asar asosan Hamo va uning atroflaridagi voqealarga bagʻishlangan boʻlib, Mamluklar saltanatining boshqa hududlaridagi ishlar haqida ham ayrim maʼlumotlarni oʻz ichiga oladi. Zaylda Al-Mansur IIning (1284) vafoti hamda Alining al-Muz’affarning bosh kotibi sifatida xizmat qila boshlashi batafsil tasvirlangan[4]. Asarda voqealar oʻrtasida katta xronologik uzilishlar boʻlib, epizodlar alohida-alohida batafsil hikoya qilinadi. Ali koʻpincha voqealarni xotiraga yoki boshqalardan eshitganlariga tayanib hikoya qiladi. U, koʻrinishidan, franklar bilan toʻgʻridan toʻgʻri aloqada boʻlgan, bu esa uni Suriyadagi Salib yurishlarining soʻnggi davri uchun foydali manbaga aylantiradi[3]. Shuningdek, u mo‘g‘ullarning Suriyaga bostirib kirishining guvohi boʻlgan, chunki u Boybarsning 1277-yildagi moʻgʻullarga qarshi yurishida hamroh boʻlgan[7]. U, ehtimol, al-Marqab qamaliga (1285) ham shaxsan guvoh boʻlgan boʻlishi mumkin. Boshqa manbalar qatorida u oʻz qarindoshi Najmiddin al-Gʻaffor va Hamo vaziri Najmiddin ibn at-Tojni ham keltiradi[4].
Manbalar
[tahrir | manbasini tahrirlash]- ↑ Edited by ʿUmar ʿAbd al-Sallām Tadmurī (Beirut, 2004).
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 Konrad Hirschler, Medieval Arabic Historiography: Authors as Actors (Routledge, 2006), pp. 27–28.
- ↑ 3,0 3,1 3,2 Claude Cahen, La Syrie du nord à l'époque des croisades et la principauté franque d’Antioche (P. Geuthner, 1940), p. 77 (ch. II, ¶105).
- ↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 Linda Northrup, From Slave to Sultan: The Career of al-Manṣūr Qalāwūn and the Consolidation of Mamluk Rule in Egypt and Syria (678–689 A. H./1279–1290 A. D.) (Franz Steiner, 1998), p. 44.
- ↑ Konrad Hirschler, „The Formation of the Civilian Elite in the Syrian Province: The Case of Ayyubid and Early Mamluk Hamah“, Mamlūk Studies Review 12.2 (2008): 95–132.
- ↑ Reuven Amitai-Preiss, Mongols and Mamluks: The Mamluk–Īlkhānid War, 1260–1281 (Cambridge Universiteti Press, 1995), p. 4.
- ↑ Amitai-Preiss (1995), p. 169.