Nihal Atsız

Boshlanish

Nihal Atsız
Tavalludi	12-yanvar 1905-yil Istanbul, Usmonlilar imperiyasi
Vafoti	11-dekabr 1975-yil(1975-12-11) (70 yoshda) Istanbul, Turkiya
Ijod qilgan tillari	Turk Tili
Fuqaroligi	Turkiya
Bolalari	Bugra Atsiz, Yagmur Atsiz.
Imzosi

Huseyin Nihâl Atsiz (1905 yil 12 yanvar; Kadiköy, Istanbul — 1975 yil 11 dekabr, Istanbul) — turk Yozuvchisi, Turkologiya, Shoir, mutafakkir va Oʻqituvchi. U turklar tarixi haqida adabiy asarlar va tarixiy tadqiqotlar muallifi. U Turkiyada panturkizim asoschilaridan biri. U butun turkiy xalqlar birlashishi, tarixan bir millat ekanligini, bir ildizdan tarqalganligini anglashini va uyg'onishini juda xohlagan. "Bozkurtlar" (Kuk Boriler) romanida bu yortilgan. Nihal Atsizni butun turkiy xalqlar (Uzbekiston, Qozogiston, Qirgiziston, Turkmaniston, Vengirya...) Jadidi desak adashmaymiz. U panturkizm Otasi.

Oilasi

Atsizning otasi Gümüşhanening (viloyat) Midi qishlog‘iga qarashli Çiftchio‘g‘ullari oilasidan dengiz palubasi mayori Mehmet Nail Bey, onasi Trabzoning Kadio‘g‘ullari oilasidan dengiz podpolkovnigi Usmon Fevzi Beyning qizi Fatma Zehra Xanim edi. Chiftchiog'ullari oilasining aniqlangan ajdodi 19-asr boshlarida yashagan deb taxmin qilinadigan Ahmad Og'adir. Ahmet Og'aning uchinchi farzandi Husayn Og'a 1850 va 1852-yillar oralig'ida Istanbulga oddiy askar sifatida kelgan. U harbiy akademiyada o'qish va yozishni o'rgangan. Harbiy xizmatining oxirida u nafaqaga chiqdi va Imperator dengiz flotida qoldi, u yerda bosh muhandis va muhandis lavozimiga ko'tarildi. Husayn Og'aning o'g'li Mehmet Nail Bey ham Usmonli dengiz flotiga qo'shildi va dengiz flotida palubali leytenant sifatida nafaqaga chiqdi.

Mehmet Nail Beyning birinchi xotini Fatma Zehra Xonimdan uch farzandi bor edi. Huseyin Nihal (Atsız) 1905 yil 12 yanvarda, Ahmet Nejdet (Sançar) 1910 yil, Fatma Nezihe (Chiftchiog'lu) 1912 yil dekabrda tug'ilgan.

Birinchi xotini 1930-yilda arteriosklerozdan vafot etganidan so'ng, Mehmet Nail Bey 1931-yilda qayta turmushga chiqdi. Ikkinchi xotinining ismi Fatma Zehra edi. 1932-yilda uning Necla (Çiftçio'g'li) ismli qizi bor edi. U ikkinchi xotini bilan ikki yildan so'ng qiyinchiliklarga duch kelib, ajralishdi.

U Nejdet Sançarning akasi, Yağmur Atsiz va Buğra Atsizning otasi. U tarixchi va turkolog Rıza Nurning asrandi.

Yaşamı

Nihal Atsiz 7 oylikda

Huseyin Nihal Atsiz 1905 yil 12 yanvarda Istanbulda tug'ilgan.

U boshlang'ich ma'lumotni Kadiköydagi turli maktablarda, o'rta ma'lumotni esa Kadıköy va Istanbul Sultani (Istanbul o'rta maktabi)da oldi. O'qishni tugatgandan so'ng, Harbiy Tibbiyot Maktabiga o'qishga kirdi.

Atsiz 1922-yilda Harbiy Tibbiyot Maktabiga o'qishga kirgan paytida turkchilik g'oyasi ta'siriga tusha boshladi. U Ziya Gökalpning dafn marosimi kechasida turkchilik g'oyasiga qarshi bo'lgan talabalar bilan janjallashgani uchun maktab ma'muriyati tomonidan jazolandi. Keyinchalik u 1925-yil 4-martda, uchinchi kurs talabasi bo'lganida, Bag'dodlik arab millatiga mansub leytenant (leytenant) Mesut Sureyya Afandiga salom berishdan bosh tortgani uchun Harbiy Tibbiyot Maktabidan haydaldi, u bilan u bilan ba'zi muammolarga duch keldi.

Atsizning harbiy tibbiyotdagi yillaridan

Bu voqeadan so'ng, Atsiz uch oyga yaqin Kabatash o'g'il bolalar o'rta maktabida yordamchi o'qituvchi bo'lib ishladi, keyinchalik Dengiz liniyalarining Mahmut Shevket Posho paromida yordamchi kotib bo'lib ishladi va ushbu parom bilan Istanbul va Mersin o'rtasida bir necha bor qatnovlarni amalga oshirdi.

Universitet yillari

1926-yilda Istanbul universiteti adabiyot fakultetining adabiyot bo'limiga va Istanbul universitetining internat bo'limi bo'lgan Oliy o'qituvchilar tayyorlash maktabiga o'qishga kirgan Atsiz bir hafta o'tgach, harbiy xizmatga chaqirildi va 1926-yil 28-oktabrdan 1927-yil 28-iyulgacha Istanbulning Toshkishla shahridagi 5-piyoda polkida oddiy askar sifatida harbiy xizmatini yakunladi.

"Türkiyat" jurnalining ikkinchi jildida do'sti Ahmet Naji bilan birgalikda tayyorlagan "Anadoludagi turklarga tegishli joy nomlari" nomli maqolasi nashr etilgandan so'ng, ustozi Fuat Köprülüning e'tiborini tortgan Atsız, 1930-yilda Edirneli Nazmi devoni bo'yicha bitiruv dissertatsiyasini ("Divân-ı Türkî-i Basit, Grammatika va Lug'at", 1930, 111 b., Türkiyat Instituti bitiruv dissertatsiyasi, 82-son) yakunladi. U o'sha yili adabiyot fakultetini tamomladi.

Atsizning sinfdoshlari orasida Tahsin Banguog'lu, Ziya Karamuk, Orhan Şaik Gökyay, Pertev Naili Boratav, Nihad Sami Banarli kabi ismlar bor edi.

O'qishni tugatgandan so'ng, uning o'qituvchisi, adabiyot fakulteti dekani professor doktor Fuat Köprülü, Ta'lim vazirligida Atsizning o'rnini egalladi va talaba sifatida Oliy o'qituvchilar tayyorlash maktabini bitirgani uchun sakkiz yillik majburiy o'rta maktab xizmati kechirildi va 1931-yil 25-yanvarda Atsizni uning yordamchisi etib tayinladi.

Atsiz 1931-yilda Darülfününning falsafa bo'limini bitirgan birinchi xotini Mehpare Xonimga uylandi, ammo ular 1935-yilda ajrashishdi.

Atsız jurnali 1931-yil 15-maydan 1932-yil 25-sentabrgacha Atsız jurnalini nashr eta boshladi. Mehmet Fuad Köprülü, Zeki Velidi Togan va Abdulqodir Inan kabi adabiyot va tarix olimlaridan iborat xodimlar bilan tashkil etilgan ushbu turkiy va dehqon jurnali o'z davrida ilm-fan, tafakkur va san'atga chuqur ta'sir ko'rsatib, turkiylik yo'lini ochdi va Respublika davridagi turkchilikning kashshofiga aylandi.