Kontent qismiga oʻtish

Niderlandiya banki

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Niderlandiya banki
Bosh qarorgohi Amsterdam
Tashkil etilgan yili 25-mart, 1814-yil (210 yil avval) (1814-03-25)
Mulkchilik shakli 100% Davlat mulki[1] (1948–present)
Prezident Klas Knot
Markaziy banki Niderlandiya
Oltin-valyuta zaxiralari 8 840 million dollar [1]
Veb sayti dnb.nl
1 Nederlandiya banki hozir ham faoliyat yuritadi, biroq aksariyat vazifalari YMBga oʻtkazilgan.

Niderlandiya banki (niderlandcha: De Nederlandsche Bank NV yoki qisqacha DNB) - Niderlandiyaning markaziy banki. 1814-yilda qirol Uilyam I tomonidan asos solingan, u Yevropa Markaziy banklari tizimi (YMBT) va Yevrotizimning bir qismidir. Niderlandiya banki - ochiq aksiyadorlik jamiyati (niderlandcha: naamloze vennootschap, qisqartirilgan NV), uning kundalik siyosati Boshqaruv kengashi tomonidan nazorat qilinadi. Davlat masʼuliyati cheklangan jamiyati boʻlgan DNB oʻzining Kuzatuv kengashiga ega (niderlandcha: Raad van Commissarissen).

1999-yilgacha, Niderlandiya yevroni qabul qilgunga qadar, bank Niderlandiya sobiq milliy valyutasi gulden uchun javobgar edi.

Bundan tashqari, Bank Kengashi (niderlandcha: Bankraad) deb nomlangan maslahat organi mavjud. Davlat tashkiloti sifatida DNB ham Yevropa Markaziy banklar tizimining (YMBT) bir qismi, ham mustaqil davlat organi (niderlandcha: zelfstandig bestuursorgaan) vazifasini bajaradi. YMBTning bir qismi sifatida DNB xalqaro toʻlov tizimining bir boʻgʻini boʻlishdan tashqari, yevrozona uchun pul-kredit siyosatini belgilash va amalga oshirish uchun ham javobgardir. Mustaqil davlat organi sifatida DNB moliya institutlari faoliyatining prudensial nazoratini amalga oshiradi [2].

Tarixi[tahrir | manbasini tahrirlash]

1998-yil 2-mayda Yevropa davlatlari yoki hukumatlari rahbarlari 1999-yil 1-yanvarda Yevropa Ittifoqining (YI) oʻn bir aʼzo davlati, shu jumladan Niderlandiya Iqtisodiy va valyuta ittifoqi (IVI) boshlanishi toʻgʻrisida qaror qabul qildi. 1998-yil 1-iyundan boshlab Nederlandiya banki Yevropa Markaziy banklar tizimining (YMBT) bir qismini tashkil etadi. Shu kuni Bank toʻgʻrisidagi qonunning yangi tahriri (1998-yil) kuchga kirdi. Taxminan 185 yil davomida faoliyat yuritib kelgan Nederlandiya banki yangi bosqichga kirdi.

Vazifalari[tahrir | manbasini tahrirlash]

1948-yilgi qonunni almashtirgan 1998-yilda qabul qilingan bank toʻgʻrisidagi qonunga binoan Markaziy bank quyidagi vazifalarni bajaradi:

  • YMBT doirasida Bank Yevropa Hamjamiyati (YH) doirasida pul-kredit siyosatini belgilash va amalga oshirishga hissa qoʻshadi. Bankning maqsadi narx barqarorligini saqlash. Ushbu maqsadga zarar yetkazmagan holda, Bank YHda umumiy iqtisodiy siyosatni qoʻllab-quvvatlaydi.
  • Bank rasmiy xorijiy zaxiralarni saqlaydi va boshqaradi, valyuta operatsiyalarini amalga oshiradi.
  • Bank statistik maʼlumotlarni yigʻadi va statistik maʼlumotlarni ishlab chiqaradi.
  • Bank toʻlov tizimlarining uzluksiz ishlashiga yordam beradi; u banknotlarning muomalasi bilan shugʻullanadi.
  • Bank banklar, investitsiya institutlari va ayirboshlash shoxobchalari ustidan nazoratni amalga oshiradi.
  • Bank qirollik farmoni bilan ruxsat berilgan taqdirda, jamoat manfaatlarini ko‘zlab boshqa vazifalarni ham bajarishi mumkin. Yevropa Markaziy banki (YMB) ham bankdan qoʻshimcha vazifalarni bajarishni soʻrashi mumkin.

Birinchi ikkita vazifa, YMBT vazifalari sifatida ham tanilgan, butunlay Maastrixt shartnomasidan kelib chiqadi. Ushbu sohalardagi qarorlar Yevropa darajasida Niderlandiya banki doxil YMB Boshqaruv Kengashi tomonidan qabul qilinadi. To‘lov tizimlarining uzluksiz ishlashiga ko‘maklashish ham Yevropa, ham milliy ahamiyatga ega. Statistik vazifa qisman YMBT bilan bog‘liq va qisman milliy masaladir. DNB Yevropa Ittifoqidan tashqaridagi mamlakatlar uchun xalqaro makroiqtisodiy statistik tahlillar uchun javobgardir [3]. Ushbu ikki vazifa IVI dastlabki paytda tashkil etilganda YMBT darajasida belgilanmagan. Bu yerda Nederlandiya banki to‘liq nazorat ostida qoladi. Biroq, iqtisodlari tobora o‘zaro bog‘lanib borayotgan Yevropada ko‘plab bank nazorati qoidalari xalqaro darajada ishlab chiqiladi. DNB umumiy niderland banklari uchun banklar banki sifatida xizmat qiladi.

Nederlandiya Ijtimoiy-iqtisodiy kengashning hukumat tomonidan tayinlangan aʼzolaridan biri har doim DNB vakili hisoblanadi.

Bosh ofisi[tahrir | manbasini tahrirlash]

Bank dastlab 17-asr uylari oʻrnida Aude Terfmarkt (niderlandcha: De Oude Turfmarkt) koʻchasida tashkil etilgan. 1860-yillarda meʼmor Villem Entoni Froger (niderlandcha: Willem Anthonie Froger) loyihalashtirgan maqsadli bosh ofis binosi ayni joyda qurilgan va 1869-yilda ochilish marosimi boʻlib oʻtdi. Taxminan bir asrdan keyin, 1968-yilda, bank oʻzining yangi ofisi uchun bu binoni tark etgach, u uzoq vaqtdan beri ushbu bino yaqin joyda tashkil etilgan Amsterdam universiteti tomonidan qabul qilindi va keyinroq 1976-yil oktabrda u yerda faoliyat boshlagan Allard Pierson muzeyi uchun oʻz oʻrnini boʻshatib berdi [4].

1960-yillarda Frederikspleyn maydonida (niderlandcha: Frederiksplein [nl]) yangi bosh ofis majmuasi qurildi va 1968-yil may oyida qirolicha Yuliana binoning ochilish marosimida ishtirok etdi. Meʼmor Marius Duintyerning 1961-yilgi ajoyib dizayni past kvadrat asosda va toʻrtburchaklar shaklidagi ofis minorasidan iborat edi. 1980-yillarning oxirida, bankda boʻsh joy qolmagani sababli, bino 1984-yilda meʼmorlar Yelle Abma va Mark a Kampo tomonidan loyihalashtirilgan va 1989-yilda qurilishi tugagan ikkinchi oval minora bilan toʻldirildi. 2008-yilda Mark a Kampo kvadrat asosga qoʻshimcha qavat qoʻshib, qoʻshimcha kengaytirishni ishlab chiqdi. 2020-yillarning boshlarida keng qamrovli taʼmirlashda oval minora buzildi va binoning tashqi koʻrinishini 1960-yillardagiga oʻxshash tashqi koʻrinishga qaytarish uchun poydevori qayta qurildi [5].

Prezidentlari roʻyxati[tahrir | manbasini tahrirlash]

Nederlandiya banki prezidenti Rahbarlik muddati Oldingi tajriba(lari) Partiyasi
Pol Ivan Hogger 1814-1816 Mustaqil nomzod
Yan Hodshon 1816-1827 Mustaqil nomzod
Jak Teysse 1827-1828 Mustaqil nomzod
Jeykob Foks 1828-1835 Mustaqil nomzod
Willem Mogge Muilman Uilyam Mogge Myuilman 1835-1844 Mustaqil nomzod
Avraam Foks 1844-1858 Mustaqil nomzod
Hendrik Krukevit 1858-1863 Mustaqil nomzod
Villem Mees 1863-1884 Mustaqil nomzod
Nicolaas Pierson Nikolas Pierson 1885-1891 Liberal ittifoq
Norbertus van den Berg Norbertus fon den Berx 1891-1912 Mustaqil nomzod
Gerard Vissering Xerard Fissering 1912-1931 Mustaqil nomzod
Leonardus Trip Leonardus Trip 1931–1941 Mustaqil nomzod
Meinoud Rost van Tonningen Meinoud Rost fon Tonningen 1941-1945 Milliy sotsialist harakati
Leonardus Trip Leonardus Trip 1945–1946 Mustaqil nomzod
Marius Holtrop Doktor

Marius Holtrop

(1902–1988)
1946-yil 1-may –

1967-yil 1-may

(21 yoshu, 0 kun)
Mustaqil nomzod
Jelle Zijlstra Dr.

Yelle Ziylstra

(1918–2001)
1967-yil 1-may –

1982-yil 1-yanvar

(14 yoshu, 245 kun)
Iqtisodiyot vaziri

(1952–1959)

Moliya vaziri

(1958–1963) (1966–1967)

Bosh vazir

(1966–1967)
Aksilinqilobchi partiya

(1967–1980)
Xristian demokratik murojaat

(1980–1982)
Wim Duisenberg Dr.

Vim Dusenberg

(1935–2005)
1982-yil 1-yanvar –

1997-yil 1-iyul

(15 yoshu, 151 kun)
Moliya vaziri

(1973–1977)
Leyboristlar partiyasi
Nout Wellink Dr.

Not Vellink

(1943-yilda tugʻilgan)
1997-yil 1-iyul –

2011-yil 1-iyul

(14 yoshu, 0 kun)
Bosh gʻaznachi

(1977–1981)
Xristian demokratik murojaat
Dr.

Klas Knot

(1967-yilda tugʻilgan)
2011-yil 1-iyul –

Hozirgacha

(13 yoshu, 42 kun)
Mustaqil nomzod

Yana qarang[tahrir | manbasini tahrirlash]

  • Niderlandiya iqtisodiyoti
  • Kyurasao va Sint-Marten Markaziy banki
  • Aruba Markaziy banki
  • Java banki
  • Niderlandiyaning moliyaviy bozorlar boshqarmasi

Manbalar[tahrir | manbasini tahrirlash]

  1. 1,0 1,1 Weidner, Jan „The Organisation and Structure of Central Banks“ (PDF). Katalog der Deutschen Nationalbibliothek (2017).
  2. toddwhitebloomb, Todd White. „Europe's Central Banks Begin Boosting QE Price Transparency“. Bloomberg.com (2016-yil 4-aprel). Qaraldi: 2016-yil 26-aprel.
  3. Ahmed, Asif (2 July 2010). Analysis of the Mission Statement of the Commercial Banks of Bangladesh. Rochester, NY: Social Science Research Network. 
  4. „Our Buildings“. Allard Pierson Museum.
  5. „Renovation of DNB's head office“. De Nederlandsche Bank.

Havolalar[tahrir | manbasini tahrirlash]