Kontent qismiga oʻtish

Muso al-Kozim

Vikipediya, erkin ensiklopediya
Muso al-Kozim
مُوسَىٰ ٱلْكَاظِم


Muso al-Kozimning XVI asrdagi Usmonli tasviri
Unvoni al-Kazim
(lit. 'the forbearingʻ)
al-Abd al-Salih
(lit. „the holy servant“)
Shaxsiy maʼlumotlar
Tavalludi tax. 745-yil 8-noyabr
(7 Safar 128 HY)
Vafoti tax. 31-avgust 799-yil(799-08-31)
(53 yoshda)
(25 Rajab 183 HY)
Al-Kazimiya masjidi,
Bagʻdod, Iroq
33°22′48″N 44°20′16.64″E / 33.38000°N 44.3379556°E / 33.38000; 44.3379556
Dini Shia Islam
Turmush oʻrtoq(lar)i Najma (yoki Tuktam)
Farzandlari
Ota-onasi
Boshqa nomlari Bab al-Hawaʼij

Muso al-Kozim (مُوسَىٰ ٱبْن جَعْفَر ٱلْكَاظِم (arab tili); 745–799) — islom paygʻambari Muhammad avlodidan boʻlib, oʻn ikki imomlik shia islomida yettinchi imom hisoblanadi. Muso koʻpincha oʻzining sabr-toqati va muloyim feʼl-atvoriga ishora qiluvchi al-Kozim (soʻzma-soʻz tarjimasi „bosiq“, „sabrli“) unvoni bilan tanilgan. U 745-yilda Madinada shialarning oltinchi imomi Jaʼfar as-Sodiq oilasida tavallud topgan. Jaʼfar as-Sodiq oʻz merosxoʻrini Abbosiy xalifalarining gʻazabidan asrash maqsadida vorisni oshkora tayinlamay, 765-yilda vafot etgan. Buning natijasida kelib chiqqan vorislik inqirozi, oxir-oqibat, al-Kozim foydasiga hal boʻlgan va hozirda ismoiliylar deb ataladigan muxolif guruh asosiy shia oqimidan ajralib chiqqan[1].

Imom Sodiq vafotidan soʻng Muso al-Kozim Madinada qoldi va u yerda siyosatdan chetlanib, oʻzini diniy taʼlimotga bagʻishladi. Shunga qaramay, u Abbosiy xalifalari tomonidan qattiq nazorat ostida boʻlib, voyaga yetgan hayotining koʻp qismini ularning zindonlarida oʻtkazdi. Bu cheklovlarga qarshi turish uchun u Abbosiylar imperiyasi boʻylab oʻz izdoshlarining ishlarini tashkil etish va ulardan diniy ehsonlar yigʻish maqsadida mahalliy vakillardan iborat yashirin tarmoq tuzdi. Taxminan 795-yilda boshlangan uning soʻnggi qamoq muddati 799-yilda Bagʻdod zindonida vafoti bilan yakunlandi. U Abbosiy xalifasi Horun ar-Rashidning fitnasi bilan zaharlangan boʻlishi mumkin. Al-Kozim va uning nabirasi Muhammad al-Javodning maqbarasi Bagʻdodning Qodhimiya shahridagi oʻn ikki imomga eʼtiqod qiluvchi musulmonlar uchun mashhur ziyoratgoh hisoblanadi.

Muso al-Kozim o‘n ikki imomlik ta’limotidan ifrotiy qarashlar va g‘uluvni (ghuluww) bartaraf etishda muhim rol o‘ynagan. Uning fiqhiy masalalarga bergan javoblari “Vasiyat fil-aql” asarida saqlanib qolgan va unga ko‘plab duolar nisbat beriladi. Muso al-Kozim, shuningdek, sunniylikda o‘zining taqvodorligi bilan hurmatga sazovor bo‘lgan va hadislarning ishonchli roviysi (yetkazuvchisi) hisoblanadi. U tasavvufdagi oltin silsilaning bir halqasidir va ba’zi so‘fiy avliyolar ko‘pincha u bilan bog‘lanadi. Al-Kozimga payg‘ambarlarga xos bo‘lmagan turli karomatlar nisbat beriladi, bu ko‘pincha uning oldindan bilish qobiliyatini (bashoratini) ta’kidlaydi. Undan so‘ng imomlikni o‘g‘li Ali ar-Rizo davom ettirgan.

  1. Abu al-Faraj al-Isfahani, Maqatil al-Talibiyyin; Ahmad ibn Abi Ya'qub al-Ya'qubi, Tarikh al-Ya'qubi.
  • Tabatabai, Muhammad Husayn. Shi'ite Islam. State University of New York Press, 1977. ISBN 0873953908. 
  • Martin, Richard C., ed (2004). "Ja'far al-Sadiq (c. 701765)". Encyclopedia of Islam and the Muslim World. 1. Macmillan Publishers. 369370 b. ISBN 0028656040. https://archive.org/details/encyclopediaofis0001unse/page/368/mode/2up. 
  • Wardrop, S.F. (1988). Lives of the Imams, Muhammad al-Jawad and 'Ali al-Hadi and the Development of the Shi'ite Organisation (PhD thesis). University of Edinburgh.
  • Martin, Richard C., ed (2004). "'Atabat". Encyclopedia of Islam and the Muslim world. 1. Macmillan Publishers. p. 88. ISBN 0028656040. https://archive.org/details/encyclopediaofis0001unse/page/88/mode/2up. 

VikiiqtibosdaMusa al-Kazim“ mavzusi boʻyicha iqtiboslar bor.

Musa al-Kazim
Ahl al-Baytdan
Banu Quraysh urug‘i Clan
Tavalludi: 7-Safar 128 HY 745-yil 6-noyabr Vafoti: 25-Rajab 183 HY 799-yil 1-sentyabr.
Shialik unvonlari
Oldingisi O‘n ikki shia islomining 7-imomi
765 – 799
Keyingisi