Muso al-Kozim
Muso al-Kozim مُوسَىٰ ٱلْكَاظِم | |
|---|---|
|
Muso al-Kozimning XVI asrdagi Usmonli tasviri | |
| Unvoni |
al-Kazim (lit. 'the forbearingʻ) al-Abd al-Salih (lit. „the holy servant“) |
| Shaxsiy maʼlumotlar | |
| Tavalludi |
tax. 745-yil 8-noyabr (7 Safar 128 HY) |
| Vafoti |
tax. 31-avgust 799-yil (53 yoshda) (25 Rajab 183 HY) |
|
Al-Kazimiya masjidi, Bagʻdod, Iroq 33°22′48″N 44°20′16.64″E / 33.38000°N 44.3379556°E | |
| Dini | Shia Islam |
| Turmush oʻrtoq(lar)i | Najma (yoki Tuktam) |
| Farzandlari |
Farzandlari roʻyxati
|
| Ota-onasi |
|
| Boshqa nomlari | Bab al-Hawaʼij |
Muso al-Kozim (مُوسَىٰ ٱبْن جَعْفَر ٱلْكَاظِم (arab tili); 745–799) — islom paygʻambari Muhammad avlodidan boʻlib, oʻn ikki imomlik shia islomida yettinchi imom hisoblanadi. Muso koʻpincha oʻzining sabr-toqati va muloyim feʼl-atvoriga ishora qiluvchi al-Kozim (soʻzma-soʻz tarjimasi „bosiq“, „sabrli“) unvoni bilan tanilgan. U 745-yilda Madinada shialarning oltinchi imomi Jaʼfar as-Sodiq oilasida tavallud topgan. Jaʼfar as-Sodiq oʻz merosxoʻrini Abbosiy xalifalarining gʻazabidan asrash maqsadida vorisni oshkora tayinlamay, 765-yilda vafot etgan. Buning natijasida kelib chiqqan vorislik inqirozi, oxir-oqibat, al-Kozim foydasiga hal boʻlgan va hozirda ismoiliylar deb ataladigan muxolif guruh asosiy shia oqimidan ajralib chiqqan[1].
Imom Sodiq vafotidan soʻng Muso al-Kozim Madinada qoldi va u yerda siyosatdan chetlanib, oʻzini diniy taʼlimotga bagʻishladi. Shunga qaramay, u Abbosiy xalifalari tomonidan qattiq nazorat ostida boʻlib, voyaga yetgan hayotining koʻp qismini ularning zindonlarida oʻtkazdi. Bu cheklovlarga qarshi turish uchun u Abbosiylar imperiyasi boʻylab oʻz izdoshlarining ishlarini tashkil etish va ulardan diniy ehsonlar yigʻish maqsadida mahalliy vakillardan iborat yashirin tarmoq tuzdi. Taxminan 795-yilda boshlangan uning soʻnggi qamoq muddati 799-yilda Bagʻdod zindonida vafoti bilan yakunlandi. U Abbosiy xalifasi Horun ar-Rashidning fitnasi bilan zaharlangan boʻlishi mumkin. Al-Kozim va uning nabirasi Muhammad al-Javodning maqbarasi Bagʻdodning Qodhimiya shahridagi oʻn ikki imomga eʼtiqod qiluvchi musulmonlar uchun mashhur ziyoratgoh hisoblanadi.
Muso al-Kozim o‘n ikki imomlik ta’limotidan ifrotiy qarashlar va g‘uluvni (ghuluww) bartaraf etishda muhim rol o‘ynagan. Uning fiqhiy masalalarga bergan javoblari “Vasiyat fil-aql” asarida saqlanib qolgan va unga ko‘plab duolar nisbat beriladi. Muso al-Kozim, shuningdek, sunniylikda o‘zining taqvodorligi bilan hurmatga sazovor bo‘lgan va hadislarning ishonchli roviysi (yetkazuvchisi) hisoblanadi. U tasavvufdagi oltin silsilaning bir halqasidir va ba’zi so‘fiy avliyolar ko‘pincha u bilan bog‘lanadi. Al-Kozimga payg‘ambarlarga xos bo‘lmagan turli karomatlar nisbat beriladi, bu ko‘pincha uning oldindan bilish qobiliyatini (bashoratini) ta’kidlaydi. Undan so‘ng imomlikni o‘g‘li Ali ar-Rizo davom ettirgan.
Yana qarang
[tahrir | manbasini tahrirlash]Manbalar
[tahrir | manbasini tahrirlash]- ↑ Abu al-Faraj al-Isfahani, Maqatil al-Talibiyyin; Ahmad ibn Abi Ya'qub al-Ya'qubi, Tarikh al-Ya'qubi.
Adabiyotlar
[tahrir | manbasini tahrirlash]- The Prophet's Heir - The Life of Ali ibn Abi Talib. Yale University Press, 2021. ISBN 9780300252057.
- Historical Dictionary of Islam, Third, Rowman & Littlefield, 2017. ISBN 9781442277236.
- "Imām Mūsā al-Kāzim and Sūfī Tradition". Islamic Culture 64 (1): 1–14. 1990.
- The Divine Guide in Early Shi'ism - The Sources of Esotericism in Islam. State University of New York Press, 1994. ISBN 0791421228.
- "Mofażżal al-Jo'fi". Encyclopaedia Iranica (Online nashri). 2000. https://iranicaonline.org/articles/mofazzal-al-jofi.
- Redemptive Suffering in Islām - A Study of the Devotional Aspects of 'Āshūrā' in Twelver Shī'ism. De Gruyter, 1978. ISBN 9783110803310.
- Baghestani, Esmail (2014). "Jawad, Imam" (fa). Encyclopaedia of the World of Islam. 11. Encyclopaedia Islamica Foundation. ISBN 9789644470127. Archived from the original on 2019-07-16. https://web.archive.org/web/20190716043019/https://rch.ac.ir/article/Details/7588.<!--->
- "The Schism in the Party of Mūsā al-Kāẓim and the Emergence of the Wāqifa". Arabica 47/1 (1): 78–99. 2000. https://www.jstor.org/stable/4057529.
- Campo, Juan E., ed (2009). "Jaafar al-Sadiq (ca. 699-765)". Encyclopedia of Islam. Facts On File. 386–387 b. ISBN 9780816054541. https://archive.org/details/islam-encyclopedia-of-islam-2009/page/n421/mode/2up.
- "Esmā'īl b. Ja'far al-Ṣādeq". Encyclopaedia Iranica. VIII/6. 1998. 625–626 b. https://www.iranicaonline.org/articles/esmail-b-jafar-al-sadeq.
- Martin, Richard C., ed (2004). "Isma'ili". Encyclopedia of Islam and the Muslim world. 2. Macmillan Publishers. 628–629 b. ISBN 0028656040. https://archive.org/details/encyclopediaofis0002unse/page/628/mode/2up.
- The Ismā'īlīs - Their History and Doctrines, Second, Cambridge University Press, 2007. ISBN 9780511355615.
- Fleet, Kate; Krämer, Gudrun; Matringe, Denis et al., eds (2008). "'Alids". Encyclopaedia of Islam (Three nashri). doi:10.1163/1573-3912_ei3_COM_26329. ISBN 9789004171374. http://dx.doi.org/10.1163/1573-3912_ei3_COM_26329.
- A History of Shi'i Islam. I.B. Tauris, 2013. ISBN 9781780768410.
- Short History of the Ismailis - Traditions of a Muslim Community. Edinburgh University Press, 2020. ISBN 9780748679225.
- The Charismatic Community - Shi'ite Identity in Early Islam. State University of New York Press, 2007. ISBN 9780791470336.
- Donaldson, Dwight M.. The Shi'ite Religion (A history of Islam in Persia and Irak). Luzac and Company, 1933.
- „Muhammad and the Caliphate“, Oxford History of Islam. Oxford University Press, 1999 — 1–62-bet. ISBN 0195107993.
- Gleave, Robert (2008). "Ja'far al-Ṣādeq i. Life". Encyclopaedia Iranica. XIV/4. 349–351 b. https://iranicaonline.org/articles/jafar-al-sadeq-i-life.
- Shī'ī Islam - An Introduction. Cambridge University Press, 2014. ISBN 9781107625785.
- Shi'ism, Second, Edinburgh University Press, 2004. ISBN 0748618880.
- "Ḡolāt". Encyclopaedia Iranica. XI/1. 2001. 62–64 b. ISSN 2330-4804. https://iranicaonline.org/articles/golat.
- "Ja'far al-Ṣādiq". Encyclopedia Britannica. 2022. https://www.britannica.com/biography/Jafar-ibn-Muhammad.
- Netton, Ian Richard, ed (2008). "Musa al-Kazim (Abu'l-Hasan Musa ibn Ja'far)". Encyclopedia of Islamic Civilisation and Religion. Routledge. 456–457 b. ISBN 9780700715886. https://archive.org/details/encyclopediaofis0000unse_h2t8/page/456/mode/2up.
- Occultation of the Twelfth Imam - A Historical Background. Routledge, 1986. ISBN 9780710301581 (2017-yil 15-iyulda asl nusxadan arxivlangan).
- Jafri, S. Husain M.. Origins and Early Development of Shi'a Islam. Longman, 1979. ISBN 0582780802.
- Bearman, P.; Bianquis, Th.; Bosworth, C.E. et al., eds (2012). "Mūsā Al-Kāẓim". Encyclopaedia of Islam (Second nashri). Brill Publishers. doi:10.1163/1573-3912_islam_SIM_5563. ISBN 9789004161214. http://dx.doi.org/10.1163/1573-3912_islam_SIM_5563.
- Lalani, Arzina R.. Early Shī'ī Thought - The Teachings of Imam Muhammad al-Bāqir. I.B. Tauris, 2004. ISBN 9781850435921.
- Religious Authority and Political Thought in Twelver Shi'ism - From Ali to Post-Khomeini. Routledge, 2013. ISBN 9780415624404.
- "ʿAlī al-Reżā". Encyclopaedia Iranica. I/8. 1985. 877–880 b. http://www.iranicaonline.org/articles/ali-al-reza.
- A Concise History of Sunnis and Shi'is. Georgetown University Press, 2017. ISBN 9781626165878.
- Crisis and Consolidation in the Formative Period of Shi'ite Islam - Abū Ja'far ibn Qiba al-Rāzī and His Contribution to Imāmite Shī'ite Thought. Darwin Press, 1993. ISBN 0878500952.
- An Introduction to Shi'i Islam. Yale University Press, 1985. ISBN 9780300035315.
- „What is Shiite Islam?“, Voices of Islam. Greenwood Publishing Group, 2007 — 217–244-bet. ISBN 978-0275987336.
- Twelve Infallible Men - The Imams and the Making of Shi'ism. Harvard University Press, 2016. ISBN 9780674737075.
- Jestice, Phyllis G., ed (2004). "Kazim, Musa al-". Holy People of the World - A Cross-cultural Encyclopedia. 3. ABC-Clio. 469–470 b. ISBN 9781576073551. https://books.google.com/books?id=H5cQH17-HnMC&q=Kazim.
- Meri, Josef W., ed (2006a). "'Ali al-Rida". Medieval Islamic Civilization. 1. Taylor & Francis. 35–36 b. ISBN 9780415966917. https://archive.org/details/islam-medieval-islamic-civilization-an-encyclopedia/page/35/mode/2up.
- Meri, Josef W., ed (2006b). "Tusi, al-, Nasir al-Din (1201–1274 CE)". Medieval Islamic Civilization. 1. Taylor & Francis. 839–841 b. ISBN 9780415966917. https://archive.org/details/islam-medieval-islamic-civilization-an-encyclopedia/page/839/mode/2up.
- Islamic Messianism - The Idea of the Mahdi in Twelver Shi'ism. State University of New York Press, 1981. ISBN 9780873954587.
- Sharif al-Qarashi, Baqir. The Life of Imam Musa bin Ja'far al-Kazim. Ansariyan Publications, 2005. ISBN 9789644386398.
- Le vizirat abbaside de 749 à 936 (132 à 324 de l'Hégire) (fr), 1959 — 120-bet.
- Houtsma, M.Th.; Arnold, T.W.; Basset, R. et al., eds (2012). "Mūsā al-Kāẓim". Encyclopaedia of Islam (First nashri). doi:10.1163/2214-871X_ei1_SIM_4888. ISBN 9789004082656. http://dx.doi.org/10.1163/2214-871X_ei1_SIM_4888.
- Tabatabai, Muhammad Husayn. Shi'ite Islam. State University of New York Press, 1977. ISBN 0873953908.
- Martin, Richard C., ed (2004). "Ja'far al-Sadiq (c. 701–765)". Encyclopedia of Islam and the Muslim World. 1. Macmillan Publishers. 369–370 b. ISBN 0028656040. https://archive.org/details/encyclopediaofis0001unse/page/368/mode/2up.
- Wardrop, S.F. (1988). Lives of the Imams, Muhammad al-Jawad and 'Ali al-Hadi and the Development of the Shi'ite Organisation (PhD thesis). University of Edinburgh.
- Martin, Richard C., ed (2004). "'Atabat". Encyclopedia of Islam and the Muslim world. 1. Macmillan Publishers. p. 88. ISBN 0028656040. https://archive.org/details/encyclopediaofis0001unse/page/88/mode/2up.
Vikiiqtibosda „Musa al-Kazim“ mavzusi boʻyicha iqtiboslar bor.
- 31-avgustda vafot etganlar
- 799-yilda vafot etganlar
- Bagʻdodda vafot etganlar
- Articles having same image on Wikidata and Wikipedia
- Muso al-Kozim
- Husayniylar
- 8-asr arab shaxslari
- Suiqasd qilingan shia imomlari
- Zaharlanish natijasida vafot etganlar
- Shia imomlari
- Oʻn ikki imom
- Bagʻdodlik diniy yetakchilar
- Abbosiylar xalifaligidan boʻlgan 8-asr shaxslari