Murat Reis masjidi

Murat Reis masjidi
	sobiq masjid
	Murat Reis masjidi; Τζαμί Μουράτ Ρέις
	Masjidning umumiy holati
Mamlakat	Gretsiya
Shahar	Rodos
Koordinatalar	36°27′08″N 28°13′27″E / 36.45222°N 28.22417°E
Yoʻnalishi	sunniylik
Meʼmoriy uslub	Usmonlilar uslubi
Asoschi	Murat Reis
	Asosiy sana:; tax. 1623
Gumbazlar soni	1 ta
Gumbazlar soni	1 ta
Minoralar soni	1 ta
Minoralar soni	1 ta
Qurilish materiali	Gʻisht
	Murat Reis masjidi Vikiomborda

Murat Reis masjidi (grekcha: Τζαμί Μουράτ Ρέις, turkcha: Murat Reis Camii) Gretsiyaning janubidagi Janubiy Egey mintaqasida, Rodos orolida joylashgan, Rodosning qadimiy devor bilan oʻralgan shahri ichidagi sobiq masjiddir.

Usmonlilar davrida tax. 1623-yilda qurib bitkazilgan masjid Usmonli dengiz flotining muhim admirali boʻlgan Katta Murat Reis sharafiga nomlangan. 1940-yillarda oʻz holiga tashlab qoʻyilgan sobiq masjid butunligicha saqlanib qolgan, biroq taʼmirlashga muhtoj boʻlgan va ibodat uchun ochiq emas. U gʻayrioddiy minora dizayni bilan ajralib turadi: bu asl inshoot oʻrnini orol Italyan-turk urushidan keyin Italiya maʼmuriyati ostida boʻlgan paytda qilingan, usmonlilar davridan keyingi qoʻshimchadir.

Tarixi

U taxminan 1623-yilda Abubakir posho tomonidan Avliyo Antoniyga bagʻishlangan avvalgi cherkov oʻrnida^[1] Sulton Muhtasham Sulaymon davrining mashhur usmonli admirali Murat Reis sharafiga barpo etilgan. Murat Reis vafotidan soʻng qabristonga dafn qilingan va uning maqbarasi orol musulmon aholisi, shuningdek dengiz oshib Anadolu sohilida yashovchilar uchun ham ziyorat obyektiga aylangan; ular maqbarani ziyorat qilishga kelib, chiroqlar va nazr-ehsonlar olib kelishgan. Odatga koʻra, maqbara yaqinida hayvon soʻyilib, goʻshti kambagʻallarga tarqatilgan^[2].

Bino 1797–1798-yillarda Mourabit Hasan bey tomonidan qayta taʼmirlangan, u ham keyinchalik shu yerga dafn etilgan^[2]^[3]. Buni eshik tepasidagi bitik ham tasdiqlaydi: unda homiy va deyarli butkul vayron holatdan qaysi yilda taʼmirlangani koʻrsatilgan^[4].

Masjidning asl minorasi 1912-yil may oyida Italyan-turk urushi paytidagi bombardimon oqibatida vayron boʻlgan; keyinchalik italiyaliklar tomonidan bugungi koʻrinishdagi shaklda qayta qurilgan va 1993-yilda yana taʼmirlangan^[2]. Majmua 2013-yilda ham zarar koʻrgan: keskin ob-havo sharoiti tufayli maqbara qulab tushgan^[5]. Koʻngilli qarovchi Shaban Karginlioʻgʻli vafotidan soʻng, tarixiy yodgorliklar boʻyicha mahalliy yunon kengashi masjidni egallab olib, taʼmirlash hamda masjidni musiqa maktabiga aylantirish ishlarini boshlagan^[6].

Meʼmorchilik

Masjid bandargohdan plyajga olib boradigan asosiy yoʻlning burilishida joylashgan^[7].

Sobiq masjidning namozxonasi kvadrat reja asosida qurilgan boʻlib, gumbaz bilan bezatilgan; ayvon (galereya) va minoraning uchi esa suvalgan^[3]. Shimoli-gʻarbiy tomonda old qismida portik bor boʻlib, u yogʻoch shiftni tutib turuvchi uchta ravoqdan iborat; bu koʻplab turk masjidlari loyihalangan Bursa^{[oydinlashtirilsin]}ning birinchi turiga mos keladi^[8]. 2008-yilda masjid taʼmirlashga muhtoj edi^[3].

Yogʻoch minbar mehrobning oʻng tomoniga oʻrnatilgan; mehrobning oʻzi ikki tosh ustun oʻrab turgan yarim doira shaklidagi chuqurcha boʻlib, unda yozma matn deyarli yoʻq, bunday matn ilgari boʻlgan va keyinchalik vandalizmga uchragan boʻlishi ham mumkin^[9].

Hovlida bino atrofini usmonli qabristoni oʻrab turadi, unda Murat Reis va boshqa muhim amaldorlarning qabrlari bor^[3]. 1522-yildagi orolning bosib olinishi chogʻida vafot etgang Sulaymonning uch nafar zobiti ham shu yerga dafn etilgan boʻlib, bu hudud masjid qurilishidan toʻliq bir asr oldin ham qabriston sifatida ishlatilganini koʻrsatadi^[7].