Kontent qismiga oʻtish

Muhammad ibn al-Bays

Vikipediya, erkin ensiklopediya

Muhammad ibn al-Bays ibn Halbas (arabcha: محمد بن البعيث بن حلبس‎) (taxminan IX asr boshlari), Ibn Bays nomi bilan ham tanilgan, Abbosiylar xalifaligi davrida Marandning arab hokimi[1].

Arablar tomonidan Fors viloyati fath etilgach, Muhammad ibn al-Baysning bobosi Halbas yollanma askar sifatida Marandni egallab olgan. Muhammad ibn al-Bays Marandda qal’alar qurgan, 815-yilda Tabriz va Urmiya koʻli yaqinidagi Shahi shahrini ham egallagan[2]. U dastlab Bobak boshchiligidagi Xurramiylar harakati bilan yaxshi munosabatda boʻlgan, biroq keyinchalik Xurramiylarga qarshi xalifa tomoniga oʻtib, Bobak qoʻmondonlaridan birini qoʻlga olgan[2]. Biroq Muhammad ibn al-Baysning Abbosiylar bilan aloqalari uzoq davom etmadi va u xalifa Mutavakkil davrida hibsga olindi[2]. Tarixchi Ibn Hurdodbeh Marandni Muhammad ibn al-Baysning mulki deya maʼlumot bergan[2]. Tarixchi at-Tabariy Marandga yuborilgan harbiy yurishni tasvirlarkan, Marand devorlar bilan oʻralgan hudud boʻlib, bogʻlari bir farsah (taxminan 6 km) atrofda edi, deya ma'lumot bergan. Shahar tashqarisidagi oʻrmonlar esa Marandga qoʻshimcha himoya vazifasini bajargan. 849–850-yillar atrofida Ibn Bays Abbosiylar kuchlari tomonidan qoʻlga olingan[2]. Mutavakkil huzuriga olib kelinganida xalifa uni qatl etishni buyurgan, biroq Ibn al-Bays arab tilida sheʼr oʻqib bergan va Mutavakkil uning isteʼdodidan hayratga tushgan. Shundan soʻng, uni qatl etish buyrugʻi bekor qilinib, hibsda saqlangan va Ibn Bays qamoqdalik vaqtida vafot etgan.

  1. Minorsky, „Marand“ in Encyclopaedia of Islam. Edited by: P. Bearman, Th. Bianquis, C. E. Bosworth, E. van Donzel and W. P. Heinrichs. Vol. 6, (1991): pg 504 „According to one of al-Tabari’s authorities (iii, 1388), the shaykhs of Maragha who praised the bravery and literary ability (adab) of Ibn Bai’th also quoted his Persian verses (bi’l-fdrisiyya). This important passage, already quoted by Barthold, BSOS, ii (1923), 836-8, is evidence of the existence of the cultivation of poetry in Persian in northwestern Persia at the beginning of the 9th century. Ibn Bai’th must have been Iranicised to a considerable extent, and, as has been mentioned, he relied for support on the non-Arab elements in his Rustakhs (‘Uludj Rasatikhi’)“
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Minorsky, „Marand“ in Encyclopaedia of Islam. Edited by: P. Bearman, Th. Bianquis, C. E. Bosworth, E. van Donzel and W. P. Heinrichs. Vol. 6, (1991): pg 504 „According to one of al-Tabari’s authorities (iii, 1388), the shaykhs of Maragha who praised the bravery and literary ability (adab) of Ibn Bai’th also quoted his Persian verses (bi’l-fdrisiyya). This important passage, already quoted by Barthold, BSOS, ii (1923), 836-8, is evidence of the existence of the cultivation of poetry in Persian in northwestern Persia at the beginning of the 9th century. Ibn Bai’th must have been Iranicised to a considerable extent, and, as has been mentioned, he relied for support on the non-Arab elements in his Rustakhs (‘Uludj Rasatikhi’)“