Muhammad al-Dibaj

Muhammad ibn Jaʼfar as-Sodiq al-Dibaj(arabcha: محمد بن جعفر الصادق), 815-yilda Abbosiylar xalifaligiga qarshi muvaffaqiyatsiz qoʻzgʻolonga boshchilik qilgan oltinchi shia imomi Jaʼfar as-Sodiqning oʻgʻli edi.

Hayoti

Muhammad Jaʼfar as-Sodiqning toʻrtinchi va eng kenja oʻgʻli edi. 765-yilda Jaʼfar as-Sodiq aniq voris tayinlamay vafot etgach, uning izdoshlari turli guruhlarga boʻlinib ketdi. Baʼzilari as-Sodiqni Mahdiy sifatida qaytishiga ishonishdi, boshqalari esa as-Sodiqning oʻgʻillari Abdulloh al-Aftoh, Muso al-Kozim va Muhammad al-Dibojga ergashdilar. Keyinchalik oʻn ikki shialik tomonidan yettinchi imom deb tan olingan Muso al-Kozim, ayniqsa al-Aftoh otasidan atigi yetmish kun oʻtib vafot etganidan soʻng, otasining koʻpchilik izdoshlarini oʻziga tezda jalb qildi. Dibojning ergashuvchilari oʻz yetakchilari Yaya ibn Abi Shumayt yoki Sumayt nomi bilan Shumaytiya yoki Sumaytiya mazhabi sifatida tanildi.

Dibojning taʼlimotlari noaniq boʻlsa-da, kamida bitta manbada u Zaydiy uslubidagi imomlikni qoʻllab-quvvatlagani koʻrinadi. Shu bois u 815-yilda Makkada abbosiylar xalifasi al-Maʼmunga qarshi qoʻzgʻolon koʻtarib, oʻzini moʻminlar amiri deb eʼlon qildi va Madina aholisi unga sadoqat bildirdi. Oxir-oqibat, u magʻlubiyatga uchrab asirga tushdi. Al-Maʼmun unga yaxshi munosabatda boʻlib, uni Xurosondagi saroyiga aʼzo qilib oldi. Diboj koʻp oʻtmay, 818-yilda vafot etdi va Eronning Bastam shahri yaqinida dafn etildi. Abbosiy xalifa Maʼmunning oʻzi dafn marosimi tugaguncha hozir boʻlib, janoza namozini oʻqidi.

Avlodlari

Ismoil va Jaʼfar:

Ular otalarining dafn marosimida qatnashganlar.

Yahyo:

Maʼmunning aytishicha, Yahyo otasi oʻlgan paytda Misrdagi bir joyda edi. U Abbosiy xalifaga qarshi boʻlgan boʻlishi mumkin.

Ali:

Horisiy deb tanilgan. Otasining oilasi Madinadan surgun qilinganidan beri u Sherozda doimiy ravishda yashagan. Uning yetti avlodlari Sherozda yashaydi, koʻpayadi va baʼzilari Mahmud Gʻaznaviy Hindistonga yurish qilganda askarlar safida boʻlgani maʼlum.

Qosim:

Dibojning Qosim ismli oʻgʻli bor edi, uning oʻz navbatida uchta bolasi bor edi. Qosim va uning oilasi Dibojning isyonining muvaffaqiyatsiz boʻlganidan keyin Misrga yashashga ketishdi va Misrda qayta joylashgan birinchi Alilar (shia) oilalari orasida boʻlishdi. XII asrda Fotimlar xalifatining hukmronligi davrida ularning xotirasiga muqaddas joylar qurilgan: Qosim Abu Toyyibning Mashhad va Yahyo al-Shabihning Mashhad.

Meros va qabr:

Dibojning izdoshlari, Shumaytiyya yoki Sumaytiyya, Imomat uning oilasi bilan qolishiga va Mahdiy uning oilasi orasidan kelib chiqishiga ishonishgan.