Muhammad Solih Rahim Koraxoʻja oʻgʻli

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Muhammad solih Rahim Koraxoʻja oʻgʻli (taxminan 1830—Toshkent — 1890) — tarixchi va geograf olim. M. S. bobosi mulla Abdurahimxoʻja oʻz nasabnomasi bilan Shayx Xovandi Tohur (14-asr)ga bogʻlanishini va u Toshkentning Qiyot mahallasidagi Bekmuhammadbiy masjidida imomlik qilganligini va dare ham berganligini taʼkidlaydi. Otasi domla Rahim Qoraxoʻja oʻz davrining bilimdon ziyolilaridan boʻlgan. M.S. ilk saboqni bobosidan olgan. Soʻngra Toshkentdagi Eshonquli dodxoh, Beklarbegi, Xoja Ahror, Qoʻqondagi Azimboy va Buxorodagi Koʻkaldosh madrasalarida tahsil olgan. 1863 yilda Toshkentning Qiyot mahallasidagi bobosi imomlik qilgan masjidda imom boʻlgan va dare ham bergan. M.S. Turkistonning turli joylariga safar qilgan. 1863—88 yillarda yozgan "Tarixi jadidai Toshkand" ("Toshkentning yangi tarixi") asari Toshkent tarixiga bagʻishlangan birdanbir kitobdir. Uning muallif dostonidan iborat nusxasi Oʻzbekiston FA Sharqshunoslik instituti qoʻlyozmalar fondidasaqlanadi (№7791). In-tfondida asarning aslidan koʻchirilgan yana ikki nusxasi mavjud (1936, 1940 yillar; №11072, №11073).

"Tarixi jadidai Toshkand" 2 jilddan iborat. 1jild — umumiy tarix, Turkiston va qoʻshni mamlakatlar tarixi ilgarigi tarixiy asarlar maʼlumotlari asosida yozilgan; 2jild — oʻz navbatida 3 qismdan tuzilgan; 1qism — 15—16-asrlardagi Fargʻona tarixi, 2qism — 15— 19-asrlardagi Turkiston tarixi, jumladan, Qoʻqon xonligi va Toshkent tarixi, 3qism — Toshkentning geografik tavsifi va muallifning oʻzi haqida yozganlari. 2jild yozma manbalar, mushohidlar hikoyalari va muallifning oʻz koʻrganlari asosida yozilgan va ilmiy nuqtai nazardan eng qimmatlidir.

Asarning Toshkentga bagʻishlangan qismida shahar topografiyasi (suvlari, qoʻrgʻoni, darvozalari, toʻrt dahasi, mahallalari, Madrasa, masjid, maqbaralar, hammom va boshqalar), Rossiya imperiyasi tomonidan Toshkentning bosib olinishi (1865), shuningdek, Toshkent viloyatiga oid qismida esa viloyatdagi mevali daraxtlar, poliz ekinlari, Turkistonning katta qismida tarkalgan dorivor giyoxlar, foydali qazilmalar, oʻsimlik va hayvo-not olami va turli kasalliklar (bezgak, zotiljam, koʻzapusht, vabo, sarsom, istiskr, kulanj va boshqalar) haqida maʼlumotlar bor. Toshkentning sharq-idagi togʻlar tavsifi ayniqsa mufassaldir. Shaharning muallif davridagi tarixi ham batafsil va aniq yoritilgan.

Adabiyot[tahrir]

  • Oʻrinboyev A., Boʻriyev O., Toshkent Muhammad Solih tavsifida, T., 1983; Munirov K., Irisov A., Nosirov A., Toshkent tarixida baʼzi siymolar, 1983.[1]

Manbalar[tahrir]

  1. OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil