Kontent qismiga oʻtish

Monarxizm

Vikipediya, erkin ensiklopediya
  Hamdoʻstlik davlatlari (shaxsiy uniyadagi parlament monarxiyalari)

Monarxizm – monarxiya yoki monarxik boshqaruv tizimini himoya qilish va targʻib etishdir[1]. Monarxist – bu muayyan monarxdan qatʼi nazar, ushbu boshqaruv shaklini qoʻllab-quvvatlovchi shaxsdir. Aksincha, maʼlum bir monarxni qoʻllab-quvvatlovchi shaxs royalist hisoblanadi. Monarxiya boshqaruviga qarshi turish esa respublikachilik deb ataladi[2][3][4].

Mamlakatga qarab, royalist taxtda oʻtirgan shaxsni, noibni, taxt daʼvogarini yoki taxtni egallashi mumkin boʻlgan, ammo taxtdan tushirilgan shaxsning hukmronligini yoqlab chiqishi mumkin.

Tarixi

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Monarxiya boshqaruvi eng qadimgi siyosiy institutlardan biridir[5]. Boshliqlik yoki qabilaviy boshqaruv deb nomlanuvchi jamiyat ierarxiyasining shunga oʻxshash shakli ibdidoiy jamoa davridir. Qabilalar Mesopotamiya, Qadimgi Misr va Hind vodiysi sivilizatsiyasi kabi sivilizatsiyalardan boshlangan davlat shakllanishi konsepsiyasini oʻzida aks ettirgan[6]. Dunyoning baʼzi qismlarida qabilalar monarxiyalarga aylangan[7].

Monarxlar oʻz hokimiyatlarini asosan zamonaviy davrda qoʻldan boy berishgan, ayniqsa Birinchi va Ikkinchi jahon urushlaridan soʻng ularning mavqei sezilarli darajada pasaygan. Bu jarayonning ildizlari XVIII asrga borib taqaladi. Oʻsha paytda Volter va boshqa mutafakkirlar „maʼrifatli mutlaqiyat“ gʻoyasini ilgari surishgan. Bu gʻoya Muqaddas Rim imperatori Iosif II va Rossiya imperatoritsasi Yekaterina II tomonidan qabul qilingan edi.

XVII-XVIII asrlarda Maʼrifatchilik boshlandi[8]. Natijada monarxiyaga qarshi yangi gʻoyalar paydo boʻladi[9], bu esa XVIII asrdagi Amerika va Fransiya inqiloblari kabi bir qancha inqiloblarga olib keladi, bu ikkalasi ham Yevropa monarxiyalari hokimiyatini zaiflashtirishda qoʻshimcha qadamlar edi. Ularning har biri oʻziga xos tarzda Jan-Jak Russo tomonidan qoʻllab-quvvatlangan xalq suvereniteti konsepsiyasini namoyish etdi. 1848-yil kontinental Yevropa monarxiyalariga qarshi inqiloblar toʻlqinini boshlab berdi. Birinchi jahon urushi va oqibatlari natijasida Yevropaning uchta yirik monarxiyasi: rus Romanovlar sulolasi, nemis Gogensollernlar sulolasi, shu jumladan boshqa barcha nemis monarxiyalari va Avstriya-Vengriyadagi Gabsburglar sulolasi barham topdi.

1947-yil oxiriga kelib Sharqiy Yevropaga kommunizmning yoyilishi bilan Sharqiy Yevropaning qolgan monarxiyalari, yaʼni Ruminiya, Vengriya, Albaniya, Bolgariya va Yugoslaviya Qirolliklari barham topdi va ularning oʻrniga sotsialistik respublikalar tashkil topdi.

Hozirgi monarxiyalar

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Hozirgi monarxiyalarning aksariyati konstitutsiyaviy monarxiyalardir. Konstitutsiyaviy monarxiyada monarxning hokimiyati yozma yoki yozilmagan konstitutsiya bilan cheklanadi. Buni monarx faqat ramziy vakolatga ega boʻlib, hukumat yoki siyosatda deyarli ishtirok etmaydigan yoki umuman qatnashmaydigan marosimiy monarxiya bilan adashtirmaslik lozim. Baʼzi konstitutsiyaviy monarxiyalarda monarx boshqalarga qaraganda siyosiy ishlarda faolroq rol oʻynaydi. Masalan, Tailandda 1946-yildan 2016-yilgacha hukmronlik qilgan qirol Bhumibol Adulyadej mamlakatning siyosiy kun tartibida va turli harbiy toʻntarishlarda muhim rol oʻynagan. Xuddi shunday, Marokashda qirol Muhammad VI ning oʻrni katta, ammo mutlaq hokimiyatga ega emas.

Lixtenshteyn demokratik knyazlik boʻlib, uning fuqarolari soʻnggi yillarda oʻz ixtiyori bilan monarxga koʻproq hokimiyat bergan.

Mutlaq monarxiya tizimi saqlanib qolgan bir nechta mamlakatlar hali ham mavjud. Ushbu mamlakatlarning aksariyati Saudiya Arabistoni, Bahrayn, Qatar, Ummon va Birlashgan Arab Amirliklari kabi neft qazib oluvchi arab islom monarxiyalaridir. Boshqa kuchli monarxiyalar qatoriga Bruney va Esvatini kiradi.

Davlat Suveren
 Andorra Hamshahzoda Emmanuel Macron
Hamshahzoda Joan Enric Vives i Sicília
 Antigua and Barbuda Qirol Charles III
 Avstraliya
 Bagam orollari
 Beliz
 Kanada
 Grenada
 Yamayka
 Yangi Zelandiya
 Papua Yangi Gvineya
 Saint Kitts va Nevis
 Saint Lucia
 Saint Vincent va Grenadinlar
 Solomon orollari
 Tuvalu
 Birlashgan Qirollik
 Bahrayn Qirol Hamad ibn Iso
 Belgiya Qirol Philippe
 Butan Qirol Jigme Khesar Namgyel
 Bruney Sulton Hassanal Bolkiah
 Kambodja Qirol Norodom Sihamoni
 Daniya Qirol Frederik X
 Esvatini QirolMswati III
 Yaponiya Imperator Naruhito
 Iordaniya Qirol Abdulloh II
 Kuvayt Amir Mishal Al-Ahmad
 Lesoto Qirol Letsie III
 Lixtenshteyn Shahzoda Hans-Adam II
 Lyuksemburg Buyuk Knyaz Henri
 Malayziya Sulton Ibrohim
 Monako Suveren Shahzoda Albert II
 Marokash Qirol Muhammad VI
 Niderlandlar Qirol Willem-Alexander
 Norvegiya Qirol Harald V
 Ummon Sulton Haysam ibn Toriq
 Qatar Tamim ibn Hamad al Taniy
 Saudiya Arabistoni Qirol Salmon
 Ispaniya Qirol Felipe VI
 Shvetsiya Qirol Carl XVI Gustaf
 Tailand Qirol Vajiralongkorn
 Tonga Qirol Tupou VI
 BAA Shayx Muhammad ibn Zayd Al Nahayon
 Vatican City Leo XIV

Monarxiyani yoqlash

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Hozirgi monarxiyalar

[tahrir | manbasini tahrirlash]
DavlatSaylov byurosi/manbaNamuna hajmiQoʻllab-quvvatlovchilar foiziOʻtkazilgan sanaManba
 Antigua va Barbuda Lord Ashcroft Polls 510 45% 2023-yil fevral va mart [10]
 Avstraliya Essential 1,125 48% 2023-yil aprel [11]
 Belgiya IVOX 1,000 58% 2017-yil sentabr [12]
 Kanada Nanos Research 1,001 48% 2022-yil iyun [13]
 Daniya Gallup 86% 2014 [14]
 Yamayka Lord Ashcroft Polls 510 40% 2023-yil fevral va mart [10]
 Yaponiya Mainichi Shimbun 74% 2019-yil aprel [15]
 Lesoto Afrobarometer 75% 2018-yil iyun [16]
 Marokash Le Monde 1,108 91% 2009-yil mart [17]
 Niderlandiya EenVandaag 56% 2024-yil aprel [18]
 Yangi Zelandiya Lord Ashcroft Polls 2,012 44% 2023-yil fevral va mart [19]
 Norvegiya Nettavisen 20,000 85% 2022
 Sent-Vinsent Hukumat konstitutsiyaviy referendumi 52,262 56.3% 2009-yil noyabr
 Ispaniya Ispaniya 65.7% 2024-yil yanvar [20]
 Shvetsiya Novus 73% 2023-yil yanvar [21]
 Tailand Suan Dusit Rajabhat University 5,700 75% 2020-yil oktyabr [22]
 Tuvalu Hukumat konstitutsiyaviy referendumi 1,939 64.9% 2008-yil aprel [23]
 Birlashgan Qirollik Ipsos 2,166 81% 2024-yil may

Avvalgi monarxiyalar

[tahrir | manbasini tahrirlash]
Davlat Talabgor yoki eng oxirgi qirollik uyiSaylov byurosi/manbaNamuna hajmiQoʻllab-quvvatlovchilar foiziOʻtkazilgan sanaManba
 Avstriya Habsburg-Lotaringiya xonadoni 20% [24]
 Barbados Windsor xonadoni West Indies universiteti 500 12% 2021-yil noyabr [25]
 Braziliya Orlean-Bragansa xonadoni Círculo Monárquico Brasileiro 188 32% 2019-yil sentabr [26]
 Xorvatiya Habsburg-Lotaringiya xonadoni Consilium Regium Croaticum 1,759 41% 2019 [27]
 Chexiya Habsburg-Lotaringiya xonadoni MEDIAN.EU 1,015 10% 2021-yil avgust [28]
 Fransiya Bourbon xonadoni / Orlean xonadoni / Bonapart xonadoni Le Figaro ~1,000 44%[a] 2022-yil sentabr [29]
 Gruziya Bagrationi Doctrina 560 taxm. 30% 2015-yil iyul [30]
 Germaniya Gohensollern xonadoni IamExpat 1,041 14%[b] 2023 [31]
 Gretsiya Gliksburg xonadoni Tatler — 31.2% 2023-yil aprel [32]
 Vengriya Habsburg-Lotaringiya xonadoni Azonnali 3,541 46% 2021-yil may [33]
 Eron Pahlaviylar Empirical Research and Forecasting Institute 2,639 60.4% 2023-yil fevral [34]
 Italiya Savoy xonadoni Piepoli institute — 15% 2018 [35]
 Liviya Sanusiylar Cambridge MENAF <200–300 taxm. 50–55% 2022-yil fevral [36]
 Litva Urax xonadoni Delfi 1,104 8.3% 2006-yil noyabr [37]
 Meksika Iturbide xonadoni / Habsburg-Lotaringiya xonadoni Parametría — 7.6% 2014-yil iyul [38]
 Nepal Gorkha (Shohlar sulolasi) Interdisciplinary Analysts 3,000 49% 2008-yil yanvar [39]
 Polsha Vettin xonadoni wPolityce.pl 1,067 14%[c] 2021-yil aprel [40]
 Portugaliya Bragansa-Koburg xonadoni Marktest Group ~1,000 19.7%[d] 2010-yil sentabr [41]
 Ruminiya Ruminiya qirollik oilasi Cotidianul — 35.4%[e] 2023-yil dekabr [42]
 Rossiya Golshtin-Gottorp-Romanovlar xonadoni Rossiya jamoatchilik fikri markazi ~1,800 28% 2017-yil mart [43]
 Serbiya Karadjordjević xonadoni Blic 1,615 49.8% 2015-yil iyul [44]
 Janubiy Koreya I xonadoni Naver News 1,000 40.4% 2010 [45]
 Turkiya Usmonlilar sulolasi MetroPOLL 1,691 3% 2023-yil oktyabr [46]
 AQSh Brunsvik-Lyuneburg xonadoni[f] YouGov 1,500 12% 2023-yil may [47]

Taniqli monarxistlar

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Quyida monarxiyani targʻib qilgan yoki monarxist boʻlgan bir qancha taniqli jamoat arboblari keltirilgan:

Sanʼat va koʻngilochar soha

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Ruhoniylar

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Falsafa

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Siyosat

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Izoh

[tahrir | manbasini tahrirlash]
  1. ↑ Soʻrovda 38% fransuzlar monarxiya ularni orzu qildirishini aytgan. 55% esa zamonaviy jamiyatga mos emasligini, 44% esa doimiy va hozirgi jamiyatga ham mos deb hisoblagan.
  2. ↑ Prussiya monarxiyasini qaytarishni toʻgʻridan-toʻgʻri 8% istagan. Umuman olganda, qirollik oilasi boʻlishini 14% qoʻllagan.
  3. ↑ Soʻrovga koʻra, 14% monarxiyani qoʻllagan, 57% qarshi boʻlgan, 29% esa ikkilanib qolgan.
  4. ↑ 37% Portugaliya monarxiya boʻlsa yomonroq boʻlishini aytgan, 19.7% yaxshi boʻladi degan, 43.3% esa befarq boʻlgan.
  5. ↑ 54.7% qarshi, 35.4% tarafdor, 9.9% bilmaydi yoki javob bermaydi.
  6. ↑ Buyuk Britaniya monarxlari sifatida

Manbalar

[tahrir | manbasini tahrirlash]
  1. ↑ Webster’s Encyclopedic Unabridged Dictionary of the English Language, 1989 edition, p. 924.
  2. ↑ Bohn, H. G.. The Standard Library Cyclopedia of Political, Constitutional, Statistical and Forensic Knowledge (en), 1849 — 640-bet. „A republic, according to the modern usage of the word, signifies a political community which is not under monarchical government ... in which one person does not possess the entire sovereign power.“ 
  3. ↑ „Definition of Republic“ (en-US). Merriam-Webster Dictionary. — „a government having a chief of state who is not a monarch ... a government in which supreme power resides in a body of citizens entitled to vote and is exercised by elected officers and representatives responsible to them and governing according to law“. Qaraldi: 2017-yil 18-fevral.
  4. ↑ „The definition of republic“. Dictionary.com. — „a state in which the supreme power rests in the body of citizens entitled to vote and is exercised by representatives chosen directly or indirectly by them. ... a state in which the head of government is not a monarch or other hereditary head of state.“. Qaraldi: 2017-yil 18-fevral.
  5. ↑ „Sumerian King List“. 2013-yil 10-noyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2012-yil 7-aprel.
  6. ↑ Conrad Phillip Kottak. Cultural Anthropology. McGraw-Hill, 1991 — 124-bet. ISBN 978-0-07-035615-3. 
  7. ↑ ; J. F. Ade Ajayi; Michael TidyTopics in West African History. Longman Group, 1986 — 19-bet. ISBN 978-0-582-58504-1. 
  8. ↑ „Enlightenment“ (en). HISTORY (2020-yil 21-fevral). Qaraldi: 2020-yil 22-iyun.
  9. ↑ „A beginner's guide to the Age of Enlightenment (article)“ (en). Khan Academy. Qaraldi: 2020-yil 22-iyun.
  10. 1 2 „The monarchy: the view from the "Commonwealth realms"“. Lord Ashcroft Polls (2023-yil 5-may).
  11. ↑ „Support for a Republic“. Essential Research (2023-yil 15-may).
  12. ↑ „Kwart van de Belgen wil republiek in plaats van monarchie“. HLN.be (2017-yil 17-sentyabr).
  13. ↑ Otis, Daniel „Majority of Canadians want Queen to apologize for residential schools: survey“. Nanos Research (2022-yil 1-iyun).
  14. ↑ „What do the Danes think of their Royal Family and what role does the Danish Monarchy have?“. YourDanishLife (2022-yil 7-yanvar).
  15. ↑ „74% back emperor as symbol of state defined by current Constitution: Mainichi poll“. Mainichi Daily News (2019-yil 3-may). Qaraldi: 2023-yil 24-iyun.
  16. ↑ „'We need the king!' Lesotho fed up with politicians' mistakes“. TimesLive (2018-yil 11-iyun).
  17. ↑ „Government bans Le Monde opinion poll on royalty“ (2009-yil 8-mart).
  18. ↑ „Steun voor de monarchie“ (nl). EenVandaag. 2024-yil 28-fevralda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2024-yil 6-may.
  19. ↑ „The monarchy: the view from the "Commonwealth realms"“. Lord Ashcroft Polls (2023-yil 5-may).
  20. ↑ „Sociometric Survey (Jan 6): 58,6% support the Monarchy“ (es). Electomania (2024-yil 6-yanvar). Qaraldi: 2024-yil 7-fevral.
  21. ↑ „TV4“ (2023).
  22. ↑ Morris, James; Nyugen, Son. „Strength of support for the monarchy being seen this week as political unrest deepens into standoff“. Thai Examiner (2020-yil 25-oktyabr).
  23. ↑ „Tuvaluans vote against Republic“ (2008-yil 30-aprel). 2008-yil 28-dekabrda asl nusxadan arxivlangan.
  24. ↑ „A century after Austrian-Hungarian Empire's fall, some nostalgic for monarchy“ (en). www.efe.com. EFE, S.A. (2018-yil 11-noyabr). Qaraldi: 2018-yil 3-dekabr.
  25. ↑ „Survey shows support for republic“. Barbados Today (2021-yil 21-dekabr).
  26. ↑ „CMB Pesquisa de conhecimento e opinião pública“ (pt) (2019-yil 27-sentyabr). Qaraldi: 2020-yil 16-fevral.
  27. ↑ Thomas, Mark. „Two-fifths of Croatians want a return to the monarchy“ (en). www.thedubrovniktimes.com. The Dubrovnik Times. Qaraldi: 2019-yil 26-yanvar.
  28. ↑ „Češi a monarchie - průzkum - Médium.cz“ (cs). medium.seznam.cz (2023-yil 22-mart). Qaraldi: 2025-yil 10-may.
  29. ↑ Keiger, John „Why is France so fascinated by the royals?“ (en-GB). The Spectator (2023-yil 20-sentyabr). Qaraldi: 2024-yil 22-dekabr.
  30. ↑ Kikacheishvili, Tamar „Georgia: Five-Year-Old Prince Prepares to Reign“. Eurasianet (2017-yil 17-aprel). Qaraldi: 2020-yil 20-aprel.
  31. ↑ Wedia „8 percent of Germans want a monarchy“ (en-GB). IamExpat (2023-yil 23-mart). Qaraldi: 2024-yil 15-oktyabr.
  32. ↑ Zampounis, Christos „As he celebrates his 57th birthday, Tatler asks; what does the future hold for Crown Prince Pavlos of Greece?“ (en-GB). Tatler (2023-yil 6-mart). Qaraldi: 2025-yil 29-mart.
  33. ↑ „Győztek a Habsburgok: az Azonnali olvasóinak 46 százaléka újra királyságot szeretne | Azonnali“ (2023-yil 28-avgust). 2023-yil 28-avgustda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2024-yil 28-dekabr.
  34. ↑ Life, Kayhan „A Survey by a US-Based Research Institute Shows Iranians Support Reza Pahlavi“ (en-US). KAYHAN LIFE (2023-yil 19-mart). Qaraldi: 2025-yil 13-may.
  35. ↑ „Emanule Filiberto: "Politici? Sono dei parac***"". Occhio, il Savoia vuole fare il re“ (it). Qaraldi: 2018-yil 3-dekabr.
  36. ↑ Cousins, Michel „Research group calls for restoration of 1951 constitution and Senussi monarchy“ (en-US). LibyaHerald (2022-yil 27-fevral). Qaraldi: 2025-yil 29-mart.
  37. ↑ „Apklausa: Lietuvos gyventojai nenorėtų monarchijos“ (lt). Delfi. Qaraldi: 2025-yil 24-mart.
  38. ↑ „¿Qué opinan los mexicanos de la Monarquía?“ (es). Parametría. Qaraldi: 2021-yil 18-iyun.
  39. ↑ Sengupta, Somini. „In Nepal, Long-Lived Monarchy Fades From View“. The New York Times (2008-yil 3-aprel). Qaraldi: 2019-yil 31-dekabr.
  40. ↑ „Sondaż "wPolityce": 14 proc. chciałoby w Polsce monarchii parlamentarnej, przeciw tej koncepcji 57 proc.“ (pl). wnp.pl (2021-yil 3-may). Qaraldi: 2024-yil 27-dekabr.
  41. ↑ „Jovens mais republicanos?“ (pt). www.marktest.com. Qaraldi: 2025-yil 29-mart.
  42. ↑ (I.R.) „Sondaj INSCOP: Ce cred românii despre Monarhie“ (ro-RO). Cotidianul RO (2023-yil 11-dekabr). Qaraldi: 2025-yil 29-mart.
  43. ↑ Galanina, Angelina „Россияне против монархии“ (ru). Izvestia. National Media Group (2017-yil 23-mart). Qaraldi: 2020-yil 20-aprel.
  44. ↑ „ANKETA Da li Srbija treba da bude monarhija?“ (sr). Blic.rs (2015-yil 27-iyul). Qaraldi: 2024-yil 15-oktyabr.
  45. ↑ „황실 복원…찬성 41% vs 반대 23%“ (ko). n.news.naver.com. Qaraldi: 2024-yil 15-oktyabr.
  46. ↑ „MetroPOLL anketi: "Türkiye'nin nabzı, Atatürk, cumhuriyet ve laiklik diye atıyor"“ (tr). medyascope.tv (2023-yil noyabr). Qaraldi: 2023-yil 8-noyabr.
  47. ↑ „Three in five Americans don't care about King Charles“. YouGov (2023-yil 5-may). Qaraldi: 2023-yil 26-dekabr.
  48. ↑ „Balzac: A Fight Against Decandence and Materialism“. Mtholyoke.edu. 2016-yil 30-iyunda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2017-yil 26-noyabr.
  49. ↑ Brody, Richard (24 March 2021). „Looking Behind Éric Rohmer's Cinematic Style“. The New Yorker.
  50. ↑ „Joan Collins so happy with husband“ (2012-yil 21-yanvar).
  51. ↑ Stephen, Fry. „Happy Birthday, America. One Small Suggestion“. The New York Times (2017-yil 30-iyun).
  52. ↑ Aquinas, Thomas. De Regno, to the King of Cyprus
  53. ↑ Bellarmine, Robert. On the Roman Pontiff. 
  54. ↑ Bossuet, Jacques-Bénigne. Politics Drawn from the Very Words of Holy Scripture
  55. ↑ Pius VI, Pourquoi Notre Voix
  56. ↑ Coulombe, Charles A.. A History of the Popes: Vicars of Christ. MJF Books, 2003 — 392-bet. 
  57. ↑ White, Steven F.. Modern Italy's Founding Fathers: The Making of a Postwar Republic. Bloomsbury Publishing, 2020 — 108–109-bet. 
  58. ↑ Mammarealla, Giuseppe. Italy After Fascism A Political History 1943–1965. Notre Dame: University of Notre Dame Press, 1966 — 114-bet. 
  59. ↑ Alighieri, Dante. De Monarchia
  60. ↑ Filmer, Robert. Patriarcha, 1680. 
  61. ↑ Sommerville, J.P.. Thomas Hobbes: Political Ideas in Historical Context. MacMillan, 1992 — 256–324-bet. ISBN 978-0-333-49599-5. 
  62. ↑ Beum, Robert (1997). „Ultra-Royalism Revisited“, Modern Age, Vol. 39, No. 3, p. 305.
  63. ↑ Garff, Joachim. Søren Kierkegaard: A Biography — 487-bet. 
  64. ↑ „Charles Maurras on the French Revolution · Liberty, Equality, Fraternity“. Roy Rosenzweig Center for History and New Media. 2020-yil 6-yanvarda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2019-yil 12-aprel.
  65. ↑ Cram, Ralph Adams „Invitation to Monarchy“ (1936).
  66. ↑ Bogdanor, Vernon. „The Guardian has got it wrong“. The Guardian (2000-yil 6-dekabr).
  67. ↑ „'A Focus of Loyalty Higher Than the State : The monarchy created peace in Central Europe, and its loss precipitated 70 years of conflict.' by Roger Scruton“ (en). Los Angeles Times (1991-yil 16-iyun).
  68. ↑ Hermann-Hoppe, Hans. Democracy: The God that Failed. 
  69. ↑ Chateubriand. Of Buonaparte, and the Bourbons, and of the Necessity of Rallying Round Our Legitimate Princes
  70. ↑ „Monarhia salvează PSD. Tăriceanu şi Bădălău susţin un referendum pe tema monarhiei. Când ar avea loc acesta“ (2017-yil 18-dekabr).
  71. ↑ Civil Georgia. „Civil.Ge - Politicians Comment on Constitutional Monarchy Proposal“. www.civil.ge (2007-yil 8-oktyabr).
  72. ↑ Pearlman, Johnathan. „Ten things you didn't know about Tony Abbott“. telegraph.co.uk. Telegraph Media Group Limited (2013-yil 7-sentyabr). 2022-yil 12-yanvarda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2013-yil 19-noyabr.
  73. ↑ Johnson, Carol; Wanna, John; Lee, Hsu-Ann. Abbott's Gambit: The 2013 Australian Federal Election. ANU Press, 2015 — 281-bet. ISBN 978-1-9250-2209-4. 
  74. ↑ Viegas, Nonato (November 16, 2017). "Líder de movimento que pediu impeachment de Dilma agora é monarquista". ÉPOCA. https://epoca.globo.com/politica/expresso/noticia/2017/11/lider-de-movimento-que-pediu-impeachment-de-dilma-agora-e-monarquista.html.
"https://uz.wikipedia.org/w/index.php?title=Monarxizm&oldid=5500910" dan olindi