Millard Fillmore

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Millard Fillmore
Fillmore.jpg
Fillmore c. 1850-yillar
Tavalludi

1800 yil 7 yanvar

Moravia, Nyu-York, Amerika Qoʻshma Shtatlari
Vafoti

1874 yil 8 mart (74 yosh)

Buffalo, Nyu-York, Amerika Qoʻshma Shtatlari
Fuqaroligi AQSh
Otasi Nathaniel Fillmore
Onasi Phoebe Millard

Millard Fillmore (1800-yil 7-yanvar — 1874-yil 8-mart) Qoʻshma Shtatlarning 13-prezidenti boʻlgan,1850-1853-yillarda xizmat qilgan.Oxirgi marta Uig partiyasining aʼzosi boʻlgan. Nyu-York shtatidan AQSh Vakillar Palatasining sobiq aʼzosi Fillmore 1848-yilda 12-vitse-prezident etib saylangan va 1850-yil iyulida AQSh prezidenti Zachary Taylor vafotidan soʻng prezidentlik lavozimini egallagan. Fillmore 1850-yilgi murosaga erishishda muhim rol oʻynadi, bu qullikni kengaytirish boʻyicha jangda qisqa muddatli sulhga olib keladi. U 1852-yilda prezidentlikka nomzodlikni qoʻlga kirita olmadi, biroq toʻrt yil oʻtib nativist "Know Nothing Party " partiyasining maʼqullashini oldi va 1856-yilgi prezidentlik saylovlarida uchinchi oʻrinni egalladi.

Karyera[tahrir | manbasini tahrirlash]

Fillmore Nyu-York shtatining Finger Lakes hududida qashshoqlikda tugʻilgan va uning ota-onasi uning shakllanishi davrida ijarachi dehqon boʻlgan.Muvaffaqiyatli advokat boʻlish uchun astoydil oʻqish orqali qashshoqlikdan koʻtariladi. U advokat va siyosatchi sifatida Buffalo hududida taniqli boʻldi va 1828 yilda Nyu-York assambleyasiga va 1832 yilda Vakillar palatasiga saylandi. Dastlab u antimasonik partiyaga aʼzo boʻlgan, ammo u aʼzo boʻlgan. 1830-yillarning oʻrtalarida tashkil topgan Whig partiyasi Thurlow Weed va Weed protegesi Uilyam H. Sevard bilan shtat partiyasi rahbariyati uchun raqib edi. Faoliyati davomida Fillmore qullikni yovuzlik deb eʼlon qildi, ammo bu federal hukumat vakolatlaridan tashqarida edi. Sevard qullikka ochiq dushman edi va uni tugatishda federal hukumatning roli borligini taʼkidladi. Fillmore 1841 yilda Whigs palatani nazoratga olganida AQSh Vakillar palatasi spikeri uchun muvaffaqiyatsiz nomzod boʻlgan, ammo u yoʻllar va vositalar qoʻmitasining raisi etib tayinlangan. 1844 yilda vitse-prezidentlikka va oʻsha yili Nyu-York gubernatori lavozimiga Vig nomzodi uchun daʼvolarda magʻlub boʻlgan Fillmore 1847 yilda Nyu-York nazoratchisi etib saylandi va bu lavozimni birinchi boʻlib toʻgʻridan-toʻgʻri saylov orqali egalladi.Vitse-prezident sifatida Fillmore Taylor tomonidan eʼtiborga olinmadi va hatto Nyu-Yorkda homiylikni tarqatishda Taylor Weed va Seward bilan maslahatlashdi. Biroq, Senat prezidenti sifatida Fillmor Senatning gʻazablangan munozaralariga raislik qildi, chunki 31-Kongress Meksikadagi qullikka ruxsat berish toʻgʻrisida qaror qabul qildi. Fillmor, Teylordan farqli oʻlaroq, Genri Kleyning 1850 yilgi Murosaga asos boʻlgan omnibus qonun loyihasini qoʻllab-quvvatladi. 1850 yil iyul oyida prezident boʻlgach,Kongressni murosaga kelishga undadi. Qochqin qullar toʻgʻrisidagi qonun, qochib ketgan qullarni egalik huquqini daʼvo qilganlarga qaytarishni tezlashtiradi, murosaga kelishning bahsli qismi edi. Fillmor oʻzini va uning shimoliy va janubiy fraksiyalari oʻrtasida boʻlinib ketgan Whig partiyasining mashhurligiga zarar etkazganiga qaramay, buni amalga oshirish majburiyatini his qildi. Tashqi siyosatda Fillmor Yaponiyada savdoni ochish uchun AQSh dengiz floti ekspeditsiyalarini qoʻllab-quvvatladi, Gavayidagi fransuz dizaynlariga qarshi chiqdi va Narsiso Lopesning Kubaga qilgan filibuster ekspeditsiyalaridan xijolat tortdi. Fillmore 1852 yilda toʻliq muddatga Vig nominatsiyasiga nomzod boʻlishga intildi, ammo Viglar tomonidan Uinfild Skott foydasiga oʻtdi.Fillmore prezidentligidan soʻng Whig partiyasi tarqalib ketganida, uning konservativ qanotidagi koʻpchilik „Hech narsa bilmaslik“ga qoʻshildi va Amerika partiyasini tuzdi. Oʻzining 1856 yilgi nomzodligida Fillmor immigratsiya haqida koʻp gapirmadi, uning oʻrniga Ittifoqni saqlab qolishga eʼtibor qaratdi va faqat Merilendda gʻalaba qozondi. Amerika fuqarolar urushi paytida Fillmor ajralib chiqishni qoraladi va agar kerak boʻlsa, Ittifoq kuch bilan saqlanishi kerakligiga rozi boʻldi, ammo u Avraam Linkolnning urush siyosatini tanqid qildi. Tinchlik oʻrnatilgandan soʻng, u AQSh prezidenti Endryu Jonsonning qayta qurish siyosatini qoʻllab-quvvatladi. Fillmor nafaqaga chiqishda fuqarolik manfaatlariga, shu jumladan 1846 yilda topishga yordam bergan Buffalo universitetining rektori sifatida ishtirok etdi.AQSh prezidentlari, tarixchilar va siyosatshunoslarning tarixiy reytinglarida Fillmorni Qoʻshma Shtatlarning eng yomon prezidentlaridan biri, asosan qullik muammosini hal qilgani uchun, lekin keyinchalik „Know-Nothing Party“ partiyasi bilan aloqasi uning obroʻsi va merosiga dogʻ tushirdi[1][2][3].

Shaxsiy hayot[tahrir | manbasini tahrirlash]

Millard Fillmore 1800-yilning 7-yanvarida Nyu-Yorkning Finger Lakes mintaqasidagi Kayuga okrugi, hozirgi Moraviya hududidagi fermada yog‘och kabinada tug‘ilgan. Uning ota-onasi Fib Millard va Nataniel Fillmor edi [4] va u sakkiz farzandning ikkinchisi va toʻngʻich oʻgʻli edi[5].Nataniel Fillmor Konnektikut shtatining Franklin shahrida tugʻilgan Nataniel Fillmor Srning (1739-1814) oʻgʻli boʻlib, u oʻsha paytda Nyu-Xempshir grantlari deb atalgan hududga asos solinganida, Vermont shtatining Bennington shahriga birinchi koʻchib kelganlardan biriga aylandi[6].

Manbalar[tahrir | manbasini tahrirlash]

Havolalar[tahrir | manbasini tahrirlash]