Kontent qismiga oʻtish

Atom massasi: Versiyalar orasidagi farq

19 bayt olib tashlandi ,  1 yil oldin
k
Bot v1: Tuzatmalar
k (→‎top: Bot v1: Tuzatmalar (xato haqida xabar berish))
k (Bot v1: Tuzatmalar)
 
<!-- Bot tomonidan qoʻshilgan matn boshi -->
'''Atom massasi''', atom og‘irligiogʻirligi – atom massalarining atom massasi birli-klarida ifodalangan nisbiy qiymati. Atom massasi ifodasini ingliz ki-myogari J.Dalton 19-asr boshida fanga kiritgan. 1961-yilda qabul qilingan nisbiy atom massalari birliklari shkalasiga asosan atom massasi birligi (atm.m.b.) uglerod izotopi atomi 12S massasining 1/12 qismiga teng. Xalqaro belgisi – U. Ele-mentar zarralar, atom yadrolari, atomlar, molekulalar massasi birligi sifatida qo‘llaniladiqoʻllaniladi. Atom massasi kimyoviy elementlarning eng muhim ko‘rsatkichidirkoʻrsatkichidir. Kimyoviy elementlar atomlarining tuzilishi va xossalarining o‘zgarishoʻzgarish qonuniyatlari Atom massasi bilan o‘zarooʻzaro bog‘liqbogʻliq. Bir kimyoviy element izotoplarining Atom massasi qiymati turlicha bo‘ladiboʻladi. Izotoplar aralashma-sidan tashkil topgan elementlarning Atom massasi sifatida aralashma tarkibidagi izotoplarning protsent miqdorlarini hisobga olgan holda shu izotoplar Atom massasining o‘rtachaoʻrtacha qiymati qabul qilinadi. Ushbu qiymatlar elementlar davriy sistemasida (massa soni keltirilgan transuran elementlar bundan mustasno) keltirilgan. Atom massasi turli fizik va kimyo-viy usullar bilan aniqlanadi; ulardan eng aniqrog‘ianiqrogʻi – mass-spektroskopiyadir. Bu usulda element ionlari nisbiy zaryadlarning qiymatlari, boshqacha aytganda, zaryad kattaligining ion massasiga nis-batan aniqlanadi. Buning uchun ionlarning elektr yoki magnit maydonida to‘g‘ritoʻgʻri chiziqli harakatdan chetga chiqishi tek-shiriladi. Fizik usullardan yana biri yadro reaksiyasiga asoslangan. Bunda yadroda bo‘ladiganboʻladigan o‘zgarishlaroʻzgarishlar natija-sida bir atom yadrosining ikkinchi atom yadrosiga aylanishi tufayli ajralib chiqadigan energiyadan foydalaniladi. Kimyoviy usullardan biri – elementning bir necha kimyoviy birikmalari mo-lekulyar massasini va bu birikmalarning kimyoviy tarkibini aniqlashga asoslangan. Atom massasini taqriban aniqlash usullari ham bor. Mas, ulardan biri Dyulong va Pti qoidasiga asoslangan; bu qoidaga ko‘rakoʻra, element Atom massasining o‘shaoʻsha elementning solishtirma issiqlik sig‘imisigʻimi (S)ga ko‘paytmasikoʻpaytmasi o‘zgarmasoʻzgarmas miqdor bo‘libboʻlib, u taxminan 6,3 ga teng: AS~6,3.<ref>[[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil</ref>
<!-- Bot tomonidan qoʻshilgan matn oxiri -->
 
641 144

ta tahrir