Marsyurar

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
"Kyuriosity" Marsyurari
„Perseverans“ Marsyurari
" Chjuzhong " Marsyurari

Marsyurar — Mars yuzasida harakatlanadigan sayyoraviy mashina. Marsyurarlarni sayyora yuzasiga yumshoq qoʻnishi maxsus apparatlar yordamida amalga oshiriladi.

Marsyurar, Oyyurardan farqli oʻlaroq, buyruq signallari va sayyoraviy aloqa signallarining sezilarli kechikishi tufayli, Marsyurar real vaqt rejimida Yerda joylashgan operator buyruqlari bilan masofadan turib boshqarilmaydi. Kechikish vaqti Yer va Marsning nisbiy holatiga qarab 3 daqiqa 6 soniyadan 22 daqiqa 17 soniyagacha oʻzgarib turadi. Kechikish, radio signali tarqalish tezligining cheksizligi tufayli Marsga va undan soʻng Yerga yetib borishi uchun vaqt talab qilishi sababli yuzaga keladi. Shu sababli, Marsyurarlar maʼlum vaqt davomida ishlashga qodir, jumladan, oʻz dasturlariga muvofiq avtonom(mustaqil) ravishda harakat qila oladi va tadqiqotlarni amalga oshira oladi.

Hammasi boʻlib Marsda ilmiy tadqiqotlar uchun oltita Marsyurar yaratilgan. Ulardan uchtasi: " Qiziqish ", " Qatʼiyat " va " Jjuzhong " hali ham ishlamoqda (2022-yil holatiga koʻra).

Turlari[tahrir | manbasini tahrirlash]

  • PROP-M sovet marsyurari. Xuddi shunday marsyurar 1971-yilda Marsdagi avtomatik sayyoralararo stansiyaga yuklar olib borishga moʻljallanga va Mars stantsiyalarining bir qismi boʻlgan:
    • Mars 2. 1971 -yil 27-noyabrda muvaffaqiyatsiz qoʻnishga urinish chogʻida halokatga uchragan.
    • 1971 -yil 2-dekabrda Mars- 3ni tushuvchi vosita yumshoq qoʻnishni amalga oshiradi, biroq apparatga kabel orqali ulangan Mars stantsiyasining oʻzidan signal 14,5 soniyadan soʻng gʻoyib boʻldi[1]. Marsyurardan maʼlumot olinmagan
Boshqa uchirilgan sayyoraviy mashinalar birinchi navbatda harakatlanish tizimi bilan ajralib turgan: marsyurarlarning yon tomonlarga oʻrnatilgan ikkita „changʻi“ shaklidagi gʻildiraklar yordamida harakatlanishi kerak boʻlgan. Bunday tizim Mars yuzasi haqida maʼlumotlar yoʻqligi sababli tanlangan edi[2].
  • " Qatʼiyat " (inglizcha: Perseverance NASA Marsga 2020-yil 30-iyulda uchirilgan marsyurar. Mars 2020 dasturining bir qismi boʻlgan. Marsga 2021-yil 18-fevralda yetib borgan. Ushbu marsyurarning asosiy vazifalaridan biri hayot mavjud shakllari, belgilarini aniqlash va ularni kelajakdagi ekspeditsiyalarda Yerga qaytarishga moʻljallangan namunalarni „saqlash“ dir. Bundan tashqari, olimlar marshrutdan Mars yuzasida yashash uchun qulay bazalar qurish imkoniyatlarini oʻrganish uchun platforma sifatida foydalanishni rejalashtirmoqda.
  • " Chjuzhong " (xitoycha: 祝融) 2020-yil 23-iyulda Venchang kosmodromidan Long March 5 raketasi tomonidan uchirilgan birinchi Xitoy marsyuraridir. Tyanven-1 dasturining bir qismi. 2021-yil 14-mayda u Marsning shimoliy yarim sharida (Utopiya tekisligi) past kengliklarda qoʻndi. Ogʻirligi 240 kg boʻlgan va toʻrtta quyosh panelidan quvvat oladigan olti gʻildirakli „Chjuzhong“ (olov xudosi) marsyurari sayyora yuzasini uch Mars oyi davomida tadqiq qiladi[3][4]

Hali amalga oshirilmagan loyihalar[tahrir | manbasini tahrirlash]

  • " Mars-4NM " — bu sovet ogʻir roverining amalga oshirilmagan loyihasi boʻlib, u N-1 oʻta ogʻir raketa tashuvchisi tomonidan ishga tushirilishi kerak edi, ammo u ishga tushirilmagan. Loyiha 1970-yilda ishlab chiqilgan boʻlib, 1975-yilda amalga oshirish maqsadida[5].
  • Mars rover (Mars-96)

Uchirilishi rejalashtirilgan marsyurarlar[tahrir | manbasini tahrirlash]

  • " Rosalind Franklin " ilgari „ExzoMars“ nomi bilan tanilgan) — Roskosmos va Yevropa kosmik agentligining qoʻshma loyihasi boʻlgan Marsyurari; Marsga uchirilishi 2022-yilning oʻrtalariga moʻljallangan.
  • Marsdan namunalarni olib kelish missiyasi — ehtimol mashina Marsdagi tuproqni olib kelish uchun ushbu dasturning bir qismlaridan biri boʻladi.

Fazoviy kemalarining Marsga qoʻnadigan joylari[tahrir | manbasini tahrirlash]

Fazoviy kemalarining Marsga qoʻnadigan joylari
Muvaffaqiyatli qoʻnishni amalga oshirib, ish boshlagan ekspiditsiya joylari
Muvaffaqiyatli amalga oshirilgan qoʻnish joylari
Long-term missions to Mars as of 2022.png

Eslatmalar[tahrir | manbasini tahrirlash]

Havolalar[tahrir | manbasini tahrirlash]