Marsyurar

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Navigatsiya qismiga oʻtish Qidirish qismiga oʻtish
"Kyuriosity" Marsyurari
"Perseverans" Marsyurari
" Chjuzhong " Marsyurari

Marsoxod(marsyurar)- bu Mars yuzasida harakatlanadigan sayyoraviy mashina. Marsyurarlarni sayyora yuzasiga yumshoq qo'nishi maxsus apparatlar yordamida amalga oshiriladi.

Marsyurar, Oyyurardan farqli o'laroq, buyruq signallari va sayyoraviy aloqa signallarining sezilarli kechikishi tufayli, Marsyurar real vaqt rejimida Yerda joylashgan operator buyruqlari bilan masofadan turib boshqarilmaydi. Kechikish vaqti Yer va Marsning nisbiy holatiga qarab 3 daqiqa 6 soniyadan 22 daqiqa 17 soniyagacha o'zgarib turadi. Kechikish, radio signali tarqalish tezligining cheksizligi tufayli Marsga va undan so'ng Yerga yetib borishi uchun vaqt talab qilishi sababli yuzaga keladi. Shu sababli, Marsyurarlar ma'lum vaqt davomida ishlashga qodir, jumladan, o'z dasturlariga muvofiq avtonom(mustaqil) ravishda harakat qila oladi va tadqiqotlarni amalga oshira oladi.

Hammasi bo'lib Marsda ilmiy tadqiqotlar uchun oltita Marsyurar yaratilgan. Ulardan uchtasi: " Qiziqish ", " Qat'iyat " va " Jjuzhong " hali ham ishlamoqda (2022-yil holatiga ko'ra).

Turlari[tahrir | manbasini tahrirlash]

  • PROP-M sovet marsyurari. Xuddi shunday marsyurar 1971-yilda Marsdagi avtomatik sayyoralararo stansiyaga yuklar olib borishga mo'ljallanga va Mars stantsiyalarining bir qismi bo'lgan:
    • Mars 2. 1971 -yil 27-noyabrda muvaffaqiyatsiz qoʻnishga urinish chogʻida halokatga uchragan.
    • 1971 -yil 2-dekabrda Mars- 3ni tushuvchi vosita yumshoq qoʻnishni amalga oshiradi, biroq apparatga kabel orqali ulangan Mars stantsiyasining oʻzidan signal 14,5 soniyadan soʻng gʻoyib boʻldi[1]. Marsyurardan ma'lumot olinmagan
Boshqa uchirilgan sayyoraviy mashinalar birinchi navbatda harakatlanish tizimi bilan ajralib turgan: marsyurarlarning yon tomonlarga o'rnatilgan ikkita "chang'i" shaklidagi g'ildiraklar yordamida harakatlanishi kerak bo'lgan. Bunday tizim Mars yuzasi haqida ma'lumotlar yo'qligi sababli tanlangan edi[2].
  • " Qat'iyat " (inglizcha: Perseverance NASA Marsga 2020-yil 30-iyulda uchirilgan marsyurar. Mars 2020 dasturining bir qismi bo'lgan. Marsga 2021-yil 18-fevralda yetib borgan. Ushbu marsyurarning asosiy vazifalaridan biri hayot mavjud shakllari, belgilarini aniqlash va ularni kelajakdagi ekspeditsiyalarda Yerga qaytarishga mo'ljallangan namunalarni "saqlash" dir. Bundan tashqari, olimlar marshrutdan Mars yuzasida yashash uchun qulay bazalar qurish imkoniyatlarini oʻrganish uchun platforma sifatida foydalanishni rejalashtirmoqda.
  • " Chjuzhong " (xitoycha: 祝融) 2020-yil 23-iyulda Venchang kosmodromidan Long March 5 raketasi tomonidan uchirilgan birinchi Xitoy marsyuraridir. Tyanven-1 dasturining bir qismi. 2021-yil 14-mayda u Marsning shimoliy yarim sharida (Utopiya tekisligi) past kengliklarda qoʻndi. Og'irligi 240 kg bo'lgan va to'rtta quyosh panelidan quvvat oladigan olti g'ildirakli "Chjuzhong" (olov xudosi) marsyurari sayyora yuzasini uch Mars oyi davomida tadqiq qiladi[3][4]

Hali amalga oshirilmagan loyihalar[tahrir | manbasini tahrirlash]

  • " Mars-4NM " - bu sovet og'ir roverining amalga oshirilmagan loyihasi bo'lib, u N-1 o'ta og'ir raketa tashuvchisi tomonidan ishga tushirilishi kerak edi, ammo u ishga tushirilmagan. Loyiha 1970-yilda ishlab chiqilgan boʻlib, 1975-yilda amalga oshirish maqsadida[5].
  • Mars rover (Mars-96)

Uchirilishi rejalashtirilgan marsyurarlar[tahrir | manbasini tahrirlash]

  • " Rosalind Franklin " ilgari "ExzoMars" nomi bilan tanilgan) - Roskosmos va Yevropa kosmik agentligining qo'shma loyihasi bo'lgan Marsyurari; Marsga uchirilishi 2022-yilning oʻrtalariga moʻljallangan.
  • Marsdan namunalarni olib kelish missiyasi - ehtimol mashina Marsdagi tuproqni olib kelish uchun ushbu dasturning bir qismlaridan biri bo'ladi.

Fazoviy kemalarining Marsga qo'nadigan joylari[tahrir | manbasini tahrirlash]

Fazoviy kemalarining Marsga qo'nadigan joylari
Muvaffaqiyatli qo'nishni amalga oshirib, ish boshlagan ekspiditsiya joylari
Muvaffaqiyatli amalga oshirilgan qo'nish joylari
Long-term missions to Mars as of 2022.png

Eslatmalar[tahrir | manbasini tahrirlash]

Havolalar[tahrir | manbasini tahrirlash]