Maktak

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Navigatsiya qismiga oʻtish Qidirish qismiga oʻtish
Keksa eskimoslar maktak yemoqda
Maktak yaqindan koʻrinishi

Maktak (inuit. Maktak, „muktuk“ varianti ham uchraydi; Chuk. itgilgin, manʼtak) — eskimos va chukchi oshxonalarining anʼanaviy taomi, muzlatilgan kit terisi va choʻchqa yogʻi. Ayrim shevalarda, xususan, Inuinnaqtun, „maktak“ soʻzi faqat yeyiladigan terini bildiradi[1][2].

Tayyorlanishi[tahrir | manbasini tahrirlash]

Koʻpincha maktak kamon kitidan tayyorlanadi, garchi baʼzan beluga kiti yoki narvalning terisi va yogʻi ham ishlatiladi. Odatda maktak xom holda isteʼmol qilinadi, garchi uni ingichka boʻlaklarga boʻlib, nonga solib, yogʻda qovurib, soya sousi bilan xizmat qilish mumkin. Bundan tashqari, maktak marinadlanadi[3].

Ozuqaviy qiymati[tahrir | manbasini tahrirlash]

Maktak C vitamini manbai boʻlib, kit epidermisida 100 grammda 38 mg gacha askorbin kislotasi mavjud[4][5]. Yogʻ tarkibida D vitamini mavjud.

Foydali moddalardan tashqari, yogʻ tarkibida tabiiy ravishda paydo boʻlgan polixlorli bifenillar, asab, immun va reproduktiv tizimlarga taʼsir qiluvchi toksik kanserogenlar mavjud[6][7].

Imlosi[tahrir | manbasini tahrirlash]

  • itgilgin — Chukchi,
  • maktaaq (ᒪᒃᑖᖅ) — siglitun, kivallik, ayvilik, Shimoliy Baffin, Sharqiy Baffin, Janubiy Baffin[8],
  • maktak (ᒪᒃᑕᒃ) — Iñupiat[9] Siglitun, Shimoliy Baffin[10],
  • maktaq — inuinnaqtun[1], inuvialuktun[11],
  • mattak — Labrador, Grenlandiya[12],
  • mungtuk, yuit tillari.

Manbalar[tahrir | manbasini tahrirlash]

  1. 1,0 1,1 Ohokak, G.; M. Kadlun, B. Harnum. Inuinnaqtun-English Dictionary. Kitikmeot Heritage Society. 
  2. „edible whale skin“. Asuilaak Living Dictionary. 13-dekabr 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 23-noyabr 2007-yil.
  3. 10 Weirdest Foods in the World — AOL Travel News
  4. Geraci, Joseph R.; and Smith, Thomas G. (1979-06). Vitamin C in the Diet of Inuit Hunters From Holman, Northwest Territories. Arctic, Volume 32, Number 2 (June 1979), pp 135—139. Retrieved from http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic32-2-135.pdf.
  5. Fediuk, Karen; Hidiroglou, Nick; Madere, René; and Kuhnlein, Harriet V. (2002). Vitamin C in Inuit traditional food and womenʼs diets. Journal of food composition and analysis. Retrieved from http://cat.inist.fr/?aModele=afficheN&cpsidt=13924632.
  6. „Chemical Compounds Found In Whale Blubber Are From Natural Sources, Not Industrial Contamination“. 13-dekabr 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 29-noyabr 2010-yil.
  7. „Japan warned on 'contaminated' blubber“. BBC News (24-yanvar 2001-yil). 13-dekabr 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 31-dekabr 2009-yil.
  8. „maktaaq“. Asuilaak Living Dictionary. 13-dekabr 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 23-noyabr 2007-yil.
  9. Uqaluktuat: 1980 Elders' Conference, Womenʼs Session ISBN 1-881246-01-9
  10. „maktak“. Asuilaak Living Dictionary. 13-dekabr 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 23-noyabr 2007-yil.
  11. „maktaq“. Asuilaak Living Dictionary. 13-dekabr 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 23-noyabr 2007-yil.
  12. „mattak“. Asuilaak Living Dictionary. 13-dekabr 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 23-noyabr 2007-yil.

Havolalar[tahrir | manbasini tahrirlash]