Lilium martagon

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Lilium martagon
Türkenbund Lilie, Lilium martagon 2.JPG
Ilmiy tasniflash
Oʻsimliklar
Yuksak oʻsimliklar
Gulli oʻsimliklar
Bir urugʻpallalilar
Liliales
Liliaceae
Lilioideae
Lilieae
Lilium
L. martagon
Binar nomi
Lilium martagon

Sinonimlar
Synonymy
  • Lilium versicolor Salisb.
  • Lilium hirsutum Mill.
  • Lilium milleri Schult.
  • Martagon montanum Fourr.
  • Lilium caucasicum (Miscz.) Grossh.
  • Lilium cattaniae (Vis.) Vis.
  • Lilium martagonum St.-Lag.
  • Lilium dalmaticum Vis.
  • Lilium catanii Baker
  • Lilium glabrum Spreng.
  • Martagon sylvaticum Opiz
  • Lilium villosum Cavara
  • Lilium alpinum Kit.
  • Lilium pilosiusculum (Freyn) Miscz. (syn of L.m. var. pilosiusculum)
Lilium martagon (flower).jpg

Lilium martagon, martagon nilufar yoki Turk qalpoqli nilufar, Yevroosiyoda oʻsuvchi piyozgullarning bir turi. U Portugaliya sharqidan Yevropa va Osiyodan Moʻgʻulistongacha uzoq sharqgacha choʻzilgan hududda tarqalgan[1][2][3][4][5][6][7][8].

Tavsif[tahrir | manbasini tahrirlash]

U poyasi ildizli, boʻyi 1-2 metrga yetadi. Gulning rangi odatda pushti-binafsha rangda, qora dogʻlari bor, lekin juda oʻzgaruvchan boʻlib, oqdan qora ranggacha oʻzgarib turadi. Gullar xushboʻy. Har bir oʻsimlikda koʻplab gullar paydo boʻladi va katta yoshli oʻsimliklarda 50 tagacha gul bor. Yashil poyalari binafsha yoki qizil rangga boʻyalgan boʻlishi mumkin, barglari esa 16 centimetr (6.3 in)) elliptik va teskari lansolat shaklida boʻladi. ostida uzun va koʻpincha mayin tukli[9][10].

Turlari[tahrir | manbasini tahrirlash]

Faqat ikkita tur Jahon nazorat roʻyxati tomonidan tan olingan[11].

Kultivatsiya[tahrir | manbasini tahrirlash]

Bogʻdorchilik boʻyicha u piyozgullar turkumiga kiradi (haqiqiy turlar).

Bu oʻsimlik[12]Qirollik bogʻdorchilik jamiyatining bogʻdagi xizmatlari uchun mukofotiga sazovor boʻldi[13].

Lilium martagon L. hansonii bilan duragaylash 19-asr oxirida Angliyaning Hereford shahridan RO Bekxaus xonim tomonidan amalga oshirilgan[14].

Ism[tahrir | manbasini tahrirlash]

Turk qalpoqli nilufar nomi, shuningdek, bir qator boshqa turlarga nisbatan qoʻllaniladi, gulbarglarning xarakterli refleksli shaklidan kelib chiqadi[15]. Martagonning binar nomining kelib chiqishi noaniq[16]. Bir olim (JW Redhouse (1892)) bu soʻz mārtagān — Sulton Muhammad tomonidan qabul qilingan sallaning oʻziga xos turi sifatida Usmonli turkiylaridan kelib chiqqan, degan fikrni ilgari surgan[17] . Biroq bu so‘z hozirgi turkiy tilda uchramaydi.

Toksiklik[tahrir | manbasini tahrirlash]

Mushuklar[tahrir | manbasini tahrirlash]

Lilium martagon, koʻpchilik mushuklar uchun juda zaharli boʻlib, koʻpincha oʻlimga olib keladigan buyrak etishmovchiligiga sabab boʻladi[18][19][20]. Mushuklar tashrif buyuradigan uy xoʻjaliklari va bogʻlarga bu oʻsimlikni saqlash yoki quritilgan gullarni mushuk suykalishi mumkin boʻlgan joyga qoʻymaslik tavsiya qilinadi. Shubhali holatlar shoshilinch veterinar yordami zarur[21]. Faollashtirilgan koʻmir va qusish bilan tez davolash soʻrilgan toksin miqdorini kamaytirishi mumkin. Tomir ichiga koʻp miqdorda suyuqlik yuborish buyraklar shikastlanishini kamaytirishi mumkin[21].

Manbalar[tahrir | manbasini tahrirlash]

  1. „World Checklist of Selected Plant Families: Royal Botanic Gardens, Kew“.
  2. Altervista Flora Italiana, Giglio a turbante, Common Turk’s Cap Lily, Lilium martagon L. includes many color photos plus European distribution map
  3. Flora of China, Vol. 24 Page 137 新疆百合 xin jiang bai he Lilium martagon var. pilosiusculum Freyn, Oesterr. Bot. Z. 40: 224. 1890.
  4. Tutin, T.G. & al. (eds.) (1980). Flora Europaea 5: 1-452. Cambridge University Press.
  5. Davis, P.H. (ed.) (1984). Flora of Turkey and the East Aegean Islands 8: 1-632. Edinburgh University Press, Edinburgh.
  6. Czerepanov, S.K. (1995). Vascular Plants of Russia and Adjacent States (The Former USSR): 1-516. Cambridge University Press.
  7. Grubov, V.I. (2001). Key to the Vascular Plants of Mongolia 1: 1-411. Science Publishers, Inc. Enfield, USA. Plymouth, U.K..
  8. Ikinci, N., Oberprieler, C. & Güner, A. (2006). On the origin of European lilies: phylogenetic analysis of Lilium section Liriotypus (Liliaceae) using sequences of the nuclear ribosomal transcribed spacers. Willdenowia 36: 647-565.
  9. Christopher Brickell. The RHS Encyclopedia of Garden Plants. London: Dorling Kindersley, 1996 — 615 bet. ISBN 0-7513-0436-0. 
  10. European Garden Flora, 1986.
  11. „World Checklist of Selected Plant Families: Royal Botanic Gardens, Kew“.
  12. „RHS Plant Selector - Lilium martagon. Qaraldi: 16-yanvar 2021-yil.
  13. „AGM Plants - Ornamental“. Royal Horticultural Society (iyul 2017). Qaraldi: 22-mart 2018-yil.
  14. Andrew Mikolajski, The New Plant Library — Lilies, Lorenz Books, Anness Publishing Ltd, New York, 1998, p10, ISBN 1-85967-634-0
  15. Allen J Coombes. The Hamlyn Guide to Plant Names. Reed International Books, 1985 — 118 bet. ISBN 0-600-57545-4. 
  16. Harrison, Lorraine. RHS Latin for Gardeners. United Kingdom: Mitchell Beazley, 2012. ISBN 978-1845337315. 
  17. „martagon“. Oxford English Dictionary online. OED. Qaraldi: 8-noyabr 2021-yil.
  18. Frequently Asked Questions Arxivlandi 2022-08-16 Wayback Machine saytida. No Lilies For Cats.
  19. Fitzgerald, KT (2010). "Lily toxicity in the cat". Top Companion Anim Med 25 (4): 213–7. doi:10.1053/j.tcam.2010.09.006. PMID 21147474. 
  20. Turk’s cap lily is pure delight The Guardian.
  21. 21,0 21,1 Lily Poisoning in Cats. Pet MD.