Kontent qismiga oʻtish

Podgoritsa aeroporti

Koordinatalari: 42°21′34″N 19°15′07″E / 42.35944°N 19.25194°E / 42.35944; 19.25194
Vikipediya, erkin ensiklopediya
(LYPGdan yoʻnaltirildi)
Podgoritsa aeroporti
Aerodrom Podgorica
Aeroporti i Podgoricës
Аеродром Подгорица
IATA kodi: TGD – ICAO kodi: LYPG
Qisqacha bayon
Aeroport turi Fuqarolik
Egasi Chernogoriya hukumati
Operator Airports of Montenegro
Xizmat doirasi Podgoritsa
Joylashuvi Golubovci, Chernogoriya
Havo yoʻli tuguni Air Montenegro
Dengiz sathidan balandligi 141 ft / 43[1] m
Koordinatalari 42°21′34″N 19°15′07″E / 42.35944°N 19.25194°E / 42.35944; 19.25194
Vebsayti montenegroairports.com
Xarita
TGD (Chernogoriya)
TGD
Aeroportning Chernogoriya xaritasidagi joylashuvi
Uchish/qoʻnish yoʻlaklari
Uzunligi Yuzasi
ft m
18/36 8,202 2,500 Asfalt
Yoʻlovchilar soni 1,757,522
Manba: Airports of Montenegro

Podgoritsa aeroporti (Аеродром Подгорица, albancha: Aeroporti i Podgoricës, cnr) (IATA: TGD, ICAO: LYPG) – Chernogoriya poytaxti Podgoritsa shahri va uning atrofidagi hududga xizmat koʻrsatuvchi xalqaro aeroport. Tivat aeroporti bilan birgalikda mamlakatning ikki xalqaro aeroportidan biri. Ikkala aeroportga ham davlatga tegishli Airports of Montenegro (Аеродроми Црне Горе / Aerodromi Crne Gore) kompaniyasi egalik qiladi.

Aeroport Podgoritsa shahar hududidan 5 km (3 mi) janubda va Skadar koʻlidan 8 km (5 mi) gʻarbda, Zeta tekisligida, Zeta munitsipalitetining Golubovci shaharchasi maʼmuriy chegaralarida joylashgan. Mamlakatning milliy flagman aviakompaniyasi Air Montenegro ushbu aeroportda joylashgan.

Tarixi

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Podgoritsada fuqarolik aviatsiyasi tarixi Ćemovsko poljedagi oʻtli uchish-qoʻnish yoʻlagiga Aeroput Potez 29/2 biplani qoʻngan 1928-yil 29-maydan boshlanadi. Bu parvoz Belgradda boshlanib, Skopye, Podgoritsa, Mostar aeroporti va Sarayevo orqali amalga oshirilgan eksperimental aylanma yoʻlning ikkinchi bosqichi boʻlib, janubiy Yugoslaviya qirolligida muntazam aviaqatnov imkoniyatlarini oʻrganish maqsadida amalga oshirilgan[2].

1930-yil 5-mayda Belgrad – Sarayevo – Podgoritsa yoʻnalishida yoʻlovchilarni tashigan Aeroput Farman F.300 Stara Varoš yaqinidagi aerodromga qoʻndi, bu Podgoritsadagi yoʻlovchi aviaqatnovlarining boshlanish sanasi hisoblanadi.

Ikkinchi jahon urushi davrida Podgoritsa aerodromi Oʻq kuchlari tomonidan ishgʻol qilinadi, natijada 1943- va 1944-yillarda Ittifoqchilarning halokatli bombardimonlari uchun nishonga aylangan.

Aeroportda muntazam yoʻlovchi reyslari 1946-yil 8-aprelda Podgoritsa – Belgrad yoʻnalishi boʻyicha haftada uch marta parvozlar bilan boshlandi. Xizmat JAT tomonidan yoʻlovchilar uchun moslashtirilgan Duglas C-47 samolyotlaridan foydalangan holda amalga oshirilgan. 1957-yil aprel oyida JAT Sarayevo orqali Belgradga muntazam yuk reyslarini amalga oshira boshladi. Aeroportning joylashuvi yanada kengayish uchun cheklovchi omil boʻldi, natijada Podgoritsa shahar hududidan janubda va uzoqroqda yangi aeroport qurish toʻgʻrisida qaror qabul qilindi.

Podgoritsa aeroporti hozirgi joyida 1961-yildan beri faoliyat koʻrsatib kelayotgan boʻlib, Podgoritsa aviabazasi bilan 2,500 m × 45 m (8,202 ft × 148 ft) asfalt uchish-qoʻnish yoʻlagini boʻlishadi, eski aeroport esa umumiy aviatsiyaga berilgan[2]. 1977-yilda aeroport inshootlari sezilarli darajada kengaytirildi.

1996-yil Podgoritsa aeroporti aviaparkida bittagina Fokker F28 samolyoti boʻlgan Montenegro Airlines aviakompaniyasining bazasiga aylandi.

Podgoritsa aviabazasi obyektlari yaqinligi tufayli aeroportning yoʻlovchi terminali 1999-yilda NATOning Yugoslaviyani bombardimon qilishi paytida kichik zarar koʻrgan.

1961-yilda qurilganidan 2003-yilgacha Podgoritsa aeroporti Belgradning JAT Airways kompaniyasi tomonidan egalik qilinadi va boshqariladi. Aviakompaniya Podgoritsa aeroportini oʻzining Belgrad markaziga fider sifatida boshqargan, Podgoritsa – Belgrad reyslari yoʻlovchi tashishning katta qismini tashkil qiladi. Ushbu amaliyot, asosan, 2003-yil 23-aprelda boʻlib oʻtgan aeroport egalik huquqini Airports of Montenegro davlat kompaniyasiga oʻtkazish bilan yakunlandi.

2006-yilda aeroport obyektlari tubdan modernizatsiya qilindi, jumladan, yangi yoʻlovchi terminali binosi, perronni kengaytirish, taksi yoʻllari tizimini kapital taʼmirlash va aerodrom yoritish tizimi yangilandi.

Infratuzilmasi

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Terminallari

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Podgoritsa aeroportida 2006-yil 14-maydan beri foydalanib kelinayotgan yagona yoʻlovchi terminal binosi bor. 5,500 m2 (59,000 kv ft) maydonni egallagan bir qavatli bino quyidagilarni oʻz ichiga oladi:

  • 8 ta roʻyxatga olish stoli;
  • 2 ta uchib ketish yoʻlagi (2 bortga chiqish chiptalarini tekshirish punkti, keyin 2 ta chegara nazorati va 2 ta xavfsizlik nazorati punkti);

8 ta chiqish darvozasi; 2 ta kirish darvozasi; 6 ta uchib kelish chegara nazorat punkti; 2 ta yuk tashish konveyeri.

Yoʻlovchilar odatda darvoza va samolyot oʻrtasida yuradi, aeroport avtobuslari esa asosan yozgi tirbandlik yoki kuchli yomgʻir paytida foydalaniladi. Koʻchma zinapoyalar yoʻlovchilarni chiqarish va tushirish uchun ishlatiladi, chunki terminal binosida teletraplar mavjud emas. Eski terminal binosi maʼmuriy maqsadlarda foydalanish uchun oʻzgartirildi va yoʻlovchilar kirishi mumkin emas. Aeroportda 300 ta mashinaga moʻljallangan, umumiy foydalanish mumkin boʻlgan avtoturargoh mavjud. Terminal yiliga bir million yoʻlovchiga xizmat koʻrsatishga moʻljallangan boʻlib, 2017-yildan beri sigʻimdan tashqari ishlamoqda, yozgi tirbandlik davrida esa haddan tashqari gavjum.

Uchish-qoʻnish yoʻlagi

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Podgoritsa aeroportida shimol/janubga moslashganligi tufayli 18/36 deb belgilangan yagona uchish-qoʻnish yoʻlagi mavjud. Uchish-qoʻnish yoʻlagi uzunligi 2,500 metr (8,200 ft) va kengligi 45 metr (148 ft) boʻlib, uchish-qoʻnish yoʻlagining butun uzunligi uchun parallel taksi yoʻli mavjud.

Aeroport ICAO tasnifi boʻyicha 4E ILS Cat I toifasiga ega, biroq ILS boʻyicha qoʻnish faqat 36-yoʻnalishli uchish-qoʻnish yoʻlagida mumkin; 18-yoʻnalishdagi shimoldan yondashuv esa faqat vizual tarzda, faqat ideal VMC (koʻrinish sharoitlari yaxshi boʻlgan) holatida amalga oshiriladi, chunki shimolda Dinara togʻligi yaqinida joylashgan. Standart 36-yoʻnalishli yondashuv vaqtida yoʻlovchi samolyotlari uchish-qoʻnish yoʻlagiga moslanish uchun Skadar koʻli yuzasidan 530 metr (1,740 ft) balandlikda hayratlanarli 200° oʻng burilishni bajaradi.

Harbiy maqsadda foydalanilishi

[tahrir | manbasini tahrirlash]
1999-yilda NATOning Yugoslaviyani bombardimon qilganidan keyin Podgoritsa aeroportiga etkazilgan zarar.

Podgoritsa aeroporti Chernogoriya harbiy-havo kuchlarining Podgoritsa aviabazasi bilan uchish-qoʻnish yoʻlagini boʻlishadi. Harbiy obyektlarga tegishli va qoʻshni perrondan tashqari, Shipchanik majmuasi – shu nomdagi tepalikka tunnel qilingan yer osti samolyotlari boshpanasi, shuningdek majmuani asosiy uchish-qoʻnish yoʻlagi bilan bogʻlaydigan 6-kilometr-long (20,000 ft) uzunlikdagi taksi yoʻli kiradi. Favqulodda vaziyatda boshpanada saqlangan samolyotlar taksi yoʻlining kengroq, shimoliy qismidan foydalanib urilishi mumkin. Chernogoriya harbiy-havo kuchlari statsionar qanotli samolyotlarni ishlatmaganligi sababli, butun Shipchanik kompleksi 2000-yillarning boshlarida foydalanishdan chiqarildi va fuqarolik maqsadlarida foydalanadiganga aylantirildi.

Aviabaza obyektlari NATOning Yugoslaviyani tez-tez bombardimon qilish nishoniga aylangan. Harbiy texnika va infratuzilma jiddiy zarar koʻrgan boʻlsa-da, aeroport terminali va uchish-qoʻnish yoʻlagi nishonga olinmagan.

1999-yil 9-dekabrda aeroport Yugoslaviya armiyasi va Chernogoriya xavfsizlik kuchlari oʻrtasidagi keskin qarama-qarshilik joyi boʻlib, Chernogoriya va federal hukumat oʻrtasidagi aeroport ustidan nazorat uchun kurash avjiga chiqqan[3].

Aviakompaniyalar va yoʻnalishlar

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Quyidagi aviakompaniyalar Podgoritsa aeroportidan muntazam va mavsumiy reyslarni amalga oshiradi[4]:

Aviakompaniya Manzillar Manbalar
Aegean Airlines Mavsumiy: Afina[5] [6][7]
Air Astana Mavsumiy: Olmaota, Ostona
Air Montenegro Belgrad, Frankfurt, Istanbul[8], SloveniyaLyublyana, Rim–Fiumichino[9], ShveysariyaSyurix[10]
Mavsumiy: Boku[11], ChexiyaBrno[12], FransiyaLion[13], FransiyaNant[13], Parij–Sharl de Goll[14], Praga[11]
Mavsumiy charter: SlovakiyaBratislava[15], DaniyaKopengagen, SlovakiyaKoshitse, FransiyaLill[12], TurkiyaMersin, Tbilisi, Yerevan		 [16][17]
Air Serbia Belgrad [18][19]
Austrian Airlines Vena [4][20]
Enter Air Mavsumiy charter: PolshaPoznan [21]
Fly Khiva Mavsumiy: Toshkent [22]
FlyOne Mavsumiy charter: Yerevan [23] -->
Iberia Mavsumiy charter: Madrid [24]
LOT Polish Airlines Varshava–Shopen[25]
Pegasus Airlines Anqara, Izmir [26][27]
Petroleum Air Services Mavsumiy charter: Qohira [28]
Ryanair Birlashgan QirollikLondon–Stansted
Mavsumiy: GermaniyaBerlin, PolshaGnask[29], PolshaKrakov, PolshaWrocław		 [30], BelgiyaSharlerua[31]
Smartwings, Chexiya bayrogʻi Chexiya Mavsumiy charter: PolshaGnask, PolshaKatovitsa [32]
Transavia France Mavsumiy: FransiyaParij–Orly[33]
Turkish Airlines Istanbul [34]
Wizz Air Budapesht, GermaniyaDortmund, GermaniyaMemmingen, Milan–Malpensa
Mavsumiy: PolshaKatovitsa, London–Gatvik, Vena, Varshava–Shopen		 [35]

Statistikasi

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Yoʻlovchilar oqimi

[tahrir | manbasini tahrirlash]
Yoʻlovchilar soni boʻyicha statistikasi
Yillar Yoʻlovchilar soni Oʻzgarishi, %da
2004 327 616 8%
2005 319 665 Decrease2%
2006 400 040 25%
2007 465 234 16%
2008 544 907 17%
2009 455 642 Decrease16%
2010 661 575 45%
2011 619 676 Decrease6%
2012 639 354 3%
2013 690 009 8%
2014 701 594 2%
2015 748 905 7%
2016 872 655 17%
2017 1 054 276 21%
2018 1 208 527 15%
2019 1 297 367 7%
2020 343 187 Decrease74%
2021 652 683 90%
2022 1 266 893 94%
2023 1 657 522 31%
2024 1 757 522 6%

Yoʻnalishlar chastotasi

[tahrir | manbasini tahrirlash]
Podgoritsa aeroportidagi yoʻnalishlar chastotasi
Shahar Aeroport Haftalik parvozlar soni
(2024/2025 qish mavsumi) 		Aviakompaniyalar
Serbiya Belgrad Belgrad aeroporti 35 Air Serbia, Air Montenegro
Turkiya Istanbul Istanbul aeroporti, Sabiha Goʻkchen aeroporti 26 Turkish Airlines, Air Montenegro
Avstriya Vena Vena aeroporti 7 Austrian Airlines
Polsha Varshava Varshava Shopen aeroporti 5 LOT Polish Airlines, Air Montenegro
Birlashgan Qirollik London London Stansted aeroporti 4 Ryanair
Sloveniya Lyublyana Lyublyana aeroporti 3 Air Montenegro
Turkiya Izmir Izmir Adnan Menderes aeroporti 3 Pegasus Airlines
Italiya Milan Milan Malpensa aeroporti 3 Wizz Air
Germaniya Frankfurtmayn Frankfurt aeroporti 2 Air Montenegro
Germaniya Dortmund Dortmund aeroporti 2 Wizz Air
Turkiya Anqara Anqara Esenbogʻa aeroporti 2 Pegasus Airlines
Germaniya Memmingen Memmingen aeroporti 2 Wizz Air
Italiya Rim Rim Fiumichino aeroporti 2 Air Montenegro

Eng gavjum yoʻnalishlar

[tahrir | manbasini tahrirlash]
Podgoritsa aeroportidan eng gavjum yoʻnalishlar (2023)
Oʻrni Aeroport Yoʻlovchilar soni, 2023
1  Serbia, Nikola Tesla nomidagi xalqaro aeroport 314 226
2  Turkey, Istanbul aeroporti 214 505
3  Austria, Vena xalqaro aeroporti 176 327
4  Poland, Varshava Shopen aeroporti 79 655
5  United Kingdom, London Stansted aeroporti 56 932
Manba: ec.europa.eu

Yer usti transporti

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Podgoritsa aeroportiga Podgoritsa–Bar avtomagistrali (E65/E80) orqali kirish mumkin. Aeroport yoʻlovchi terminalini Podgoritsa shahri bilan bogʻlaydigan avtomagistralning 8 kilometr (5.0 mi) uzunlikdagi qismi ikki yoʻnalishli avtomobil yoʻli hisoblanadi va shaharning markazidan aeroportgacha avtomobil bilan borish odatda 15 daqiqadan kam vaqt oladi. 2006-yilda Sozina tunnelining va 2021-yilda Janubiy Podgoritsa aylanma yoʻlining qurilishi aeroport bilan Chernogoriya sohil mintaqasi oʻrtasidagi yoʻl vaqtini sezilarli darajada qisqartirdi.

Aeroportga temir yoʻl orqali ham yetib borish mumkin – Belgrad–Bar temir yoʻl liniyasidagi Aerodrom bekati orqali. Biroq, bu bekat yoʻlovchi terminalidan 1.2 kilometr (0.75 mi) uzoqlikda joylashganligi va poyezdlar jadvalidagi tartibsizlik sababli markaziy Podgoritsaga transfer uchun qulay variant hisoblanmaydi.

Baxtsiz hodisalar va falokatlar

[tahrir | manbasini tahrirlash]
  • 1973-yil 11-sentyabr kuni JAT Airways aviakompaniyasining 769-reysi (Sud Aviation SE-210 Caravelle 6-N samolyoti) Podgoritsa aeroportiga yoʻl olgan va Podgoritsaning shimolida joylashgan Maganik togʻidagi Babin Zub choʻqqisiga urilgan. Samolyot bortida boʻlgan 41 kishi halok boʻlgan[manba kerak].
  • 2005-yil 25-yanvar kuni Montenegro Airlines aviakompaniyasining Fokker 100 samolyoti (YU-AOM) qorli kechada qoʻnish vaqtida uchish-qoʻnish yoʻlagidan chiqib ketganidan soʻng old shassisi bukilib tushgan. Samolyot taxminan 700 metr (2,300 ft) sirgʻalib, qoʻnganidan 1,180 metr (3,870 ft) oʻtib toʻxtagan. Uchuvchi, ikkinchi uchuvchi va ikki yoʻlovchi yengil tan jarohati olgan. Ushbu kechada boshqa aviakompaniyalar muzdan tozalash texnologiyasining yetarli emasligi sababli reyslarini bekor qilgan, biroq Montenegro Airlines parvozni amalga oshirgan – natijada baʼzi yoʻlovchilar aviakompaniyani sudga bergan[manba kerak].
  • 2008-yil 7-yanvar, soat taxminan 21:30 da Montenegro Airlines aviakompaniyasining Fokker 100 samolyoti (4O-AOK) Podgoritsa aeroportiga qoʻnganida yengil shikast olgan. Samolyotning tekshiruvi vaqtida dum qismida oʻq izi aniqlangan. Samolyot bortida 20 yoʻlovchi boʻlgan, hech biri jarohat olmagan. Oʻqning Pravoslav Rojdestvo bayrami davomida nishonlash paytida otilgan boʻlishi ehtimol qilinadi[manba kerak].

Manbalar

[tahrir | manbasini tahrirlash]
  1. ↑ „Airport PODGORICA“. 2017-yil 15-dekabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2010-yil 22-iyun.
  2. ↑ 2,0 2,1 „History of Podgorica Airport“. 27 November 2024.
  3. ↑ „Armed Yugoslav Troops Take Over Montenegro's Main Airport“ (1999-yil 9-dekabr).
  4. ↑ 4,0 4,1 „Red letenja i sezonski letovi“ (cnr). 2022-yil 11-dekabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 11-dekabr.
  5. ↑ Liu, Jim „Aegean Airlines NS23 International Service Update – 25SEP22“ (en-ca). Aeroroutes.com (2022-yil 26-sentyabr). Qaraldi: 2025-yil 2-yanvar.
  6. ↑ „Aegean to expand EX-YU operations, add three new routes“. exyuaviation.com (2022-yil 15-fevral). Qaraldi: 2022-yil 15-fevral.
  7. ↑ „Aegean to exit Podgorica over winter, boost Zagreb and Belgrade“. exyuaviation.com (2024-yil 23-avgust). Qaraldi: 2024-yil 23-avgust.
  8. ↑ „Air Montenegro to launch new route“. EX-YU Aviation News (2022-yil 25-may).
  9. ↑ „Air Montenegro to launch new Podgorica service“. EX-YU Aviation News (2023-yil 6-oktyabr).
  10. ↑ „Air Montenegro to add two more routes“. EX-YU Aviation News (2022-yil 4-fevral).
  11. ↑ 11,0 11,1 Liu, Jim. „Air Montenegro NS25 Network Additions“ (en-CA). AeroRoutes (2025-yil 10-yanvar). Qaraldi: 2025-yil 10-yanvar.
  12. ↑ 12,0 12,1 „Air Montenegro NS25 Network Additions – 04MAY25“. Aeroroutes. Qaraldi: 2025-yil 8-may.
  13. ↑ 13,0 13,1 „Air Montenegro to launch three new routes“. EX-YU Aviation News (2022-yil 1-fevral).
  14. ↑ „Air Montenegro Summer 2022 Network Additions“. Aeroroutes.
  15. ↑ „Air Montenegro adds two new routes“. EX-YU Aviation News (2022-yil 5-dekabr). Qaraldi: 2022-yil 11-dekabr.
  16. ↑ „Destinations“. Air Montenegro.
  17. ↑ „Destinacije“.
  18. ↑ „Flight Schedule“.
  19. ↑ https://www.aeroroutes.com/eng/240131-jurocodeshare
  20. ↑ „Austrian NW24 Europe Frequency Changes – 26MAY24“. Aeroroutes.
  21. ↑ „PRVI OBJAVLJUJEMO-NAJAVE: Enter otvara letove za Podgoricu“.
  22. ↑ „Uzbekistan’s Fly Khiva to enter EX-YU market“ (2025-yil 14-iyun).
  23. ↑ „PRVI OBJAVLJUJEMO – NAJAVE: FlyOne leti za Tivat i Podgoricu“.
  24. ↑ „Destinacije“.
  25. ↑ „LOT schedules Podgorica flights for most of winter“. exyuaviation.com (2023-yil 28-avgust). Qaraldi: 2023-yil 28-avgust.
  26. ↑ „Pegasus Airlines schedules Podgorica launch“ (2023-yil 3-iyul).
  27. ↑ „Pegasus Airlines in major EX-YU expansion, adds new routes“ (2023-yil 25-dekabr).
  28. ↑ „Destinacije“.
  29. ↑ Liu, Jim „Ryanair NS23 Network Additions Summary – 26MAR23“ (en). Aeroroutes.com (2023-yil 30-mart). Qaraldi: 2025-yil 30-mart.
  30. ↑ "Podgorica, Montenegro" (en). OAG Flight Guide Worldwide (Luton, United Kingdom: OAG Aviation Worldwide Limited) 25 (2): 866. August 2023. ISSN 1466-8718. 
  31. ↑ [1] EX-YU Aviation News: Ryanair to end all but one Podgorica route over winter. 26 July 2024. Retrieved 15 June 2025.
  32. ↑ „Smartwings to commence Montenegro operations“ (2024-yil 26-mart).
  33. ↑ „Transavia France to run seasonal Ljubljana, Podgorica flights“ (2022-yil 31-avgust). Qaraldi: 2022-yil 11-dekabr.
  34. ↑ „Turkish Airlines Increases Podgorica Service in NW23“.
  35. ↑ „WIZZ – Dream more. Live more. Be more“.

Havolalar

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Vikiomborda Podgorica Airport mavzusiga oid fayllar bor 

"https://uz.wikipedia.org/w/index.php?title=Podgoritsa_aeroporti&oldid=5498766" dan olindi