Kulohiy gumbaz

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Kulohiy gumbaz - konussimon kuloh (uchli qalpoq) shaklida ishlangan gumbaz. K.g . toʻrtburchaqli bino yoki silindr va prizma shaklidagi poygum-baz ustiga oʻrnatilgan. Yevropa mamla-katlarida qurilgan qoʻngʻiroqxona, ibodatxona, minoralarda ham uning oʻziga xos koʻrinishlarini uchratish mumkin. Oʻrta Osiyo meʼmorligida K.g .ning turli uslublari saqlangan. Faxriddin Roziy maqbarasi, Sulton Ta-kash maqbarasi, Chashmai Ayyub maqbara-si, Qaldirgʻochbiy mashbarasi, Manasmaq-barasi va boshqalarda uning turli namunalarini koʻrish mumkin. KULRANG CHIRISH, botridioz -oʻsimliklarda takomillashmagan Botrytis turkumiga mansub zamburugʻlar (B.cinera)HH qoʻzgʻatadigan kasallik. Kasallik qoʻzgʻatuvchi zamburugʻlar, asosan barg , mayda novdalarni, poyalarni, kurtaklarni zararlaydi. Nam va nisbatan past haroratda kuchli kechadi. Oʻsimlikning turli qismlarida halok boʻlgan toʻqimalardan hosil boʻlgan kulrang dogʻlar paydo boʻladi. Toʻkilgan barglarda, novda, poyalarda zamburugʻ konidiyali sporalar qora dumaloq sklerotsiyalar holida qishlaydi. Gʻoʻza, kungaboqar, qulupvay, uzum, maliva, olxoʻri, olcha, qand lavlagi, beda, ka-vakunjut, lyupin, sabzavot ekinlari Kulohiy gumbazi keng tarqalgan. Gʻoʻzada zamburugʻ tanasi va sporalari koʻsak sirtini kulrang yeki boʻzjigarrang momiq gʻubor bilan qoplaydi, koʻsakning barcha chanoqlari yoki baʼzilari toʻliq ochil-maydi. Zararlangan tolalar qora-sar-gʻimtir rangga kiradi, momiqlanmaydi. Kuchli zararlanganda gulyonbarg va mevabandi ham gʻubor bilan qoplanadi.

Zamburugʻ hosil organlarini hoʻl chiritadi. Uzumchilikda Kulohiy gumbaz ayrim yillari hosilning 30—40% ini nobud boʻlishiga olib keladi.

Kurash choralari: kasallikka chidamli navlarni ekish, urugʻlikka foʻngitsidlar bilan ishlov berish, oʻsimlik qoldiqlarini daladan olib chiqib yoqib yuborish; tokni sifatli xomtok qilish, novdalarni tarash, meʼyorida sugʻorish, kasallik paydo boʻlganda 0,001% li kaliy yod eritmasi bilan ishlov berish. Qand lavlagi va sabzavot ildizmevalarini uzoq, muddat saqlashda omborxonalar dezinfeksiyalanadi, havo namligi 85% atrofida, harorat 1—2° boʻlishi taʼminla-vadi.

Abdukarim Zikiryoyev. KULRANG CHOʻYAN - q. Choʻyan. KULRANG GʻOʻZA [Gossypium incanum Schwars] Hillc.) — yovvoyi gʻoʻza turi. Ge-nomi YE4, xromosomalar soni 2p=26. Shvars taʼriflab bergan (1935). Faqat Yamanda tarqalgan. K.gʻ. tik oʻsuvchi, moKulrang chirish: a — kasallangan chanoq; b — kasallangan koʻsak; v — zamburugʻ sporalari; g — zamburugʻ konidiyalari.

Kulrang gʻoʻza: / — poyaning bir qismi; 2 — shovasi; 3 — koʻsagi; 4 — chanogʻi.nopodial buta boʻlib, boʻyi 1–3 m cha. Poyasi kuchli shoxlangan, qalin, kalta tuklar bilan qoplangan. Hosil shoxlari kuchsiz shoxlangan, 1—3 boʻgʻimli. Barglari 3 boʻlmali, oʻrtacha kattalikda, boʻlmalari keng uchburchaqli. Gullari mayda, qoʻngʻiroq shaklida, gultojibargi och sariq, asosida ensiz kichikroq qizgʻish dogʻlari bor. Kosachasi 5 tishli. Koʻsaqlari mayda, 3 chanoqli, tuxum-simon uchli, sirti tiniq smolali bez-chalar bilan qoplangan. Har bir chanogʻida kulrang-yashil tuklar bilan qoplangan 2 tadan chigiti bor. K.gʻ. kam oʻrga-nilgan. Stoke gʻoʻzasi, somali gʻoʻzasi, arabiston gʻoʻzasi va boshqa goʻzalar bilan erkin chatishadi.

Abdumavlon Abdullayev.[1]

Manbalar[tahrir]

  1. OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil