Korrupsiyaga qarshi kurashish boʻyicha davlatlar guruhi
 | |
| Turi | Institutsional |
|---|---|
| Maqsadi | Korrupsiyaga qarshi kurashish |
| Ishga tushgan sanasi | 1999-yil 1-may |
| Joylashuvi | Strasburg, Fransiya |
| Bosh kotib | Hanne Juncher |
| Bosh mahkamasi | Yevropa Kengashi, Strasburg, Fransiya |
| Aʼzolari | 50 ta aʼzo davlat, 10 ta kuzatuvchi |
| Vebsayti | http://www.coe.int/greco |
Korrupsiyaga qarshi kurashish boʻyicha davlatlar guruhi (fransuzcha: groupe d’États contre la corruption, GRECO) Yevropa Kengashining korrupsiyaga qarshi monitoring organi boʻlib, uning qarorgohi Strasburgda (Fransiya) joylashgan. U 1999-yilda Yevropa Kengashiga aʼzo 17 ta davlatning kengaytirilgan qisman kelishuvi asosida tashkil etilgan.
Yevropa boʻlmagan davlatlar uchun ham ochiq boʻlgan GRECO hozirda 49 aʼzoga ega (47 ta Yevropa davlati, Qozogʻiston va AQSh). 2010-yil avgustdan beri Yevropa Kengashining barcha aʼzolari GRECO tarkibiga kiradi[1][2]. GRECOga aʼzolik faqat Yevropa Kengashiga aʼzo davlatlar bilan cheklanmaydi[1]. Kengaytirilgan qisman bitimni ishlab chiqishda ishtirok etgan har qanday davlat Yevropa Kengashi Bosh kotibiga xabar berish orqali unga qoʻshilishi mumkin. Bundan tashqari, Yevropa Kengashining Korrupsiya boʻyicha jinoiy yoki fuqarolik huquqi konventsiyalariga aʼzo boʻlgan har qanday davlat avtomatik ravishda GRECO va uning baholash tartib-qoidalariga qoʻshiladi[1]. Uning barcha aʼzo davlatlari GRECO aʼzosi boʻlsa-da, Yevropa Ittifoqining oʻzi aʼzo emas, biroq u 2019-yilda kuzatuvchi maqomini oldi[3][4]. 2024-yil may oyida GRECO Yevropa Ittifoqi institutlarini toʻlaqonli aʼzo boʻlishga chaqirdi. GRECO prezidenti buni „iroda masalasi“ deb taʼkidladi[5].
GRECO Kotibiyati 2008-yilda qurilgan Yevropa Kengashining „Agora“ binosida joylashgan.
GRECOning 2019-yildagi tavsiyalaridan Serbiya, Turkiya va Slovakiya birortasini ham toʻliq amalga oshirmagan boʻlsa, Norvegiya eng yuqori natijani koʻrsatdi. Deputatlar oʻrtasida korrupsiyani kamaytirish boʻyicha tavsiyalar esa eng kam bajarilgani boʻldi (27 foiz). GRECO prezidenti press-relizda shunday degan: „Bu holat, asosan, odamlarning siyosatga boʻlgan ishonchi nega pastligini tushuntiradi; agar siyosatchilar halollik va axloqiy meʼyorlarga rioya etish darajasini oshirmasa, bu ishonch yanada pasayadi“[6].
Maqsadi
[tahrir | manbasini tahrirlash]GRECOning maqsadi oʻzaro baholash va tengdoshlar bosimi orqali Yevropa Kengashining korrupsiyaga qarshi standartlariga rioya etilishini nazorat qilib, aʼzolarining korrupsiyaga qarshi kurashish qobiliyatini oshirishdir. U milliy korrupsiyaga qarshi siyosatdagi kamchiliklarni aniqlash orqali zarur qonunchilik, institutsional va amaliy islohotlarni ragʻbatlantiradi. GRECO alohida aʼzo davlatlarda korrupsiya holatlarini oʻlchash vakolatiga ega emas. Bu muhim masala bilan shugʻullanish uchun boshqa tashkilotlar yaxshiroq moslashgan. Masalan, Transparency International (TI) har yili Corruption Perceptions Indexni („Korrupsiyani idrok etish indeksi“ CPI) eʼlon qiladi. Bu indeks ekspertlar baholari va jamoatchilik fikri soʻrovlari asosida 150 dan ortiq mamlakatni korrupsiya darajasi boʻyicha reytinglaydi. Bundan tashqari, TI Global korrupsiya barometri va Pora beruvchilar indeksi kabi maxsus hisobotlar ham chiqaradi.
OECD, BMT, ICPO-Interpol, Yevropa tiklanish va taraqqiyot banki (YTTB) hamda Jahon banki GRECO tashkil etilishiga olib kelgan tayyorgarlik ishlarida ishtirok etgan. Bu sohada samarali monitoring mexanizmlari zarurligi ushbu tashkilotlar tomonidan keng tan olingan. Ular Yevropa Kengashi boshchiligida oʻtkazilgan muzokaralarga hissa qoʻshgan va bu oxir-oqibat GRECOning tashkil etilishiga olib kelgan.
GRECO monitoringi ikki bosqichdan iborat: baholash va muvofiqlikni tekshirish jarayonlari. Baholash jarayoni asosan soʻrovnomalar va joylarga tashriflar orqali toʻplangan maʼlumotlarga asoslanadi. Muvofiqlikni tekshirish jarayoni esa aʼzolar tomonidan GRECO tavsiyalarini amalga oshirish uchun koʻrilgan chora-tadbirlarni baholashga qaratilgan. Joylarga tashriflar davomida davlat amaldorlari, fuqarolik jamiyati vakillari, olimlar va boshqa koʻplab suhbatdoshlar bilan uchrashuvlar oʻtkaziladi.
Yana qarang
[tahrir | manbasini tahrirlash]Manbalar
[tahrir | manbasini tahrirlash]- 1 2 3 „What is GRECO?“ (en-GB). www.coe.int. Qaraldi: 2017-yil 28-avgust.
- ↑ „Members and Observers/ Etats membres et Observateurs“ (en-GB). www.coe.int. Qaraldi: 2017-yil 28-avgust.
- ↑ EU cooperation with the Group of States against Corruption (GRECO): how to move towards full membership: Background document for the workshop: The EU's current role in GRECO and ambitions for the future: how to move towards full membership (en). European Parliament, 2021-06-15. „The EU became an observer to GRECO in July 2019. Acquiring observer status has legal effects, limited to the following: observers have the right to participate in GRECO meetings and to have access to all documents discussed; observers do not have the right to vote, are not subject to evaluation and do not take formal positions in evaluation processes nor participate in evaluation missions.“
- ↑ „EU Influence: Shrugging off oversight — Uber crunch — Stellantis skips lobbying“ (en-US). POLITICO (2023-yil 19-yanvar). Qaraldi: 2023-yil 7-fevral.
- ↑ „Le Groupe d'Etats contre la corruption appelle l'Union européenne à rejoindre ses rangs“ (fr). RTBF. Qaraldi: 2024-yil 15-oktyabr.
- ↑ Stojanovic, Milica. „Balkans, Central Europe Failing to Prevent MPs' Corruption – GRECO“. Balkan Insight (2020-yil 3-iyun). Qaraldi: 2020-yil 3-sentyabr.