Kontent qismiga oʻtish

Kilawin

Vikipediya, erkin ensiklopediya
Kilavinadan kelib chiqqan chammoro taomi uchun, Kelaguen qarang. xom baliq yoki sabzavot taomi uchun, Kinilawqarang .
Kilavin

Kilavin a kaldíng, qamish sirkasida marinad qilingan va mayda toʻgʻralgan piyoz, zanjabil, tuz, murch va kalamansi bilan ziravorlangan echki goʻshtidan tayyorlangan kilavin taomi.
Turi Aperitiv yoki asosiy taom
Asosiy komponentlari Goʻsht, qamish sirkasi, kalamansi, piyoz, zanjabil, tuz, qora murch

Kilawin (shuningdek Kilawen deb ham yoziladi) – mayda toʻgʻralgan xom, grilda pishirilgan yoki qaynatilgan goʻshtdan – masalan, baliq, choʻchqa, echki, mol goʻshti yoki karabaodan tayyorlanadigan, sirka yoki tsitrus sharbatlarida marinad qilinadigan filippin taomi. U odatda aperitiv sifatida yoki alkogolli ichimliklar bilan birga gazak sifatida tortiladi. Ilokos mintaqasiga xos boʻlgan kilawin visaya va tagalog kinilawining ilokanocha ekvivalentidir, biroq kinilawdan farqli oʻlaroq, faqat xom goʻsht bilan cheklanmaydi[1].

Kilawen odatda yengil grilda qovurilgan echki goʻshtidan tayyorlanadigan va anʼanaviy tarzda odatda hayvon ichki aʼzolaridan olingan oʻt yoki ximusdan olinadigan achchiq modda papait bilan birga isteʼmol qilinadigan ilokano taomi kilawen a kaldíng (tagalogcha: kilawing kambing) bilan chambarchas bogʻliq[2][3][4].

Ilokano xalqi orasida kilawén soʻzi oʻtim­siz feʼl sifatida qoʻllanilib, oziq-ovqat tayyorlashning umumiy usulini anglatadi. Bu usulga xom, yengil pishirilgan, grilda qovurilgan, qaynatilgan yoki tuzlab/quritib saqlangan taomlar kiradi. Mazkur taomlar boshqa hududlarda odatda kinilaw deb tasniflanadi[5]. Bunga qarama-qarshi ravishda, ilokano boʻlmagan filippinliklar orasida kilawén atamasi koʻpincha torroq maʼnoda qoʻllanilib, u sirka asosida tayyorlanadigan, adobo yoki paksiw uslubiga oʻxshash pishirilgan goʻsht taomlarini ifodalaydi[1][6][7].

Etimologiyasi

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Kilawin (kilawén shaklida ham yoziladi) atamasi iloko tili (ilokano) dagi kiláw soʻzidan kelib chiqqan boʻlib, u "xom yoki yengil pishirilgan goʻsht yoki baliqni isteʼmol qilish" degan maʼnoni anglatadi. -en qoʻshimchasi esa bajarilgan harakat yoki holatni bildiradi va "kilaw uslubida tayyorlangan", yaʼni sirka yoki sitrus sharbati bilan marinadlab, ziravorlangan va isteʼmol qilishga tayyor holat maʼnosini ifodalaydi.

Kilawin tilshunoslik va madaniy jihatdan Filippindagi turli etnolingvistik guruhlar taomlari bilan chambarchas bogʻliqdir. Jumladan, tagalog, kapampangan, sebuano va hiligaynon xalqlari orasida uchraydigan kinilaw, kilayen, kinilnat, kulao, kulawo hamda kelaguen kabi oʻxshash taomlar shular jumlasidandir[8]. Ushbu taomlar Filippin oshxonasida qadimdan mavjud boʻlgan anʼanani aks ettiradi. Bu anʼanaga koʻra, yangi yoki yengil marinadlangan goʻsht va dengiz mahsulotlari isteʼmol qilinadi hamda ular odatda sirka yoki sitrus sharbatlari bilan saqlanadi yoki marinadlanadi[6][9].

Turlari

[tahrir | manbasini tahrirlash]
Yana qarang: Sukang iloko, Dinakdakan va Ilokano taomlari

Shimoliy Luzonda, ayniqsa ilokanolar orasida, xom, qaynatilgan, yengil grilda qovurilgan turli goʻshtlar, jumladan mol goʻshti, karabao, tovuq goʻshti, baliq, echki, choʻchqa (yoki yovvoyi choʻchqa), mollyuskalar va bugʻu goʻshti odatda kilawin yoki kilawen sifatida tayyorlanadi[10][9]. Anʼanaviy ravishda bu goʻshtlar isteʼmoldan avval aynan sukang Iloko (qamish sirkasi)dan foydalanib tuzlab/quritib tayyorlangan[11]. Hozirgi amaliyotda goʻshtlar koʻpincha yengil pishiriladi, odatda grilda qovuriladi, soʻngra sirkada marinad qilinadi[12].

Limon, dayap yoki kalamansi sharbati kabi sitrus sharbatlari koʻpincha sirkaga muqobil sifatida ishlatiladi. Taomning taʼmini boyitish uchun piyoz yoki shallot (kichik piyoz) bilan birga zanjabil ham koʻp qoʻshiladi. Achchiqroq qilish uchun murch yoki qalampir ham ishlatiladi. Bu xilma-xilliklar kilawin yoki kilawenning ilokano oshxonasidagi serqirra va doimiy mashhurligini namoyish etadi[9][13].

Ilokano kilawinining mashhur turlariga quyidagilar kiradi:

  • Kilawin a Kalding – yengil grilda qovurilgan echki goʻshti yoki qoʻy goʻshti (echki) va terisidan tayyorlanib, sirka ichida marinad qilinadi hamda shallot, zanjabil, qalampir, tuz bilan ziravorlanadi.
  • Kilawin a Ipon – yangi ipon (mayda kamsax yoki kichik baliqlar)dan tayyorlanib, sirka ichida marinad qilinadi va shallot, zanjabil, qalampir, tuz bilan ziravorlanadi.
  • Kudil (Caliente) – qaynatilgan mol yoki karabao terisidan tayyorlanib, yumshatiladi, sirka ichida marinad qilinadi va shallot, zanjabil, qalampir, tuz bilan ziravorlanadi.
  • Dinakdakan – sirka, shallot, zanjabil, qalampir, tuz va choʻchqa miyasi bilan ziravorlangan grilda qovurilgan choʻchqa goʻshti[14].
  • Insarabasab – dinakdakanga oʻxshaydi, ammo choʻchqa miyasisiz[15].
  • Ata-ata (Kappukan) – papait, shallot, zanjabil, qalampir va tuz bilan ziravorlangan xom yoki yarim xom mol yoki karabao goʻshti.

Kapampangan xalqi orasida kilayin toʻliq pishirilgan choʻchqa goʻshti, yurak, jigar va ichakdan tayyorlanadi[16]. Kawiteda shunga oʻxshash taom toʻliq qaynatilgan choʻchqa quloqlaridan tayyorlanib, kulao yoki kilawin na tainga ng baboy, yoki qovurilgan tofu kubiklari bilan aralashtirilganda tokva't baboy deb ataladi[17]. Zamonaviy variantlarda bu taomga boshqa masalliqlarga qoʻshimcha ravishda soya sousi ham qoʻshiladi[18].

Xavflar

[tahrir | manbasini tahrirlash]

1960-yillarning oxirlarida gudjon baligʻidan tayyorlangan kilawin isteʼmoli 1 884 ta holat va 110 ta oʻlim qayd etilgan ichak kapillyariozi epidemiyasiga hissa qoʻshgan[19].

Manbalar

[tahrir | manbasini tahrirlash]
  1. ↑ 1,0 1,1 Yusof, S.; Zhao, Y.; Quah, J.; Eu, C. E. Ernest; Wang, L. M. (1 January 2020). "Amoebic toxic megacolon with poly-helminthic coinfection: Case presentation and review of intestinal polyparasitic infections". International Journal of Surgery Case Reports 71: 151–154. doi:10.1016/j.ijscr.2020.04.032. ISSN 2210-2612. PMID 32450374. PMC 7251492. //www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=7251492. 
  2. ↑ Elena Peña. „Wow! Kinilaw“. The Philippine Star (2016-yil 24-iyun). Qaraldi: 2017-yil 16-yanvar.
  3. ↑ Alejandro, Reynaldo G.. Food of the Philippines (en). Tuttle Publishing, 8 December 2015. ISBN 978-1-4629-0545-4. Qaraldi: 2023-yil 8-oktyabr. 
  4. ↑ Foronda Jr, Marcelino A (1993). "Regional culture as part of Philippine national culture". Transactions National Academy of Science Techno 15: 55-63. https://www.nast.dost.gov.ph/images/pdf%20files/Publications/NAST%20Transactions/NAST%201993%20Transactions%20Volume%2015/Symposium%20VI.pdf. Qaraldi: 8 October 2023. Kilawin]]
  5. ↑ Golangco, Lauren „Do You Know the Difference Between Kinilaw and Kilawin?“ (en). Tatler Asia (2022-yil 17-fevral). Qaraldi: 2023-yil 8-oktyabr.
  6. ↑ 6,0 6,1 „History of Kinilaw“. www.kinilawmix.com. Qaraldi: 2023-yil 8-oktyabr.
  7. ↑ „Wow! Kinilaw“. Philstar.com. Qaraldi: 2025-yil 29-dekabr.
  8. ↑ Banzuelo, Neil „So, what were we eating before Magellan came?“. BusinessWorld Online (2021-yil 11-avgust). Qaraldi: 2023-yil 8-oktyabr.
  9. ↑ 9,0 9,1 9,2 Alvaro Limos, Mario „Filipinos Were Eating Adobo Before The Spaniards Came, Says Spanish Culinary Scientist“. Yummy PH (2019-yil 15-aprel). Qaraldi: 2023-yil 8-oktyabr.
  10. ↑ Zialcita, Fernando N. (2000). "Why Insist on an Asian Flavor?". Philippine Studies 48 (4): 523–548. ISSN 0031-7837. https://www.jstor.org/stable/42634425. Qaraldi: 8 October 2023. Kilawin]]
  11. ↑ Fenix, Michaela. Country Cooking: Philippine Regional Cuisines (en). Anvil Publishing, Inc., 2017-10-02. ISBN 978-971-27-3044-3. 
  12. ↑ Arnaldo, Steph „Kain na! Must-try Filipino dishes at Maginhawa's Provenciano“ (en-US). Rappler (2023-yil 1-fevral). Qaraldi: 2023-yil 27-fevral.
  13. ↑ Garcia, Joseph L. „Learning about Cavite cuisine through the Tres Marias“ (en-US). BusinessWorld Online (2022-yil 22-iyun). Qaraldi: 2023-yil 27-fevral.
  14. ↑ Angeles, Mira „Dinakdakan Recipe“. Yummy PH (2016-yil 28-iyun). Qaraldi: 2023-yil 8-oktyabr.
  15. ↑ „Insarabsab Recipe“. Knorr. Qaraldi: 2023-yil 8-oktyabr.
  16. ↑ „Recipe: Pork Kilayin“. ABS-CBN (2014-yil 25-avgust). Qaraldi: 2023-yil 8-oktyabr.
  17. ↑ „Kilawing Tokawa't Baboy“. FoodRecap (2001-yil 24-sentyabr). 2017-yil 18-yanvarda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2017-yil 17-yanvar.
  18. ↑ „Kulao“. Lutong Cavite (2013-yil 28-yanvar). Qaraldi: 2017-yil 17-yanvar.
  19. ↑ Cross, J H (April 1992). "Intestinal capillariasis" (en). Clinical Microbiology Reviews 5 (2): 120–129. doi:10.1128/CMR.5.2.120. ISSN 0893-8512. PMID 1576584. PMC 358231. //www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=358231. 

Havolalar

[tahrir | manbasini tahrirlash]
"https://uz.wikipedia.org/w/index.php?title=Kilawin&oldid=5876085" dan olindi