Kontent qismiga oʻtish

Jon F. Kennedi xalqaro aeroporti

Koordinatalari: 40°38′23″N 73°46′44″W / 40.63972°N 73.77889°W / 40.63972; -73.77889
Vikipediya, erkin ensiklopediya
(KJFKdan yoʻnaltirildi)
Jon F. Kennedi xalqaro aeroporti
Jon F. Kennedi xalqaro aeroportining yuqoridan koʻrinishi, 2018-yil noyabr
IATA kodi: JFKICAO kodi: KJFK – FAA identifikatori: JFK
– WMO identifikatori: 74486
Qisqacha bayon
Aeroport turi Fuqarolik
Egasi/Operator Port Authority of New York and New Jersey[1]
Xizmat doirasi Nyu-York metropolitan hududi
Joylashuvi Yamayka, Queens, Nyu-York, AQSh
Ochilgan 1-iyul, 1948-yil (77 yil avval) (1948-07-01)
Havo yoʻli tuguni
  • American Airlines
  • Atlas Air
  • Delta Air Lines
  • Kalitta Air
Markazi
Dengiz sathidan balandligi 4 m / 13 ft
Koordinatalari 40°38′23″N 73°46′44″W / 40.63972°N 73.77889°W / 40.63972; -73.77889
Vebsayti jfkairport.com
Xaritas
FAA aeroport diagrammasi, 2019-yil
FAA aeroport diagrammasi, 2019-yil
JFK (AQSh)
JFK
Uchish/qoʻnish yoʻlaklari
Uzunligi Yuzasi
m ft
4L/22R 3,460 12,079 Beton[2]
4R/22L 2,560 8,400 Asfalt
13L/31R 3,048 10,000 Beton
13R/31L 4,423 14,511 Beton
Maʼlumotlar (2024)
Parvozlar soni 468 568
Yoʻlovchilar soni 63 265 972
Yalpi kargo va pochta (qisqa tonna) 1 672 227
Manba: Port Authority of New York and New Jersey[3] FAA[4]

Jon F. Kennedi xalqaro aeroporti (inglizcha: John F. Kennedy International Airport) (IATA: JFKICAO: KJFKFAA LID: JFK) (ogʻzaki nutqda JFK, JFK aeroporti va Kennedi aeroporti deb ham aytiladi) – AQShning Nyu-York shahri va uning aglomeratsiyasiga xizmat koʻrsatuvchi asosiy xalqaro aeroport. JFK aeroporti Nyu-York shahrining Queens borosida, Long-aylendning janubi-gʻarbiy qirgʻogʻida, Yamayka koʻrfazi bilan chegarada joylashgan. Nyu-York aeroport tizimidagi yettita aeroportning eng gavjumi, AQShning oltinchi eng gavjum aeroporti hamda Shimoliy Amerikaning eng gavjum xalqaro tijoriy aeroportidir[5]. 5,200 akr (2,104 ga) maydonni egallagan aeroport Nyu-York metropolitan hududida eng yirik hisoblanadi[6]. 90 ortiq aviakompaniya JFK aeroportidan inson yashaydigan oltita qitʼaga toʻxtovsiz yoki toʻgʻridan-toʻgʻri qatnovlarni amalga oshiradi[7][8].

JFK aeroporti Queensning Yamayka mahallasida[9], Midtown Manhattandan 16 milya (26 km) janubi-sharqda joylashgan. Aeroportda beshta yoʻlovchi terminali va toʻrtta uchish-qoʻnish yoʻlagi mavjud. Unga birinchi navbatda JFK Expressway yoki Interstate 678 (Van Wyck Expressway) yoki poyezd orqali avtomobil, avtobus, transport vositasi yoki boshqa transport vositalari orqali kirish mumkin. JFK American Airlines va Delta Air Lines uchun aviahab hamda JetBlue Airways uchun asosiy operatsion bazadir[10]. Aeroport, shuningdek, Braniff, Eastern, Flying Tigers, National, Northeast, Northwest, Pan Am, Seaboard World, Tower Air, va TWA uchun eski aviahab hisoblanadi.

Inshoot 1948-yil Nyu-York xalqaro aeroporti sifatida faoliyat boshlagan[11][12][13] va koʻproq Idlewild aeroporti sifatida tanilgan[14]. 1963-yilda Jon F. Kennedi oʻldirilishidan soʻng, uning sharafiga aeroport Jon F. Kennedi xalqaro aeroporti deb oʻzgartirilgan[15][16][17].

Nyu-York shahri va JFK (1), LaGuardia (2), Nyuark (3) aeroportlarining joylashuvini koʻrsatuvchi xarita

Aeroport 1948-yilda Nyu-York xalqaro aeroporti sifatida ochilgan[11][12][13] va koʻpchilik uni joylashgan Idlewild koʻrfazi golf maydoni nomi bilan Idlewild aeroporti deb atagan[14]. JFK 1939-yilda ochilgan LaGuardia aeroporti yuklamasini kamaytirish uchun qurilgan[18]:2.  1941-yil oxirida mer Fiorello La Guardia shahar yangi aerodrom uchun Yamayka koʻrfazidagi katta botqoqlik hududini, u yerda Idlewild golf maydoni, yozgi mehmonxona va Yamayka gidroport nomli uchish-qoʻnish maydonchasi joylashganini, dastlabki tanlov sifatida eʼlon qilgan[18]:2[19]. 1941-yil dekabr oxirida yer huquqi shahar tasarrufiga oʻtkazildi[20]. Qurilish 1943-yilda boshlandi[21], biroq aeroportning yakuniy loyihasi hali belgilanmagan edi[18]:2–3 .

Dastlab davlat mablagʻlari hisobidan qariyb 60 million AQSh dollari sarflandi, biroq Idlewild golf maydoni hududidan faqat 1,000 akr (400 ga) maydon foydalanish uchun ajratilgan edi[22]. 1943-yilda loyiha queenslik va AQSh janubida federal milliy gvardiya boʻlinmasini boshqargan hamda 1942-yil oxirida vafot etgan general-mayor Alexander E. Anderson nomiga oʻzgartirildi. Biroq La Guardia bu oʻzgartirishni veto qildi, keyinroq Nyu-York shahar kengashi uni qayta tasdiqladi; kundalik nutqda esa aeroport hali ham „Idlewild“ deb atalardi[23]. 1944-yilda Nyu-York shahar kengashi Idlewild uchun qoʻshimcha 1,350 akr (550 ga) yer maydonini majburiy tartibda ajratishni maʼqulladi[24]. New York Authority (hozirgi Port Authority of New York and New Jersey) 1947-yilda Idlewild hududini Nyu-York shahridan ijaraga oldi[18]:3 va bu ijara hozirgacha amal qilib keladi[1]. 1948-yil mart oyida shahar kengashi rasmiy nomni Nyu-York xalqaro aeroporti, Anderson aerodromi deb oʻzgartirdi, biroq ommaviy nom 1963-yil 24-dekabrigacha „Idlewild“ boʻlib qoldi[16][25]. Aeroport dunyodagi eng yirik va eng samarali, „chalkashliksiz va tirbandliksiz“ faoliyat yuritadigan obyekt sifatida moʻljallangan edi[18]:3[26].

Dastlabki faoliyati

[tahrir | manbasini tahrirlash]
President Truman shakes hands with Governor Dewey at Idlewild Airport
Prezident Truman (chapda) Idlewild aeroportining ochilish marosimida gubernator Dewey (oʻngda) bilan

Idlewilddan birinchi parvoz 1948-yil 1-iyulda boʻlib oʻtdi, ochilish marosimida AQSh prezidenti Harry S. Truman va Nyu-York gubernatori Thomas E. Dewey qatnashdi[22][27], ikkalasi ham oʻsha yili prezidentlik saylovida nomzod sifatida qatnashayotgan edi. Port boshqarmasi xorijiy aviakompaniyalar uchun LaGuardiadan foydalanish ruxsatnomasini bekor qildi va ularni keyingi bir necha yil ichida Idlewildga koʻchishga majbur qildi[28]. Oʻsha paytda Idlewildda 79,280-kvadrat-fut (7,365 m2) maydonga ega yagona terminal binosi mavjud edi[18]:3;  1949-yilga kelib terminal 215,501 kvadrat fut (20,021 m2) gacha kengaytirildi[29]. Keyingi yillarda yanada kengaytirish ishlari amalga oshirildi, jumladan 1952-yilda boshqaruv minorasi[30], yangi va kengaytirilgan binolar hamda yoʻlaklar barpo etildi[31][32].

Idlewild dastlab oltita uchish-qoʻnish yoʻlagiga ega edi va yettinchisi qurilayotgan edi[33]; 1L va 7L uchish-qoʻnish yoʻlaklari zaxirada qolib, hech qachon foydalanilmagan. 31R uchish-qoʻnish yoʻlagi (dastlab 8,000 ft or 2,438 m) hozirgacha ishlatilmoqda; 31L yoʻlagi (dastlab 9,500 ft or 2,896 m) aeroportning qolgan qismlari bilan birga tez orada ochildi va hozirgacha ishlatilmoqda; 1R yoʻlagi 1957-yilda yopildi, 7R yoʻlagi esa taxminan 1966-yilda yopildi. 4-yoʻlak (dastlab 8 000 fut, hozirgi 4L yoʻlagi) 1949-yil iyunida ochildi, 4R yoʻlagi esa oʻn yil oʻtib qoʻshildi. Kichikroq 14/32 yoʻlagi 7R yopilgandan keyin qurildi va 1990-yilgacha[34] umumiy aviatsiya, STOL va kichik tijoriy reyslari uchun ishlatildi.

Idlewildga qoʻngan birinchi reaktiv samolyot – Avro Jetliner boʻlib, u 1950-yil 18-aprel kuni Toronto shahridagi Malton aeroportidan uchib kelgan va dunyodagi birinchi reaktiv havo pochtasi yukini olib kelgan edi[35][36]. 1951-yilda Port boshqarmasi siyosati amalda shahar aeroportlariga reaktiv samolyotlarning qoʻnishini taqiqladi[37]. Sinovlar shuni koʻrsatdiki, u oʻsha paytdagi eng shovqinli vintli samolyotlardan balandroq emas edi, shundan soʻng 1957-yil 2-mayda Sud Aviation Caravelle prototipi Idlewildga qoʻngan navbatdagi reaktiv yoʻlovchi samolyoti boʻldi[38][39]. 1957-yil oxirida Sovet Ittifoqi diplomatlarni olib keladigan ikkita reaktiv Tupolev Tu-104 parvozi uchun ruxsat olishga harakat qildi; ammo Port boshqarmasi avval shovqin sinovlari oʻtkazilishi kerakligini aytib, bunga ruxsat bermadi[40].

1951-yilda aeroport oʻrtacha kuniga 73 ta aviakompaniya operatsiyalarini (uchish va qoʻnish) amalga oshirgan; 1951-yil oktyabr oyidagi Airline Guideda National va Northwest aviakompaniyalari tomonidan kuniga toʻqqizta mahalliy parvoz koʻrsatilgan. Nyuark aeroportidagi koʻplab reyslar Idlewildga koʻchirildi (1952-yilda Idlewild oʻrtacha kuniga 242 ta operatsiyani amalga oshirgan), chunki Nyuark 1952-yil fevralida vaqtincha yopildi: bunga 1951-yil dekabridan 1952-yil yanvarigacha Elizabeth shahrida yuz bergan uchta samolyot halokati sabab boʻldi. Parvozlar Idlewild va LaGuardia aeroportlariga yoʻnaltirildi, ular samolyotlarning suv ustidan uchib oʻtishiga imkon bergan, Nyuark atrofidagi zich aholi yashaydigan hududlar ustidan emas[41]. Nyuark aeroporti 1952-yil noyabrigacha yopiq boʻldi, keyin yangi parvoz yoʻnalishlari joriy etilib, samolyotlar Elizabethdan chetga yoʻnaltirildi[42]. 1951—1953-yillarda L-1049 Constellation va DC-7 samolyotlari paydo boʻldi va bir necha yil davomida LaGuardiadan foydalanmadi, bu esa Idlewildga koʻproq reyslarni olib keldi. 1957-yil aprel oyidagi Airline Guideda haftasiga jami 1 283 ta parvoz qayd etilgan, shundan qariyb 250 tasi Eastern Air Lines, 150 tasi National Airlines va 130 tasi Pan American aviakompaniyalariga toʻgʻri kelgan[manba kerak].

Alohida terminallar

[tahrir | manbasini tahrirlash]

1954-yilga kelib, Idlewild xalqaro aviaqatnovlar boʻyicha dunyoda birinchi oʻringa chiqdi[18]:3[43]. Port of New York Authority dastlab 55 ta darvozali bitta terminal qurishni rejalashtirgan, ammo yirik aviakompaniyalar terminal kelajakdagi harakat uchun juda kichik boʻlishini taʼkidlab bu rejaga rozi boʻlmagan[44]. Arxitektor Wallace Harrison shundan soʻng har bir yirik aviakompaniyaga oʻz terminalini qurish uchun alohida joy ajratishni nazarda tutgan reja ishlab chiqdi[45]. Bu tizim qurilishni qulayroq, terminallardan foydalanishni osonroq qildi va aviakompaniyalar orasida eng yaxshi dizayn boʻyicha raqobatni ragʻbatlantirdi[44]. Qayta koʻrib chiqilgan reja 1955-yilda aviakompaniyalar tomonidan maʼqullandi va dastlab yettita terminal rejalashtirildi. Besh terminal alohida aviakompaniyalar uchun, bittasi uchta aviakompaniya uchun, yana bittasi xalqaro keluvchilar uchun moʻljallandi (National Airlines va British Airways keyinchalik qoʻshilgan)[25]. Bundan tashqari, 11 qavatli boshqaruv minorasi, yoʻllar, avtoturargohlar, taksi yoʻllari va markazda akslantiruvchi hovuz boʻlishi kerak edi[18]:3 . Aeroport 300,000-funt (140,000 kg) maksimal ogʻirlikdagi samolyotlar uchun moʻljallangan edi[46]. 1960-yillarning oxirida Boeing 747 ogʻirligiga moslashtirish uchun oʻzgartirishlar kiritildi[47].

Xalqaro uchib keluvchilar binosi (inglizcha: International Arrivals Building, IAB aeroportdagi birinchi yangi terminal boʻlib, 1957-yil dekabrda ochilgan[48]. Bino SOM tomonidan loyihalangan[18]:3.  Terminal uzunligi qariyb 2,300 fut (700 metr) boʻlib, 7R uchish-qoʻnish yoʻlagi bilan parallel joylashgan edi. Terminal asosiy binoga tik holatda joylashgan „barmoq“ pierlarga ega edi, bu esa koʻproq samolyotlarning toʻxtashiga imkon bergan – oʻsha payt uchun yangilik edi[25]. 1970-yilda binoga teletraplarni joylashtirish uchun kengaytirish ishlari olib borildi. Shunga qaramay, 1990-yillarga kelib bino haddan tashqari tirband va eskirgani bilinib qoldi hamda xavfsizlik nazorat punktlari uchun yetarli joy ajratilmagan edi. 2000-yilda buzilib, oʻrniga 4-terminal qurildi.

United Airlines va Delta Air Lines[49] 1959-yil oktyabrida SOM tomonidan IABga oʻxshash dizaynda qurilgan[18]:3–4 7-terminalni (keyin 9-terminal deb qayta raqamlangan) ochdi[50]. Bu terminal 2008-yilda buzib tashlangan.

Eastern Air Lines 1959-yil noyabrda Chester L. Churchill tomonidan loyihalangan 1-terminalni ochdi[18]:4[51]. Terminal 1995-yilda buzilib, oʻrniga hozirgi 1-terminal qurildi[25][52].

American Airlines 1960-yil fevralda 8-terminalni ochdi[53]. U Kahn and Jacobs tomonidan loyihalangan boʻlib[18]:3[25], Robert Sowers tomonidan yaratilgan 317-fut (97 m) vitraj fasadga ega edi; u 1979-yilgacha dunyodagi eng katta vitraj oʻrnatmasi boʻlgan[54]. Fasad 2007-yilda demontaj qilindi, chunki terminal yangi 8-terminalga oʻrin boʻshatish uchun buzildi; American Airlines juda katta oʻrnatmani olib tashlash narxining haddan tashqari balandligini sabab qilib koʻrsatdi[55].

Pan American World Airways 1960-yilda Tippetts-Abbett-McCarthy-Stratton tomonidan loyihalangan Worldportni (keyinchalik 3-terminal) ochdi[18]:4[56]. U 32 ta radial ustun va kabelga tayanadigan katta ellips shaklidagi tomga ega edi; tom terminal poydevoridan 114 fut (35 m) tashqarigacha choʻzilib, yoʻlovchilarni samolyotga chiqish hududini yopib turardi. U dunyoda birinchi boʻlib terminalga ulanadigan va harakatlantirilishi mumkin boʻlgan teletraplarga ega boʻlgan aviaterminallardan biri edi, bu terminaldan samolyotga oson yurish yoʻlagini taʼminlardi. Teletraplar samolyotga tashqaridan, samolyotdan tushiriladigan zinapoyalar, yuk mashinasiga oʻrnatilgan yoki gʻildirakli zinapoyalar orqali chiqish zaruratini yoʻqotdi[57]. Worldport 2013-yilda buzib tashlangan.

Trans World Airlines 1962-yilda Saarinen Ero tomonidan qanot yozgan qush shaklida loyihalangan TWA parvoz markazini ochdi[58][59]. 2001-yilda TWA tugatilganidan soʻng, terminal 2005-yilgacha boʻsh turdi; oʻsha yili JetBlue Airways va Port Authority of New York and New Jersey (PANYNJ) Saarinen binosini qisman oʻrab turuvchi 26-darvozali yangi terminal qurilishini moliyalashtirdi. 5-terminal (T5) deb atalgan yangi terminal 2008-yil 22-oktabrda ochildi. T5 Saarinen markaziy binosiga binoni tashqi darvozalar bilan bogʻlovchi dastlabki yoʻlovchilar chiqish-kelish tunnellari orqali ulanadi. Dastlabki Saarinen terminali – bosh bino nomi bilan mashhur – hozir TWA mehmonxonasiga aylantirilgan[60].

Northwest Orient, Braniff International Airways va Northeast Airlines 1962-yil noyabrda qoʻshma terminal ochdi (keyinchalik 2-terminal deb nomlangan)[57][61]. U 2023-yilda yangi 1-terminal uchun joy boʻshatish maqsadida buzib tashlandi[62].

National Airlines 1969-yilda Sundromeni (keyinchalik 6-terminal) ochdi[63]. Terminal I. M. Pei tomonidan loyihalangan. U oʻsha davr uchun misli koʻrilmagan tarzda oynalar boʻlinmalarini ajratuvchi toʻliq shisha mullionlardan foydalanilgani bilan oʻziga xos edi[64]. 2000-yil 30-oktyabrda United Airlines va Port Authority of New York and New Jersey ushbu terminal hamda TWA parvoz markazini yangi United terminali sifatida qayta qurish rejasini eʼlon qildi[65]. 6-terminal 2001-yildan JetBlue Airways tomonidan ishlatildi va JetBlue 2008-yilda 5-terminalga koʻchgunga qadar foydalanildi. Sundrome 2011-yil oktyabrida JetBluening 5-terminalida qoʻshimcha darvozalar qurilishi uchun joy boʻshatish maqsadida buzildi[66].

Keyingi faoliyati

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Aeroport 1963-yil 24-dekabrda, Prezident Jon F. Kennedining oʻldirilishidan bir oy-u ikki kun oʻtgach, Jon F. Kennedi xalqaro aeroporti deb oʻzgartirildi[67]; Shahar meri Robert F. Wagner bu nomni taklif qildi[68]. Endilikda qayta nomlangan Kennedi xalqaro aeroportiga KIA kodi berildi, u 1968-yilda Vyetnam urushi davrida halok boʻlganlar atamasi (inglizcha: killed in action, KIA bilan bogʻliqlikdan qochish uchun JFK ga oʻzgartirildi[69]. Oʻshandan beri IDL va KIDL kodlari Missisipidagi Indianola shahar aeroportiga qayta tayinlandi[70].

Aviakompaniyalar 1958—1959-yillarda Idlewildga reaktiv samolyotlar orqali muntazam parvozlarni amalga oshirishni boshladi; LaGuardia 1964-yilgacha reaktiv samolyotlarni qabul qilmadi va JFK Nyu-Yorkning eng gavjum aeroportiga aylandi. 1962-yildan 1967-yilgacha u LaGuardia va Nyuarkning umumiy sonidan koʻra koʻproq aviakompaniyalarning uchish va qoʻnishini amalga oshirgan va mamlakatdagi ikkinchi eng gavjum aeroport boʻlib, 1967-yilda 403 981 ta aviakompaniya operatsiyalariga yetdi. LaGuardia 1960-yildan 1966-yilgacha yangi terminal va uzunroq uchish-qoʻnish yoʻlaklariga ega boʻldi. 1970-yillarning oʻrtalariga kelib, ikkala aeroportda ham aviakompaniyalar trafiki taxminan teng edi (parvozlar soni boʻyicha); Nyuark 1980-yillarga qadar, LaGuardia rekonstruktsiyasi davridan tashqari, uchinchi oʻrinda edi. Air France va British Airways tomonidan boshqariladigan Concorde, 1977-yil 22-noyabrdan 2003-yil 24-oktyabrda British Airways tomonidan parvozdan olingunga qadar JFKga muntazam transatlantik ovozdan tez reyslarni amalga oshirdi[71][72]. Air France samolyotni 2003-yil may oyida parvozdan oldi.

AirTrain JFK odamlarni tashish tizimining qurilishi 1998-yilda, aeroportga toʻgʻridan-toʻgʻri temir yoʻl aloqasini oʻnlab yillar davomida rejalashtirgandan soʻng boshlangan[73][74]. Tizim dastlab 2002-yilda ochilishi moʻljallangan boʻlsa-da[75], u qurilish va halokatli avariya tufayli kechikishlar tufayli 2003-yil 17-dekabrda ochilgan[76]. Temir yoʻl tarmogʻi har bir aeroport terminalini Nyu-York metropoliteni va Howard Beach hamda Yamaykadagi Long-Aylend temir yoʻli bilan bogʻlaydi[77][78].

Aeroportning yangi 1-terminali 1998-yil 28-mayda ochilgan; Xalqaro uchib kelish binosining oʻrnini bosuvchi 1,4 milliard dollarlik 4-terminal 2001-yil 24-mayda ochilgan[79][80]. JetBlue Airwaysning 5-terminali TWA parvoz markazini oʻz ichiga oladi va 8- va 9-terminallar buzib tashlanib, American Airlines markazi uchun 8-terminal sifatida qayta qurilgan. Port maʼmuriyati komissarlari kengashi 2008-yilda Delta Air Lines markazi boʻlgan 2- va 3-terminallarni qayta qurish uchun 20 million dollarlik rejalashtirish tadqiqotini maʼqulladi[81].

2007-yil 19-martda JFK Qoʻshma Shtatlarda Airbus A380 yoʻlovchi reysini qabul qilgan birinchi aeroport boʻldi. 500 dan ortiq yoʻlovchi sigʻimiga ega boʻlgan ushbu yoʻnalish Lufthansa va Airbus tomonidan boshqarilib, 1-terminalga yetib keldi. 2008-yil 1-avgustda 4-terminalda AQShga birinchi muntazam ravishda amalga oshiriladigan tijoriy A380 reysini (Emiratesning Nyu-York-Dubay yoʻnalishi boʻyicha) qabul qilindi[82]. Garchi reys 2009-yilda talabning pastligi sababli toʻxtatilgan boʻlsa-da[83], samolyot 2010-yil noyabr oyida qayta ishga tushirildi. JFKga A380 samolyotlarida uchuvchi aviakompaniyalar qatoriga Singapore Airlines (Nyu-York-Frankfurt-Singapur yoʻnalishi boʻyicha)[84], Lufthansa (Nyu-York-Frankfurt yoʻnalishi boʻyicha), Korean Air (Nyu-York-Seul yoʻnalishi boʻyicha), Asiana Airlines (Nyu-York-Seul yoʻnalishi boʻyicha), Etihad Airways (Nyu-York-Abu-Dabi yoʻnalishi boʻyicha) va Emirates (Nyu-York-Milan-Dubay va Nyu-York-Dubay yoʻnalishlarida) kiradi[85]. 2015-yil 8-dekabrda Qatar Airways samolyotdan Nyu-York-Doha yoʻnalishlaridan birida foydalanishni boshlaganida, JFK tijoriy Airbus A350 reysini qabul qilgan birinchi AQSh aeroporti boʻldi[86].

Hozirda aeroportda dunyodagi eng uzun reys, Singapore Airlines 23- va 24-reyslariga (SQ23 va SQ24) mezbonlik qiladi. Ushbu yoʻnalish 2020-yilda Singapur va Nyu-York JFK oʻrtasida yoʻlga qoʻyilgan va Airbus A350-900ULR samolyotlaridan foydalanadi.

Yirik talonchiliklar

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Air France talonchiligi 1967-yil aprel oyida Lucchese jinoyatchi oilasining sheriklari aeroportdagi Air France yuk terminalidan 420 000 dollar (2024-yilda taxminan 4 million dollarga teng) oʻgʻirlaganida sodir boʻlgan. Bu oʻsha paytda Qoʻshma Shtatlardagi eng yirik naqd pul talonchiligi boʻlgan. MakMaxonning xabariga koʻra, uni Henry Hill, Robert McMahon, Tommy DeSimone va Montague Montemurro amalga oshirgan. Hill uni mafiyaga jalb qilgan narsa Air France talonchiligi boʻlganiga ishongan[87].

Air France Janubi-Sharqiy Osiyoda AQShda depozitga almashtirilgan Amerika valyutasini tashish uchun shartnoma tuzgan. Ularning samolyotlari muntazam ravishda bir vaqtning oʻzida uch yoki toʻrtta 60 000 dollarlik posilkalarni yetkazib berardi. Hill va uning sheriklari pul saqlanadigan sement blokli mustahkam xonaning kalitini olgan. Ular himoyalanmagan yuk terminaliga kirgan va mustahkam xonaga hech qanday qarshiliksiz kirgan. Ular katta chamadonda yettita sumkani olib ketgan. Oʻgʻirlik keyingi dushanba kunigacha fosh qilinmagan[88].

Lufthansa talonchiligi 1978-yil 11-dekabrda sodir boʻlgan. Talonchilik natijasida taxminan 5,875 million AQSh dollari (2024-yilda 28,3 million AQSh dollariga teng), jumladan, 5 million AQSh dollari naqd pul va 875 000 AQSh dollari zargarlik buyumlari oʻgʻrilangan. Bu oʻsha paytda Amerika hududida sodir etilgan eng yirik naqd pul talonchiligi boʻlgan[89][90].

Nyu-Yorkdagi Lucchese jinoyat oilasining sherigi James Burke talonchilikning bosh tashkilotchisi deb hisoblangan, ammo hech qachon bu jinoyatda ayblanmagan. Burke shuningdek, talonchilikda ishtirok etmaslik va pul ulushini oʻzi uchun saqlab qolish uchun koʻplab odamlarni oʻldirgan yoki ularga buyruq bergan deb daʼvo qilinadi[91]. Lufthansa talonchiligida ayblangan yagona shaxs rejalashtirishda ishtirok etgan aeroport xodimi Louis Werner boʻlgan[91].

Pul va zargarlik buyumlari hech qachon topilmagan. Talonchilikning kattaligi uni AQSh tarixidagi eng uzoq tergov qilingan jinoyatlardan biriga aylantirdi; Talonchilik bilan bogʻliq soʻnggi hibsga olish 2014-yilda amalga oshirilgan boʻlib, natijada oqlov hukmi chiqarilgan[92].

Aeroportga kirish

[tahrir | manbasini tahrirlash]
AirTrain JFK va orqa fonda 4-terminal, 2011-yil

Aeroportning maxsus temir yoʻl tarmogʻi boʻlgan AirTrain JFKning liniyalari har bir yoʻlovchi terminalida toʻxtaydi. Tizim shuningdek, Federal halqa, JFK uzoq muddatli avtoturargohi va ikkita multimodal metropoliten stansiyasi: Howard Beach va Yamaykaga xizmat koʻrsatadi. AirTrain orqali aeroport hududida yurish bepul boʻlsa-da, oxirgi ikki joyda tashqi transferlar OMNY yoki MetroCard orqali toʻlanadi va Nyu-York metropoliteni, Long-Aylend temir yoʻli va MTA avtobus xizmatlariga kirish imkonini beradi.

2025-yil holatiga koʻra, faqat Q3 avtobusi 8-terminalga xizmat koʻrsatadi. Q6 va Q7 JFK yuk terminallariga xizmat koʻrsatadi. Q10, Q80 va B15 AirTraindagi Lefferts bulvari stansiyasiga xizmat koʻrsatadi va u bepul transferni oʻz ichiga oladi. Avtobus uchun yoʻl haqi OMNY yoki MetroCard orqali toʻlanadi, Nyu-York metropoliteni xizmatlariga bepul transferlar taqdim etiladi.

Federal halqa yaqinidagi koʻcha belgisi

Transport vositalari aeroportga, asosan, Van Wyck avtomagistrali (I-678) yoki JFK avtomagistrali orqali kiradi, ularning ikkalasi ham Belt Parkway va Janubiy Ozone Park va Springfield Gardensdagi turli tashqi koʻchalarga ulangan. Aeroportda koʻp qavatli terminal garajlari, Markaziy terminal hududidagi yer usti maydonlari va 17 000 dan ortiq transport vositalariga moʻljallangan uzoq muddatli avtoturargohdan iborat avtoturargoh majmuasi mavjud[93]. Aeroport hududidagi sayohat maydonida shuningdek, oziq-ovqat korti, yoqilgʻi quyish shoxobchasi va dastlab toʻrtta Tesla Supercharger mavjud[94]. Keyinchalik ular 12 ta toʻxtash joyi boʻlgan yangi stansiya bilan almashtirildi[95].

JFKga xizmat koʻrsatadigan taksilar va boshqa ijaraga beriladigan transport vositalari uchun Nyu-York shahar taksi va limuzin komissiyasi litsenziya beradi. 2019-yilda PANYNJ ijaraga beriladigan transport vositalari va taksi safarlari uchun „aeroportga kirish toʻlovi“ qoʻshimcha toʻlovlarini joriy etishni maʼqulladi, daromad agentlikning kapital dasturlarini qoʻllab-quvvatlashga yoʻnaltirildi[96].

Umumiy tavsifi

[tahrir | manbasini tahrirlash]
Terminallarning yuqoridan koʻrinishi, 2021-yil

JFKda jami 130 darvozaga ega beshta faol terminal mavjud. Terminallar 1, 4, 5, 7 va 8 raqamlar bilan belgilanadi.

Avvalgi Tower Air terminalidan tashqari qolgan terminal binolari markaziy qism atrofida deformatsiyalangan U shaklidagi toʻlqinsimon uslubda joylashgan. Markaziy qismda avtoturargohlar, elektr stansiyasi va boshqa aeroport infratuzilmalari bor. Terminallar AirTrain tizimi va kirish yoʻllari orqali oʻzaro bogʻlangan. Terminallar boʻylab yoʻnalish belgilarini Paul Mijksenaar ishlab chiqqan[97]. 2006-yilda J. D. Power and Associates tomonidan Aviation Week hamkorligida oʻtkazilgan soʻrovda JFK AQShdagi yirik aeroportlar orasida tashrif buyuruvchilarni umumiy qoniqish darajasi boʻyicha Las Vegas metropoliten hududiga xizmat qiluvchi Harry Reid xalqaro aeroportidan keyin ikkinchi oʻrinni egallagan[98].

1990-yillarning boshlariga qadar har bir terminal asosan unga xizmat koʻrsatgan aviakompaniya nomi bilan atalgan, 4-terminal bundan mustasno – u Xalqaro uchib kelish binosi nomi bilan yuritilgan. 1990-yillarda barcha terminallarga raqam berildi, biroq Markaziy terminallar hududidan tashqarida joylashgan Tower Air terminaliga raqam berilmadi. Port Authority nazoratidagi boshqa aeroportlar singari, JFK terminallarining baʼzilari mustaqil operatorlar tomonidan boshqariladi. Bu yerda barcha terminallar ularga xizmat qiluvchi aviakompaniyalar yoki aviakompaniyalar konsorsiumi tomonidan boshqariladi, faqat Schiphol Group tomonidan boshqariladigan 4-terminal bundan mustasno. Barcha terminallar oldindan bojxona nazoratidan oʻtmagan xalqaro reyslarni qabul qila oladi.

Koʻp hollarda terminallararo ulanishda yoʻlovchilar xavfsizlik zonasidan chiqib, boshqa terminalga borish uchun AirTraindan foydalanishlari va qaytadan xavfsizlik nazoratidan oʻtishlari kerak boʻladi.

1-terminal

1-terminal, JFK ochilganidan 50 yil oʻtib, 1998-yilda, Terminal One Group deb nomlanuvchi toʻrtta asosiy tashuvchi – Air France, Japan Airlines, Korean Air va Lufthansa – konsorsiumi tashabbusi bilan ochilgan[99]. Ushbu hamkorlik oʻsha paytdagi xalqaro aviakompaniyalar uchun mavjud infratuzilma ehtiyojlarga javob bermagani uchun tashkil etilgan. Eastern Air Lines terminali hozirgi 1-terminal joylashgan hududda boʻlgan[100].

1-terminal quyidagi aviakompaniyalarga xizmat koʻrsatadi: SkyTeam aviakompaniyalari – Air France, China Eastern Airlines, Korean Air, Saudia va Scandinavian Airlines; Star Alliance aviakompaniyalari – Air China, Air New Zealand, Asiana Airlines, Austrian Airlines, Brussels Airlines, Egyptair, EVA Air, Lufthansa, Swiss International Air Lines, TAP Air Portugal va Turkish Airlines; Oneworld aʼzosi – Royal Air Maroc. Shuningdek, 1-terminal orqali Air Serbia, Azores Airlines, Cayman Airways, Flair Airlines, Gulf Air, ITA Airways, Neos, Philippine Airlines va Viva ham faoliyat yuritadi[101].

1-terminal meʼmori – William Nicholas Bodouva + Associates[102]. Bu terminal va 4-terminal – JFKda Airbus A380 samolyotlariga xizmat koʻrsatish imkoniyatiga ega boʻlgan yagona ikki terminal boʻlib, Korean Air Seul–Inchxon yoʻnalishida va Lufthansa Myunxen yoʻnalishida A380 dan foydalanadi. Air France 2003-yilgacha bu yerga Concorde samolyotida parvoz qilgan[103]. 1-terminalda 11 ta darvoza mavjud[104].

4-terminal 2001-yil may oyida avvalgi Xalqaro uchib kelish binosi oʻrnini egalladi.


4-terminal LCOR, Inc. tomonidan ishlab chiqilgan va Schiphol Groupga qarashli JFKIAT (IAT) MChJ tomonidan boshqariladi. Bu AQShda xorijiy aeroport operatori tomonidan boshqarilgan ilk terminal hisoblanadi. Hozirgi vaqtda 4-terminal ikkita konkursda jami 48 ta darvozaga ega va JFKda Delta Air Lines uchun aviahab sifatida xizmat qiladi.

  • A konkurs (A2–A12, A14–A17, A19 va A21 darvozalari) asosan Osiyo aviakompaniyalari va baʼzi Yevropa reyslariga, shuningdek Delta Connection reyslariga xizmat qiladi.
  • B konkurs (B20, B22–B55 darvozalari) asosan Delta va uning SkyTeam hamkorlarining mahalliy va xalqaro reyslariga xizmat qiladi.

4-terminal quyidagi aviakompaniyalarga xizmat koʻrsatadi: SkyTeam – Aeromexico, Air Europa, China Airlines, Delta Air Lines, Kenya Airways, KLM, Virgin Atlantic va XiamenAir; Star Alliance – Air India, Avianca, Copa Airlines va Singapore Airlines; alyansga kirmaganlar – Arkia, Caribbean Airlines, El Al, Emirates, Etihad Airways, JetBlue Airways (faqat tungi xalqaro uchib kelishlar), LATAM Brasil, LATAM Chile, LATAM Perú, Uzbekistan Airways va WestJet[101]. 1-terminal kabi bu yerda ham Airbus A380 qabul qilinadi – hozirda Emirates Dubayga (toʻgʻridan-toʻgʻri va Milan orqali) va Etihad Airways Abu-Dabiga uchadi.

2001-yil boshida ochilgan va SOM tomonidan loyihalashtirilgan[105] ushbu 1.5-million-kvadrat-fut (140,000 m2) maydonga ega inshoot $1,4 milliardga qurilgan boʻlib, 1957-yilda ochilgan eski Xalqaro uchib kelish binosi (IAB) oʻrnini egallagan. Yangi qurilishda mezzanin darajasidagi AirTrain stansiyasi, keng roʻyxatdan oʻtish zali va toʻrt blok uzunlikdagi savdo hududi mavjud[106].

4-terminal yillar davomida bir nechta kengayishlarni boshdan kechirgan. 2013-yil 24-mayda $1,4 milliardlik kengayish yakunlandi – tekshirilgan yuklarni mexanizatsiyalashgan tarzda skanerlash, markazlashgan xavfsizlik nazorat punkti (ikki punkt oʻrniga), toʻqqizta xalqaro darvoza, yaxshilangan AQSh bojxona hududi va oʻsha paytda Delta tarmogʻidagi eng katta Sky Club ochildi[107][108][109][110]. Shu yilning oʻzida, 2-terminal bilan bogʻlanish yaxshilandi – terminallararo JFK Jitney shatlbaslar qatnovi kuchaytirildi va B20 darvozasiga yaqin maxsus avtobus kutish zonasi qurildi[111]. Shuningdek, 2013-yilda Delta, JFKIAT va Port Authority[112] II bosqichning qoʻshimcha 175 million dollarlik kengayishiga kelishib oldi, bu esa yaqinda buzib tashlanadigan 2-terminalning qattiq stendlari va 3-terminal tomonidan ilgari taqdim etilgan sigʻimlarni almashtirish uchun 11 ta yangi mintaqaviy teletraplarni qurishni koʻzda tutdi. Delta Nyu-York shahar sanoatni rivojlantirish agentligidan mablagʻ soʻradi[112], va II bosqichdagi ishlar 2015-yil yanvar oyida yakunlandi.

2017-yilga kelib, 4-terminalning yoʻlovchilar sigʻimini kengaytirish rejalari JFK modernizatsiyasining yanada muhim taklifi bilan birgalikda amalga oshirildi. 2020-yil boshida Gubernator Cuomo Port Authority va Delta/IAT oʻrtasidagi kelishuvni eʼlon qildi – A konkursga 16 ta mahalliy reys darvozasi qoʻshish, yoʻlovchilar hududini yangilash va yoʻllarni yaxshilash uchun $3,8 milliardlik loyiha[113]. Biroq COVID-19 pandemiyasi moliyaviy bosimi tufayli, 2021-yilga kelib loyiha $1,5 milliardga qisqartirildi – A konkursga 10 ta yangi darvoza va terminalning kelish/joʻnash maydonini modernizatsiya qilish rejalashtirildi. Delta operatsiyalarini 4-terminalga birlashtirish 2023-yil boshida yakunlandi va yangi darvozalar ochildi[114][115]. Delta A konkursda yangi Sky Club ochdi va 2024-yil iyunga qadar faqat Delta One mijozlari uchun alohida lounge ochishni rejalashtirmoqda – bu tarmoqdagi eng yirigi boʻladi[116].

2019-yilda American Express Centurion lounge qurilishini boshladi – u 2020-yil oktyabr oyida ochildi[117]. Ushbu kengayma boshterminalni nazorat minorasi va A2 darvozasi orasida davom ettiradi va 15 000 kvadrat fut maydonga ega restoran, bar va fitnes zonalarini oʻz ichiga oladi.

2024-yilda 4-terminal oʻzining Arts & Culture dasturini kengaytirganini eʼlon qildi[118] – Cradle of Aviation muzeyi bilan hamkorlikda raqamli va statik foto koʻrgazma, mahalliy rassom Zeehan Wazed tomonidan Queensni ifodalovchi mural, terminal xodimlari suratlari, va Proto gologramma bilan hamkorlikda aeroportda birinchi bor mustaqil turuvchi gologramma moslamasi oʻrnatildi – u Bronks hayvonot bogʻidagi hayvonlarni namoyish qiladi va hattoki komediyachi Hovie Mandelni yoʻlovchilar uchun jonli gologramma sifatida namoyish qiladi[119].

5-terminal

5-terminal 2008-yilda JetBlue uchun ochilgan, bino boshqaruvchisi va asosiy ijarachisi boʻlib, aviakompaniyaning JFKdagi operatsion bazasi sifatida xizmat qiladi. Terminaldan Cape Air va Sun Country Airlines ham foydalanadi[101]. 2014-yil 12-noyabrda JetBlue terminalda Xalqaro uchib kelishlar konkursini (T5i) ochdi[120].

Terminal Gensler tomonidan qayta loyihalashtirilgan va Turner Construction tomonidan qurilgan boʻlib, avval TWA parvoz markazi nomi bilan tanilgan va hozirgi tuzilma bilan bogʻlangan, Saarinen Ero tomonidan loyihalashtirilgan saqlanib qolgan terminal orqasida joylashgan. Eski terminal hozir 5-terminalning bir qismi hisoblanadi[121][122][123]. TWA parvoz markazi 2019-yil may oyida TWA Hotel sifatida qayta ochildi. Faol 5-terminal binosida 29 ta darvoza mavjud: 1 dan 12 gacha va 14 dan 30 gacha, ulardan 25 dan 30 gacha boʻlgan darvozalar oldindan bojdan oʻtkazilmagan xalqaro reyslarga xizmat qiladi (28–30-darvozalar 2014-yil noyabrda ochilgan)[124].

Aer Lingus 2015-yilda aeroport lounge ochdi[125]. Terminal barcha yoʻlovchilar uchun ochiq boʻlgan tomdagi dam olish joyi – T5 Rooftop & Wooftop Loungeni 2015-yilda ochdi, u 28-darvoza yaqinida joylashgan[126][127]. 2016-yil avgust oyida Fraport USA JetBlue tomonidan 5-terminal uchun imtiyozli ijarachilarni jalb qilish va boshqarishda yordam beruvchi imtiyozlar rivojlantirish kompaniyasi sifatida tanlandi[128]. 2016-yil yozida JetBlue 5-terminalni yangiladi va roʻyxatdan oʻtish zalini toʻliq qayta taʼmirladi[129].

7-terminal

7-terminal GWM Architects tomonidan loyihalashtirilgan[130] hamda 1970-yilda British Overseas Airways Corporation (BOAC) va Air Canada uchun qurilgan.

2022-yilgacha terminal British Airways tomonidan boshqarilgan boʻlib, AQSh hududida xorijiy aviakompaniya tomonidan boshqarilgan yagona terminal edi. British Airways bu yerda 2003-yilgacha Concorde samolyotida parvoz qilgan.

7-terminaldan foydalanadigan aviakompaniyalar qatoriga Star Alliance aʼzolari Air Canada Express, All Nippon Airways, Ethiopian Airlines va LOT Polish Airlines, shuningdek, alyansga kirmaydigan Aer Lingus, Condor, Frontier Airlines, HiSky, Icelandair, Kuwait Airways va Norse Atlantic Airways kiradi[101].

1989-yilda terminal 120 million dollarga yangilandi va kengaytirildi[131]. Kengaytirish loyihasi William Nicholas Bodouva + Associates, Architects tomonidan ishlab chiqilgan[102]. 1997-yilda Port Authority British Airwaysning terminalni yangilash va kengaytirish rejasini tasdiqladi. 250 million dollarlik loyiha[132] Corgan Associates tomonidan loyihalashtirilgan[133] va 2003-yilda tugallangan[134]. Yangilangan terminalda 12 ta darvoza mavjud[132].

2015-yilda British Airways terminal boʻyicha ijara shartnomasini yana uch yilga uzaytirish opsiyasi bilan 2022-yilgacha uzaytirdi[135]. BA terminalni yangilash uchun 65 million dollar sarflashni ham rejalashtirgan edi[136]. British Airways yirik A380 operatori boʻlishiga qaramay, 7-terminal ushbu samolyot turini qabul qila olmaydi. Natijada, British Airways 2014-yilda London–Hitrou—Nyu-York yoʻnalishida A380 dan foydalanishini reklama qilgan boʻlsa-da, amalda buni amalga oshira olmagan[136]. British Airways Oneworld hamkorlari bilan birga 8-terminalga koʻchishni rejalashtirgan[137] va 7-terminal boʻyicha ijara opsiyasidan foydalanmadi. Hozir terminal JetBlue, RXR Realty va Vantage Airport Groupdan iborat konsorsium – JFK Millennium Partners tomonidan boshqariladi va terminal oxir-oqibat buzib tashlanadi. Shu bilan birga, uning oʻrniga yangi 6-terminal qurila boshlaydi[138].

2020-yil oxirida United Airlines besh yillik tanaffusdan soʻng 2021-yil fevralda JFKga qaytishini eʼlon qildi. 2021-yil 28-mart holatiga koʻra, United 7-terminaldan San-Fransisko va Los-Anjelesdagi gʻarbiy sohil markazlariga transkontinental toʻgʻridan-toʻgʻri reyslarni amalga oshirgan[139]. Biroq, 2022-yil 29-oktyabrda United JFKga parvozlarni yana toʻxtatdi.

8-terminalning yuqoridan koʻrinishi
8-terminalning roʻyxatdan oʻtish zonasi
Terminal ichki qismi

8-terminal American Airlines tomonidan boshqariladigan yirik Oneworld markazidir. 1999-yilda American Airlines JFKda oʻzining eng katta yoʻlovchi terminalini qurish boʻyicha sakkiz yillik dasturini boshladi, u DMJM Aviation tomonidan loyihalashtirilgan boʻlib, 8- va 9-terminallar oʻrnini bosishga moʻljallangan edi. Dastlab 59 ta darvoza va „Giants Stadiumdan kattaroq roʻyxatdan oʻtish maydoni“ boʻlishi rejalashtirilgan edi[140]. Budjet qisqarishlari sababli[141], yakuniy reja faqat 36 ta darvozaga ega qisqartirilgan terminal va bosh binoning yarim oʻlchamini oʻz ichiga oldi[142]. Yangi terminal toʻrt bosqichda qurilgan boʻlib, yangi oraliq konkursning qurilishi va eski 8- va 9-terminalarning buzilishini oʻz ichiga olgan. U 2005-yildan 2007-yil avgustdagi rasmiy ochilguniga qadar bosqichma-bosqich qurilgan[143]. JFKdagi uchinchi yirik tashuvchi boʻlgan American Airlines 8-terminalni boshqaradi va terminaldagi eng yirik aviakompaniyadir. 8-terminaldan foydalanadigan boshqa Oneworld aviakompaniyalar qatoriga Alaska Airlines, British Airways, Cathay Pacific, Finnair, Iberia, Japan Airlines, Qantas, Qatar Airways va Royal Jordanian kiradi. Ittifoqqa kirmaydigan China Southern Airlines va Hawaiian Airlines ham terminaldan foydalanadi[101].

2019-yilda British Airways va Iberia 7-terminal buzilishidan oldin 8-terminalga koʻchishi va terminal kengaytirilishi hamda British Airways, Iberia va boshqa Oneworld aviakompaniyalari tomonidan muntazam olib boriladigan keng fyuzelyajli samolyotlarga moslashtirilishi eʼlon qilindi. 2020-yil 7-yanvarda 8-terminalni kengaytirish va yaxshilash ishlari boshlandi va qurilish 2022-yilda yakunlandi. Bu aeroport kengayishining birinchi bosqichi hisoblanadi; terminal avvalgi kabi darvoza soniga ega, bundan tashqari toʻrtta qoʻshimcha toʻxtash joyi mavjud[144]. British Airways 2022-yil 17-noyabrda 8-terminaldan baʼzi reyslarni amalga oshira boshladi, 2022-yil 1-dekabrda esa barcha reyslar 7-terminaldan koʻchirildi[145][137][146]. Iberia ham 1-dekabrda koʻchdi, Japan Airlines esa 2023-yil 28-mayda 8-terminalga koʻchdi[147]. Hawaiian Airlines 2025-yil 22-aprelda 8-terminaldan parvozlarni boshladi. Alaska Airlines esa 2025-yil oktabrga kelib barcha reyslarini 7-terminaldan 8-ga koʻchirdi[148].

Terminal Madison Square Gardendan ikki baravar katta. Unda oʻnlab savdo va ovqatlanish nuqtalari, 84 ta roʻyxatdan oʻtish peshtoqi, 44 ta oʻz-oʻziga xizmat koʻrsatish kioskasi, oʻnta xavfsizlik tekshiruvi liniyasi va soatiga 1 600 dan ortiq yoʻlovchini qayta ishlay oladigan AQSh Bojxona va chegara xizmati punkti mavjud. 8-terminalning yillik sigʻimi 12,8 million yoʻlovchini tashkil qiladi[149]. Unda American Airlines Admirals Clubi va premium klass yoʻlovchilar hamda muntazam uchuvchilar uchun uchta zal (Greenwich, Soho va Chelsea) mavjud[150].

8-terminalda 31 ta darvoza bor: 14 tasi B konkursda (1–8, 10, 12, 14, 16, 18 va 20) va 17 tasi C konkursda (31–47)[151]. C konkursiga yoʻlovchilar yer osti yoʻlagi orqali oʻtadi, u harakatlanuvchi yoʻlaklarga ega.

Terminal boʻylab 70 ta mashhur shaharning tasviridan iborat mural, American Airlinesni sharaflovchi sanʼat asarlari va 1960—2008-yillar oraligʻida mavjud boʻlgan dastlabki terminal binosini tasvirlovchi mozaika mavjud[152].

Rekonstruksiya qilinishi

[tahrir | manbasini tahrirlash]

2017-yil 4-yanvarda oʻsha paytdagi Nyu-York gubernatori Andrew Cuomo ofisi aeroportning mavjud infratuzilmasining katta qismini 7–10 milliard dollarga yangilash rejasini eʼlon qildi. Airport Master Plan Advisory Panel maʼlum qilishicha, Skytrax reytingiga koʻra dunyoning eng yaxshi 100 ta aeroporti orasida 59-oʻrinni egallagan JFKdan foydalanish ortishi sababli jiddiy sigʻim muammolari kutilgan edi[153][154]. Hisobot chop etilgan paytda 60 million boʻlgan yoʻlovchilar soni 2020-yilda taxminan 75 millionga, 2050-yilda esa 100 millionga yetishi kutilgan[153]. Panel yangi terminallarni kengaytirish; eski terminallarni koʻchirish; Van Wyck avtomagistralidagi avtoulov yoʻlaklarini qayta tashkil etish va kengaytirish; AirTrain JFK vagonlarini uzunlashtirish yoki liniyani Nyu-York shahar transport tizimiga ulash; Yamayka stansiyasini Long-Aylend temir yoʻli va Nyu-York metropoliteni bilan toʻgʻridan-toʻgʻri bogʻlovchi tarzda qayta qurish kabi bir nechta tavsiyalar bergan edi[155]. Loyiha uchun boshlanish sanasi taklif qilinmagan edi[154]; 2017-yil iyul oyida Cuomo ofisi aeroportni qayta qurish boʻyicha bosh reja takliflarini qabul qilishni boshladi[156][157]. Qurilish tugagach, aeroportda jami 149 ta darvoza boʻladi: 145 tasi teletrapli va toʻrttasi ochiq maydonda. Avvalgi rejalar AirTrain tarkibiga qoʻshimcha vagonlar qoʻshish; Van Wyck avtomagistrali va Grand Central Parkway orasidagi bogʻlovchi yoʻlaklarni kengaytirish va Van Wyckning har ikki yoʻnalishiga yana bittadan qoʻshimcha yoʻlak qoʻshishni oʻz ichiga olgan boʻlib, umumiy qiymati $1,5 mlrdni tashkil qilgan edi[158][159]. Hozircha ushbu takliflarning nechta, yoki qanchasi koʻrib chiqilayotgani nomaʼlum.

Yangi 1-terminal

[tahrir | manbasini tahrirlash]

2018-yil oktyabr oyida Cuomo JFK aeroporti yoʻlovchi infratuzilmalari va kirish yoʻllarini qayta qurish boʻyicha $13 mlrdlik reja tafsilotlarini eʼlon qildi. Ikki yangi xalqaro terminal qurilishi rejalashtirilgan edi. Shulardan biri – $7 mlrdlik, 2.8-million-kvadrat-fut (260-thousand-square-metre) maydonga ega, 23 ta darvozali inshoot boʻlib, u 1-, 2- va boʻshab qolgan 3-terminal oʻrnini egallaydi. Yangi terminal 4-terminal bilan bogʻlanadi va Munich Airport Group, Lufthansa, Air France, Korean Air va Japan Airlines oʻrtasidagi hamkorlik tomonidan moliyalashtiriladi va quriladi. Ushbu 23 darvozadan barchasi xalqaro darvozalardir, ularning 22 tasi keng fyuzelyajli (toʻrttasi Airbus A380ni qabul qila oladi) va bittasi tor fyuzelyajli darvoza. Bu yangi terminal uchun yoʻl tarmoqlarining ayrim qismlarini qayta rejalashtirishni ham talab qiladi[158][160].

2021-yil 13-dekabrda Nyu-York gubernatori Kathy Hochul yangi 1-terminal qurilishi rejalari boʻyicha qoʻshimcha maʼlumot berdi, bu yangi shaklda $9,5 mlrd turishi kutilgan. Yangi terminal LaGuardia aeroportidagi yangi B-terminaldan ilhomlangan. Yangi terminal LGA B-terminaldagi kabi Nyu-York shahridan ilhomlangan sanʼat asarlariga ega boʻladi. Yangi 1-terminal qurilishi 2022-yil 8-sentyabrda boshlandi va 2026-yilda buzib tashlangan 2-terminal oʻrnida sharqiy qismdagi dastlabki 14 ta darvoza, shuningdek uchib ketish va kelish zallari ochilishi rejalashtirilgan[161]. Shundan soʻng hozirgi 1-terminal buziladi va uning oʻrnida terminalning gʻarbiy qismidagi keyingi besh darvoza 2028-yilda, soʻnggi toʻrtta darvoza esa 2030-yilda ochiladi. Agar yoʻlovchilar oqimi ortib ketsa, terminalning gʻarbiy qismiga qoʻshimcha toʻrt darvoza (jumladan yana bir A380 darvozasi) bilan kengaytirish taklif qilingan.

Kengaytirilgan 4-terminal

[tahrir | manbasini tahrirlash]

2020-yil 11-fevralda Cuomo, Port Authority va Delta Air Lines 4-terminalning „A“ qismiga 16 ta mahalliy va mintaqaviy darvoza qoʻshish boʻyicha $3,8 mlrdlik reja eʼlon qildi, bu 2-terminal oʻrnini bosadi. Asosiy binoni qoʻshimcha yoʻlovchilarni qabul qila olishi uchun kengaytirish va 2022-yilda ochish rejalashtirilgan edi. Aeroport 2023-yilda kichraytirilgan rejani yakunladi, bu 2-terminalni buzish, Delta reyslarini birlashtirish va yangi 1-terminalni qurish imkonini berdi. Kengaytirilgan yoʻl 2025-yilda tugaydi[162]. Delta 2023-yil yanvarida 4-terminalga operatsiyalarini toʻliq koʻchirdi va A konkursda 10 ta yangi darvoza ochdi. B konkursning qoʻshimcha kengaytirilishi 2023-yil kuziga kelib yakunlanishi kutilgan edi[115].

Yangi 6-terminal

[tahrir | manbasini tahrirlash]

2023-yil fevral oyida yangi 6-terminal qurilishi boshlandi[163][164]. Terminal Corgan tomonidan loyihalashtirilgan boʻlib, 10 ta darvozaga ega boʻladi, ulardan toʻqqiztasi keng fyuzelyajli samolyotlar uchun[165]. Terminal bir necha bosqichda ochiladi; birinchi bosqich 2026-yilda yakunlanishi kutilmoqda va 2022-yil noyabr holatiga koʻra, qiymati $4,2 mlrd deb baholangan[166]. Toʻliq terminal 2028-yilda ochilishi rejalashtirilgan[166]. Yangi terminal 5-terminal bilan bogʻlanadi; 7-terminal esa 6-terminalning birinchi bosqichi tugagach buzib tashlanadi. Qurilish Port Authority va JetBlue, RXR Realty hamda Vantage Airport Groupdan iborat JFK Millennium Partners konsorsiumi oʻrtasidagi davlat-xususiy sheriklik asosida amalga oshiriladi.

Avvalgi terminallari

[tahrir | manbasini tahrirlash]

JFK aeroporti dastlab oʻnta terminal bilan qurilgan, bugun esa beshta terminal faoliyat yuritmoqda. Oʻnta terminal 1990-yillarning oxirigacha saqlanib qoldi, keyin 2000-yillarning boshlarigacha toʻqqizta, 2011-yilgacha sakkizta, 2013-yilgacha yettita va 2023-yilgacha oltita terminal mavjud edi.

1-terminal (1959–1995)

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Dastlabki 1-terminal 1959-yil noyabrda Eastern Air Lines uchun ochilgan. Uni Chester L. Churchill loyihalagan. Eastern ushbu terminalning asosiy ijarachisi boʻlgan, 1991-yil 19-yanvarda kompaniya bankrot boʻlishigacha shunday davom etgan. Eastern qulaganidan koʻp oʻtmay terminal boʻshab qoldi va 1995-yilda buzib tashlandi[167]. U bugungi 1-terminal joylashgan hududda joylashgan boʻlgan, hozirgi terminal 1998-yilda ochilgan.

2-terminal (1962–2023)

[tahrir | manbasini tahrirlash]

2-terminal 1962-yil noyabrda Northeast Airlines, Braniff International Airways va Northwest Orient uchun uy sifatida ochilgan va oxirgi marta Delta Air Lines tomonidan foydalanilgan. Binoda 11 ta teletrapli darvoza (C60–C70) va bir mezzanindagi aviakompaniya klubi boʻlgan, shuningdek kichik mintaqaviy samolyotlar uchun bir nechta ochiq joylar boʻlgan. Terminalda AQSh Bojxona va chegara xizmati boʻlimi boʻlmaganligi sababli, AQShdan tashqari kelgan reyslarni faqat oldindan bojxona nazorati oʻtkazilgan boʻlsa qabul qila olardi. Uni White & Mariani arxitektura firmasi loyihalagan[100].

Delta Northeast Airlines bilan qoʻshilgandan soʻng 2-terminalga koʻchdi va Braniff bilan joy almashdi, Pan Am esa 1986-yilda mahalliy reyslarini ushbu terminalga koʻchirdi. 4-terminal qurib bitkazilgach, T2 darvozalari „C“ harfi bilan belgilandi va terminallar orasida yoʻlovchi tashuvchi avtobuslar faoliyat yuritdi. 2013-yilgacha 2-terminal, 3-terminal bilan birga, Delta operatsiyalarining asosiy qismiga xizmat koʻrsatgan. Ammo 2013—2015-yillardagi 4-terminal kengaytirilishi aviakompaniyaga xalqaro va transkontinental reyslar hamda asosiy operatsiyalarini yangi va katta binoga jamlash imkonini berdi[168]. 2020-yil oʻrtalarida COVID-19 pandemiyasi sabab jadval keskin qisqartirilgach, Delta 2-terminaldagi barcha faoliyatini toʻxtatdi; terminal 2021-yil iyulida qayta ochildi[169]. 2-terminal 2023-yil 10-yanvarda uchib ketishlar uchun, 15-yanvarda kelishlar uchun butunlay yopildi. 2-terminal yangi 1-terminalga joy boʻshatish uchun buzib tashlandi[114][170].

3-terminal (1960–2013)

[tahrir | manbasini tahrirlash]

3-terminal 1960-yil 24-mayda Pan American World Airways (Pan Am) uchun Worldport sifatida ochilgan; 1971-yilda Boeing 747 taqdim etilgach kengaytirilgan. 1991-yilda Pan Am tugatilgach, Delta Air Lines ushbu terminalni oʻz zimmasiga oldi va 2013-yil 23-mayda yopilguniga qadar yagona ijarachi boʻlib qoldi. 2-terminal bilan mahalliy reyslar uchun ishlatiladigan bogʻlovchi yoʻlagi boʻlgan. 3-terminalda 16 ta teletrapli darvoza boʻlgan: 1–10, 12, 14–18, shuningdek ikkita ochiq darvoza (11-darvoza) va KK yoʻlakchada vertolyot maydonchasi.

2013-yilda 4-terminal kengaytirilgan $1,2 mlrdlik loyiha yakunlandi va shundan soʻng Delta oʻzining T3 operatsiyalarini T4 ga koʻchirdi.

2013-yil 23-mayda terminaldan soʻnggi parvoz – Delta Air Linesning 268-reysi, Boeing 747-400 Tel-Avivning Ben Gurion aeroportiga – 23:25 da 6-darvozadan uchib ketdi[171]. Terminal 2013-yil 24-mayda, ochilganiga aynan ellik uch yil toʻlgan kuni[172], faoliyatini toʻxtatdi[171]. Shundan koʻp oʻtmay buzish ishlari boshlandi va 2014-yil yoziga borib tugatildi. 3-terminal joylashgan hudud avval Delta samolyotlarini toʻxtash joyi sifatida ishlatilgan, hozir esa yangi 1-terminal tomonidan egallangan.

Worldport buzib tashlangani boʻyicha sezilarli darajada media noroziliklari, ayniqsa boshqa mamlakatlarda, yuzaga keldi. Asl „uchuvchi likopcha“ shaklini tiklashni talab qilgan bir nechta onlayn petitsiyalar mashhur boʻldi[173][174][175][176].

Xalqaro uchib kelish binosi

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Xalqaro uchib kelish binosi (IAB) 1957-yil dekabrda ochilgan va 2001-yilda yangi 4-terminal bilan almashtirilgan. Bino SOM tomonidan loyihalashtirilgan[100].

TWA parvoz markazi

[tahrir | manbasini tahrirlash]

TWA parvoz markazi 1962-yilda ochilgan va asosiy ijarachisi Trans World Airlines 2001-yilda faoliyatdan toʻxtagach yopilgan; bunga qadar terminalda sigʻim bilan bogʻliq muammolar kuchayib borgan[177]. Markaz mashhur arxitektor Saarinen Ero tomonidan loyihalangan, 1970-yilda Roche-Dinkeloo tomonidan kengaytma qismi ochilgan[100][178].

TWA parvoz markazi 1994-yilda Nyu-York shahrining rasmiy yodgorligi sifatida roʻyxatga olingan[179] va 2005-yilda AQSh Tarixiy obidalari milliy reestriga kiritilgan[180]. Yopilgandan soʻng buzib tashlanmagan[181]; aksincha, tashlandiq holda saqlanib turgan va hozirgi JetBlue 5-terminali tarkibiga qoʻshilishi rejalashtirilgan edi[182]. Keyinchalik u Jet Age uslubidagi TWA Mehmonxonasiga aylantirildi va 2019-yilda ochildi[183].

6-terminal (1969–2011)

[tahrir | manbasini tahrirlash]
JetBlue samolyoti, uzoqdan Nyu-York shahrining osmonoʻpar binolari koʻrinib turibdi

6-terminal 1969-yil 30-noyabrda National Airlines uchun Sundrome sifatida ochilgan. National 1980-yil 7-yanvarda Pan American World Airways (Pan Am) tomonidan toʻliq sotib olingungacha terminalning bosh ijarachisi boʻlgan. 6-terminalda 14 ta darvoza boʻlgan va uni arxitektor I. M. Pei loyihalagan.

Keyinchalik Trans World Airlines (TWA) terminalni kengaytirdi va uni TWA Terminal Annex deb atay boshladi, keyinchalik esa TWA mahalliy terminali deb qayta nomlangan. Terminal oxir-oqibat TWA parvoz markazi bilan bogʻlangan. TWA JFKdagi reyslarni qisqartirgach, 6-terminal United Airlines (SFO va LAX transkontinental reyslari), ATA Airlines, qayta tiklangan Pan Am II, Carnival Air Lines, Vanguard Airlines va America West Airlines tomonidan ishlatilgan.

2000-yilda JetBlue 6-terminaldan faoliyat yurita boshladi, 2006-yilda esa yetti darvoza qoʻshib, vaqtinchalik majmua ochdi va sigʻimni oshirdi. 2008-yilgacha JetBlue 6-terminalning asosiy ijarachisi edi. 2008-yil 22-oktyabrda JetBlue 5-terminalga koʻchgach, 6-terminal boʻshab qoldi va 2011-yilda buzib tashlandi[184]. Hozir ushbu hududning bir qismi 5-terminalning xalqaro uchib kelishlar qoʻshimcha qismi sifatida, qolgan qismi esa JetBlue samolyotlari turish joyi sifatida ishlatiladi, biroq 2027-yilgacha toʻliq ochilishi rejalashtirilgan yangi 6-terminal tomonidan egallanishi koʻzda tutilgan[138].

8-terminal (1960–2008)

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Dastlabki 8-terminal 1960-yil fevralda ochilgan; uning rangli vitraj fasadi oʻsha davrdagi eng kattasi boʻlgan. Terminal doimo American Airlines tomonidan ishlatilgan va keyingi yillarda 7-terminaldan foydalanmagan boshqa Oneworld aviakompaniyalari tomonidan ham qoʻllanilgan. Ushbu terminal 9-terminal bilan birga 2008-yilda buzib tashlangan va hozirgi 8-terminal bilan almashtirilgan.

9-terminal (1959–2008)

[tahrir | manbasini tahrirlash]

9-terminal 1959-yil oktyabrda United Airlines[25] va Delta Air Lines[49][185] uchun asosiy markaz sifatida ochilgan. 1972-yilda Delta tomonidan Northeast Airlines sotib olinganidan soʻng terminallarni almashgani ortidan Braniff International Airways 9-terminalga koʻchgan. Aviakompaniya 1982-yil 12-maydagi bankrotligigacha ushbu terminaldan foydalanishda davom etgan[186]. United 1959-yildagi ochilishidan 1991-yilgacha 9-terminaldan foydalangan, soʻng terminalni tark etib British Airwaysning 7-terminalida ijarachi boʻlgan. Northwest Airlines 1986-yildan 1991-yilgacha 9-terminaldan foydalangan[187][188]. Terminalning qolgan faoliyat yillarida u American Airlinesning mahalliy reyslari va American Eagle reyslari uchun asosiy baza boʻlgan. Ushbu terminal dastlabki 8-terminal bilan birga 2008-yilda buzib tashlangan va hozirgi 8-terminal bilan almashtirilgan[143].

Tower Air terminali

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Tower Air terminali JFK aeroportidagi boshqa terminallardan farqli oʻlaroq, markaziy terminallar hududidan tashqarida, A kargo hududidagi 213-binoda joylashgan edi. Dastlab Pan Am tomonidan Worldport (keyinchalik 3-terminal) kengaytirilguniga qadar ishlatilgan, keyinchalik Tower Air va TWA shuttle tomonidan qoʻllanilgan. Aviakompaniya 2001-yilda American Airlines tomonidan sotib olingach, terminal faoliyatdan chiqqan. 213-bino 2000-yildan beri ishlatilmaydi.

Uchish-qoʻnish yoʻlaklari

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Aeroport 5 200 akr yoki 21 square kilometer (8.1 kv mi) maydonni egallaydi[189][190]. 25 milya (40 km) dan ortiq asfaltlangan taksi yoʻllari samolyotlarning aerodrom boʻylab harakatlanishiga imkon beradi[manba kerak]. Ushbu taksi yoʻllarining standart kengligi 75 fut (23 m) boʻlib, har ikki tomonda 25 fut (7.6 m) yuk koʻtaruvchi yelka qismi va 25-fut (7.6 m) eroziyaga qarshi qoplama mavjud. Taksi yoʻllari odatda 15 to 18 inches (380 to 460 mm) qalinlikdagi asfalt-beton qoplamadan iborat. Boʻyalgan belgilar, yorugʻlikli belgilashlar va yoʻlakka oʻrnatilgan chiroqlar, jumladan uchish-qoʻnish yoʻlagi holat chiroqlari samolyotlarga yoʻnalish va joylashuv boʻyicha maʼlumot beradi. Aeroport markaziy terminal hududini oʻrab turgan toʻrtta uchish-qoʻnish yoʻlagi mavjud (ikki juft parallel yoʻlak)[2]

Raqami Uzunligi Kengligi ILS Eslatmalar
13R/31L 14,511 fut (4,423 m) 200 fut (61 m) Cat. I (31L) Shimoliy Amerikadagi uchinchi eng uzun tijoriy uchish-qoʻnish yoʻlagi (eng uzuni Denver xalqaro aeroportida (16,000-fut (4,900 m)), 2-eng uzuni Harry Reid xalqaro aeroportida (14,512-fut (4,423 m))). 1-terminal yonida. Aeroportdagi rejalashtirilgan parvozlarning taxminan yarmini bajaradi. Space Shuttle missiyalari uchun zaxira yoʻlak sifatida foydalanilgan[191]. 2010-yil 1-martda rekonstruksiya uchun yopilgan; yoʻlak 150 to 200 fut (46 to 61 m) kengaytirilib, beton asosga oʻtkazilgan. 2010-yil 29-iyunda qayta ochilgan[192].
13L/31R 10,000 fut (3,048 m) 200 fut (61 m) Cat. II (13L); Cat. I (31R) 5- va 7-terminal yonida. Har ikki uchida ILS va ALS tizimlari oʻrnatilgan. 13L uchish-qoʻnish yoʻlagida samolyotlarni qoʻndirish uchun ikkita qoʻshimcha vizual vosita mavjud: aniqlik yondashuv yoʻli koʻrsatkichi (inglizcha: Precision Approach Path Indicator, PAPI) va qoʻrgʻoshinli yoritish tizimi (inglizcha: Lead-In Lighting System, LDIN); LDIN ogʻzaki tilda „Canarsie yondashuvi“ nomi bilan tanilgan boʻlib, u Canarsie VOR mayoqidan (CRI) boshlanadi. 13L dagi ILS, TDZ yoritish tizimi bilan birgalikda, yarim milgacha koʻrinishga ega qoʻnishga imkon beradi. Uchish milning sakkizdan bir qismi koʻrinishda amalga oshirilishi mumkin. 2019-yil 1-aprelda deyarli sakkiz oy davomida asfalt asosni beton pol bilan almashtirgan va uchish-qoʻnish yoʻlagini 150 to 200 fut (46 to 61 m) kengaytirgan muhim uchish-qoʻnish yoʻlagini modernizatsiya qilish loyihasining bir qismi sifatida yopildi. 2019-yil 16-noyabrda qayta ochildi[193][194].
4R/22L 8,400 fut (2,560 m) 200 fut (61 m) Cat. III (ikkala yoʻnalishda) Ikkala uchida ham ketma-ket chiroqlar va qoʻnish zonasi (TDZ) yoritgichlari bilan jihozlangan yondashuv yoritish tizimlari (ALS) mavjud. Shimoliy Amerikadagi birinchi muhandislik materiallarini ushlab turish tizimi (inglizcha: Engineered Materials Arresting System, EMAS) 1996-yilda uchish-qoʻnish yoʻlagining shimoli-sharqiy uchiga oʻrnatildi. Tuzilma uchish-qoʻnish yoʻlagidan oʻtib ketgan samolyotni xavfsiz ravishda sekinlashtirishi va toʻxtatishi mumkin boʻlgan uyali sement materialidan iborat. Toʻxtatuvchi tuzilma konsepsiyasi Port authority tomonidan ishlab chiqilgan va JFK aeroportida FAA va sanoat bilan qoʻshma tadqiqot va ishlanmalar loyihasi sifatida oʻrnatilgan.
4L/22R 12,079 fut (3,682 m) 200 fut (61 m) Cat. I (ikkala yoʻnalishda) 4- va 5-terminallar yonida. Ikkala uchi ham bir milning uchdan bir qismigacha koʻrinish masofasida asboblar yordamida qoʻnishga imkon beradi. Uchishlar bir milning sakkizdan bir qismigacha koʻrinish masofasida amalga oshirilishi mumkin. 2015-yil 1-iyunda deyarli toʻrt oy davomida asfalt asosni beton asos bilan almashtirish va uchish-qoʻnish yoʻlagini 150 to 200 fut (46 to 61 m) kengaytirish boʻyicha muhim modernizatsiya loyihasining bir qismi sifatida yopildi. 2015-yil 28-sentyabrda qayta ochildi[195].

Operativ inshootlari

[tahrir | manbasini tahrirlash]
4L/22R uchish-qoʻnish yoʻlagi va Yamayka koʻrfazi

Avianavigatsiyasi

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Havo harakatini boshqarish minorasi Pei Cobb Freed & Partners tomonidan loyihalashtirilgan boʻlib, 4-terminalning perron tomonida qurilgan va 1994-yil oktyabr oyida FAA tomonidan toʻliq foydalanishga topshirilgan[196]. Minora tepasida Airport Surface Detection Equipment (ASDE) radar qurilmasi joylashgan. Qurib bitkazilgan paytda JFK minorasi 320 fut (98 m) balandlik bilan dunyodagi eng baland boshqaruv minorasi edi[196]. Keyinchalik bu maqom AQSh va boshqa mamlakatlardagi boshqa aeroportlar minoralari tomonidan egallandi, jumladan hozirda AQShdagi eng baland minora hisoblangan Hartsfield–Jackson Atlanta xalqaro aeroportidagi 398 fut (121 m) balandlikdagi minora va Malayziyaning Kuala-Lumpur shahridagi KLIA2 aeroportida joylashgan, hozirda dunyodagi eng baland boshqaruv minorasi boʻlgan 438 fut (134 m) balandlikdagi minora[197].

JFK deb belgilangan VOR-DME stansiyasi aeroport hududida, 4R/22L va 4L/22R uchish-qoʻnish yoʻlaklari orasida joylashgan[2].

Elektr stansiyasi

[tahrir | manbasini tahrirlash]

JFK elektr energiyasi bilan Calpine Corporation egaligida va boshqaruvida boʻlgan Kennedi xalqaro aeroporti elektr stansiyasi tomonidan taʼminlanadi[198]. [Tabiiy gazlar|Tabiiy gazda]] ishlovchi elektr kogeneratsiya inshooti ikkita General Electric LM6000 gaz turbinali dvigateldan foydalanib, jami 110 megavatt quvvat ishlab chiqaradi, bu quvvat aeroport faoliyati uchun Port Authority tomonidan sotib olinadi. Ortiqcha energiya esa New York Independent System Operator davlat operatoriga sotiladi. 45,000 kv ft (4,200 m2) maydonni egallagan ushbu inshoot 1990-yilda tasdiqlangan[199], RMJM tomonidan loyihalashtirilgan[200] va 1995-yil fevral oyida ilk bor tijoriy xizmatni boshlagan[201].

JFK dagi barcha yoʻlovchi terminallarini isitish va sovitish bir joyda joylashgan Markaziy isitish va sovutish stansiyasi (inglizcha: Central Heating and Refrigeration Plant (CHRP) orqali, Termal taqsimot tizimi (TDS) bilan birgalikda amalga oshiriladi; bu tizim 1994-yil avgust oyida ishga tushirilgan. Elektr stansiyasidan chiqadigan chiqindi issiqlik ikki dona issiqlikni qayta tiklovchi bugʻ generatori va 25 megavattli bugʻ turbinasini quvvatlantiradi, ular oʻz navbatida sovitkichlarni ishga tushirib 28 000 tonna sovitish quvvati hosil qiladi yoki issiqlik almashinuvchilari orqali soatiga 225 million Btu issiqlik ishlab chiqaradi[201].

Aviatsiya yer usti xizmati

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Samolyotlarga xizmat koʻrsatish inshootlari tarkibiga yettita samolyot angari, dvigatelni kapital taʼmirlash binosi, 32-million-US-gallon (120,000 m3) sigʻimli aviayoqilgʻi saqlash ombori va yuk mashinalari garaji kiradi. Umumiy aviatsiya parvozlari uchun doimiy bazaviy xizmat Modern Aviation tomonidan taqdim etiladi[202], u aeroportdagi yagona vertolyot maydonchasiga egalik qiladi.

Boshqa inshootlari

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Aeroportda keng koʻlamli maʼmuriy, hukumat va havo yuklarini qoʻllab-quvvatlash binolari mavjud. 2002-yilda Nyu-York metropoliten hududi mamlakatdagi import aviakargo hajmining 18 foizini (va jami havo yuklarining 24 foizidan ortigʻini) tashkil etgan. Oʻsha paytda JFK aeroportining oʻzida 4,5 million kv. fut (418 064 m²) ombor maydoni mavjud boʻlib, qoʻshimcha 434,000 kv ft (40,300 m2) maydon qurilish jarayonida boʻlgan[203].

Bino raqami Holati Foydalanilishi Hozirgi ijarachi(lari)i Qoʻshimcha maʼlumot
6 Faol Yuk FedEx Express
9 Faol Yuk Korean Air Cargo 2001-yilda 188,000 kv ft (17,500 m2) maydonda ochilgan boʻlib, uchta 747 samolyotiga xizmat koʻrsatish imkoniyatiga ega. Ushbu inshoot JFK dagi yuklarni qayta ishlash uchun komputerlashtirilgan avtomatlashtirilgan saqlash va olish tizimidan foydalangan birinchi obyekt boʻlgan[204][205].
14 Faol Maʼmuriy Port Authority
JFK Medport
15 Faol Yer usti xizmati Snowlift
17 Nofaol Angar Tower Air ga tegishli eski angar va ofis[206]. Keyinchalik 11-sentyabr hujumlaridan qolgan eksponatlar saqlangan, ular keyinchalik 9/11 muzeyiga va boshqa yodgorliklarga tarqatilgan[207].
23 Faol Yuk Lufthansa Cargo[208] Avval „Tract 8/9A“ nomi bilan tanilgan. 434,000 kv ft (40,300 m2) maydondagi qurilish 2001-yil avgust oyida boshlangan. Hozirda toʻrtta 747 samolyotiga xizmat koʻrsatish imkoniyatiga ega. Avvalgi ijarachilar orasida Alliance Airlines va Cargo Service Center boʻlgan[203].
Qantas Freight[209]
Swissport USA[210]
CAL Cargo Air Lines[211]
66 Faol Yuk Nippon Cargo Airlines[212]
77 Faol Aralash AQSh Bojxona va chegara xizmati[213]
Alliance Ground International[213]
81 Faol Angar JetBlue 140,000 kv ft (13,000 m2) texnik xizmat koʻrsatish inshooti, shundan 70,000 kv ft (6,500 m2) angar maydonidir. Qurilishi 2003-yilda boshlangan va 2005-yilda $45 mlnga ochilgan[214][215].
81A
81B
86 Faol Yuk MSN Air Service[213]
89 Faol Yuk DHL Global Forwarding
139 Faol Yer usti xizmati LSG Sky Chefs
141 Faol Aralash Aviatsiya oʻrta taʼlim maktabi]]1 Avval Port Authority joylashgan edi[216].2 Boshqa ijarachilar orasida Servisair, Port Authority politsiya departmenti[217] va North American Airlines boʻlgan.
1 2000-yilda texnik xizmat koʻrsatish talabalari uchun 800 000 dollar evaziga 5,000 kv ft (460 m2) samolyot dvigatellari laboratoriya qoʻshimcha binosi ochilgan[216]
2 2003-yilda bino PANYNJ xodimi Morris Sloane sharafiga nomlangan[218].
ABM Parking
145 Faol Yer usti xizmati Sheltair[219] Avval PANYNJ tomonidan boshqarilgan. 2012-yil 21-mayda PANYNJ dan oʻtkazilgach, JFK tarixidagi birinchi xususiy boshqariladigan FBOga aylandi[220]
151 Faol Yuk Worldwide Freight Services[213]
Swissport
178 nomaʼlum nomaʼlum nomaʼlum Tower Airning avvalgi bosh ofisi[221]
208 Faol Yer usti xizmati Aerosnow Pan Amning avvalgi 400,000 kv ft (37,000 m2) lik inshooti[203]
213 Nofaol Yoʻlovchi terminali Avvalgi Tower Air terminali
254 Faol Jamoat xavfsizligi Politsiya departamenti
255 Faol Jamoat xavfsizligi Politsiya departamenti Ikki dona propan yoqilgʻisida ishlovchi, komputer orqali boshqariladigan samolyot yongʻin simulyatorlari bilan jihozlangan ARFF oʻquv inshooti[222].
269 Faol Jamoat xavfsizligi Politsiya departamenti
11-sentyabr hujumlaridan keyin Port Authority tomonidan Jahon savdo markazi hududidan 2500 ta artefaktni saqlash uchun 17-angar foydalanilgan.

Uchta ibodatxona, jumladan Our Lady of the Skies Chapel, aviayoʻlovchilarning diniy ehtiyojlarini taʼminlaydi[223].

2017-yil yanvar oyida JFK aeroportida Ark nomli, uy hayvonlari uchun moʻljallangan hashamatli terminal 65 million dollar evaziga ochildi. Ark asosan uy hayvonlari va boshqa hayvonlarni tashiyotgan odamlarga ular uchun hashamatli sharoitlar yaratish imkonini berish maqsadida qurilgan. Oʻsha paytda u AQShdagi yagona shunday inshoot boʻlishi rejalashtirilgan edi[224]. 2018-yil yanvar oyida Ark egasi Port Authorityni, Arkka boshqa davlatlardan JFK ga keladigan barcha hayvonlarni tekshirish boʻyicha eksklyuziv huquq berilishi kerak boʻlgan bandni buzganlikda ayblab sudga berdi. Daʼvo arizasida egasi koʻplab hayvonlar Nyu-York shtatining Nyuberg shahridagi AQSh Qishloq xoʻjaligi vazirligi inshootiga yuborilgani sababli Ark katta operatsion yoʻqotishlarga uchraganini bildirgan[225].

Aeroport mehmonxonalari

[tahrir | manbasini tahrirlash]

JFK aeroporti yaqinida bir nechta mehmonxonalar joylashgan, jumladan Courtyard by Marriott va Crowne Plaza. Avvalgi Ramada Plaza JFK Hotel 144-raqamli bino hisoblanadi[226][227], va u ilgari JFK aeroportidagi yagona aeroport ichidagi mehmonxona boʻlgan[228]. Mehmonxona ilgari Forte Hotels tarkibiga kirgan va undan avval Travelodge New York JFK boʻlgan[229]. 1990- va 2000-yillarda samolyot halokatlari qurbonlarining doʻstlari va qarindoshlarini joylashtirishdagi roli sababli mehmonxona „Heartbreak Hotel“ nomi bilan tanilgan[230][231]. 2009-yilda PANYNJ oʻzining dastlabki 2010-yil budjetida „aviatsiya faoliyatining pasayishi va katta taʼmirlash zarurati“ sababli mehmonxonani yopayotganini va oyiga 1 million dollar tejashni kutayotganini maʼlum qilgan[232]. Mehmonxona 2009-yil 1-dekabrda yopilgan. Qariyb 200 nafar xodim ishini yoʻqotgan[233].

2015-yil 27-iyulda gubernator Andrew Cuomo matbuot anjumanida TWA parvoz markazi binosi TWA Hotel sifatida foydalanilishini eʼlon qildi. Bu 505 xonali mehmonxona boʻlib, 40,000 kvadrat fut (3,700 m2) konferensiya, tadbir yoki uchrashuvlar uchun moʻljallangan maydonga ega. Yangi mehmonxona qiymati taxminan $265 mlnni tashkil etgan. Mehmonxonada cheksiz hovuzga ega 10,000 kvadrat fut (930 m2) kuzatuv maydonchasi mavjud[234]. Mehmonxona qurilishi 2016-yil 15-dekabrda boshlangan va 2019-yil 15-mayda ochilgan[235].

Resorts World New York City – aeroport yaqinida, Aqueduct Racetrack yonida joylashgan kazino-mehmonxona. Toʻliq kazino litsenziyasi berilgan taqdirda, mehmonxona integratsiyalashgan kurortga aylanishni rejalashtirmoqda[236].

Aviakompaniyalar va yoʻlovchilar

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Yoʻlovchi tashish

[tahrir | manbasini tahrirlash]
Aviakompaniya Manzillar Manba(lar)
Aer Lingus, Irlandiya bayrogʻi Irlandiya IrlandiyaDublin, Manchester (Buyuk Britaniya), IrlandiyaShannon [237]
Aeroméxico MeksikaMexiko
Mavsumiy: MeksikaMonterrey
[238]
Air Canada Express KanadaMontréal–Trudeau, KanadaToronto–Pearson [239]
Air China Pekin–Poytaxt
Air Europa, Ispaniya bayrogʻi Ispaniya Madrid [240]
Air France Parij–Sharl de Goll [241]
Air India Dehli, Mumbay–Shivaji [242]
Air New Zealand Yangi ZelandiyaOklend [243]
Air Serbia Belgrad [244]
Alaska Airlines, AQSH bayrogʻi AQSh Amerika Qoʻshma ShtatlariPortland (OR), Amerika Qoʻshma ShtatlariSan Diego, Amerika Qoʻshma ShtatlariSan Fransisko, Amerika Qoʻshma ShtatlariSeattle/Tacoma
Mavsumiy: Amerika Qoʻshma ShtatlariAnkorij, Amerika Qoʻshma ShtatlariPalm Springs, MeksikaPuerto Vallarta
[245]
All Nippon Airways, Yaponiya bayrogʻi Yaponiya Tokio–Haneda [246]
American Airlines Antigua va BarbudaAntigua, BarbadosBarbados, Bermuda orollariBermud, ArgentinaBuenos Ayres–Ezeiza, MeksikaCancún, Amerika Qoʻshma ShtatlariDallas/Fort Worth, Dehli, Amerika Qoʻshma ShtatlariFeniks–Sky Harbor, GayanaJorjtaun–Cheddi Jagan, Amerika Qoʻshma ShtatlariLas Vegas[247], London–Hitrou, Amerika Qoʻshma ShtatlariLos Angeles, Madrid, MeksikaMexiko, Amerika Qoʻshma ShtatlariMayami, Milan–Malpensa, YamaykaMontego Bay, Amerika Qoʻshma ShtatlariOrange County, Amerika Qoʻshma ShtatlariOstin, Parij–Sharl de Goll, Dominikan RespublikasiPunta Cana, AQSh Virgin orollariSaint Thomas, Amerika Qoʻshma ShtatlariSan Fransisko, BraziliyaSan-Paulu–Guarulhos, Tel-Aviv (2026-yil 28-martdan qayta tiklanadi)[248], Tokio–Haneda, Amerika Qoʻshma ShtatlariCharlotte, Amerika Qoʻshma ShtatlariChikago–O'Hare
Mavsumiy: Afina[249], IspaniyaBarselona[249], Amerika Qoʻshma ShtatlariEagle/Vail, ShotlandiyaEdinburg (2026-yil 8-martdan boshlanadi)[250], Amerika Qoʻshma ShtatlariJackson Hole (2026-yil 18-iyundan boshlanadi)[251], Kosta RikaLiberia (CR)[252], Terks va Kaykos orollariProvidenciales, BraziliyaRio-de-Janeyro–Galeão, Rim–Fiumichino, Saint Kitts va NevisSent-Kitts, Sent LusiyaSent Lyusiya–Hewanorra[253], Sen-Martin[254], Sent Vinsent va GrenadinlarSent-Vinsent–Argyle[254]
[255]
American Eagle Airlines Amerika Qoʻshma ShtatlariBoston, Cincinnati, Amerika Qoʻshma ShtatlariCleveland, Amerika Qoʻshma ShtatlariColumbus–Glenn, Amerika Qoʻshma ShtatlariIndianapolis, Amerika Qoʻshma ShtatlariNashville, Amerika Qoʻshma ShtatlariNorfolk, Amerika Qoʻshma ShtatlariPittsburg, Amerika Qoʻshma ShtatlariRaleigh/Durham, KanadaToronto–Pearson, Amerika Qoʻshma ShtatlariVashington–Milliy [255]
Arkia, Isroil bayrogʻi Isroil Tel-Aviv [256]
Asiana Airlines Seul–Inchxon [257]
Austrian Airlines Vena [258]
Avianca, Kolumbiya bayrogʻi Kolumbiya Bogotá, Medellín–JMC
Mavsumiy: Cali, Cartagena, Pereira[259]
[260]
Avianca Costa Rica Kosta RikaSan-Xose (CR)
Mavsumiy: GondurasSan Pedro Sula
[261]
Avianca Ecuador EkvadorGuayakil, EkvadorKito [262]
Avianca El Salvador GvatemalaGvatemala, El SalvadorSan-Salvador [260]
Azores Airlines PortugaliyaPonta Delgada
[263]
British Airways London–Hitrou [264]
Brussels Airlines BelgiyaBrussel [265]
Cape Air, AQSH bayrogʻi AQSh Amerika Qoʻshma ShtatlariSaranac Lake/Lake Placid
Mavsumiy: Amerika Qoʻshma ShtatlariHyannis, Amerika Qoʻshma ShtatlariMartha's Vineyard, Amerika Qoʻshma ShtatlariNantucket
[266]
Caribbean Airlines, Trinidad va Tobago bayrogʻi Trinidad va Tobago GayanaJorjtaun–Cheddi Jagan, YamaykaKingston–Norman Manley, Trinidad va TobagoPort-of-speyn, Sent Vinsent va GrenadinlarSent-Vinsent–Argyle, Trinidad va TobagoTobago [267]
Cathay Pacific, Gon Kong bayrogʻi Gonkong Hong Kong [268]
Cayman Airways,  Kayman orollari Kayman orollariGrand Kayman [269]
China Airlines Taypey–Taoyuan [270]
China Eastern Airlines Shanxay–Pudong [271]
China Southern Airlines Guanchjou [272]
Condor, Olmoniya bayrogʻi Olmoniya Frankfurt [273]
Copa Airlines, Panama bayrogʻi Panama PanamaPanama–Tocumen [274]
Delta Air Lines, AQSH bayrogʻi AQSh GanaAkkra, Amsterdam, ArubaAruba, Amerika Qoʻshma ShtatlariAtlanta, IspaniyaBarselona, Bermuda orollariBermud, Amerika Qoʻshma ShtatlariBoston, MeksikaCancún, SenegalDakar–Diass, Amerika Qoʻshma ShtatlariDallas/Fort Worth, Amerika Qoʻshma ShtatlariDenver, Amerika Qoʻshma ShtatlariDetroit, IrlandiyaDublin, Amerika Qoʻshma ShtatlariFeniks–Sky Harbor, Amerika Qoʻshma ShtatlariFort Lauderdale, Amerika Qoʻshma ShtatlariFort Myers, Frankfurt, Amerika Qoʻshma ShtatlariHonolulu, Amerika Qoʻshma ShtatlariHyuston–Interkontinental[275], Amerika Qoʻshma ShtatlariLas Vegas, PortugaliyaLissabon, London–Hitrou, Amerika Qoʻshma ShtatlariLos Angeles, Madrid, Amerika Qoʻshma ShtatlariMayami, MeksikaMexiko, Milan–Malpensa, Amerika Qoʻshma ShtatlariMinneapolis/Sait Paul, YamaykaMontego Bay, BagamalarNassau, Amerika Qoʻshma ShtatlariOrlando, Amerika Qoʻshma ShtatlariOstin, Parij–Sharl de Goll, Amerika Qoʻshma ShtatlariPortland (OR), Dominikan RespublikasiPunta Cana, Rim–Fiumichino, Sen-Martin, Amerika Qoʻshma ShtatlariSalt Lake City, Amerika Qoʻshma ShtatlariSan Antonio, Amerika Qoʻshma ShtatlariSan Diego, Amerika Qoʻshma ShtatlariSan Fransisko, Puerto RikoSan Xuan, Dominikan RespublikasiSantiago de los Caballeros, Dominikan RespublikasiSanto Domingo–Las Américas, BraziliyaSan-Paulu–Guarulhos, Amerika Qoʻshma ShtatlariSeattle/Tacoma, ShveysariyaSyurix, Amerika Qoʻshma ShtatlariTampa, Tel-Aviv[276], Amerika Qoʻshma ShtatlariWest Palm Beach, Amerika Qoʻshma ShtatlariYangi Orlean
Mavsumiy: Afina, Antigua va BarbudaAntigua, BarbadosBarbados[277], GermaniyaBerlin, ArgentinaBuenos Ayres–Ezeiza, Amerika Qoʻshma ShtatlariEagle/Vail[278], ShotlandiyaEdinburg, Kayman orollariGrand Kayman[279], Kataniya[280], YamaykaKingston–Norman Manley, Kopengagen, Lagos[281], MaltaMalta (2026-yil 7-iyundan boshlanadi), ItaliyaNeapol, FransiyaNitsa, ItaliyaOlbia (2026-yil 20-maydan boshlanadi), Amerika Qoʻshma ShtatlariPalm Springs, PortugaliyaPortu (2026-yil 21-maydan boshlanadi)[282], Praga[283], Terks va Kaykos orollariProvidenciales, IslandiyaReykyavik–Keflavík, BraziliyaRio-de-Janeyro–Galeão, Saint Kitts va NevisSent-Kitts, AQSh Virgin orollariSaint Thomas, MeksikaSan José del Cabo, ShvetsiyaStokgolm–Arlanda, ItaliyaVenetsiya, IrlandiyaShannon
[284]
Delta Connection, AQSH bayrogʻi AQSh Amerika Qoʻshma ShtatlariBangor, Amerika Qoʻshma ShtatlariBoston, Amerika Qoʻshma ShtatlariBuffalo, Amerika Qoʻshma ShtatlariBurlington (VT), Cincinnati, Amerika Qoʻshma ShtatlariCleveland, Amerika Qoʻshma ShtatlariColumbus–Glenn, Amerika Qoʻshma ShtatlariDetroit, Amerika Qoʻshma ShtatlariIndianapolis, Amerika Qoʻshma ShtatlariIthaca, Amerika Qoʻshma ShtatlariJacksonville (FL), Amerika Qoʻshma ShtatlariKansas City, Amerika Qoʻshma ShtatlariMilwaukee, Amerika Qoʻshma ShtatlariNashville, Amerika Qoʻshma ShtatlariNorfolk, Amerika Qoʻshma ShtatlariPittsburg, Amerika Qoʻshma ShtatlariPortland (ME), Amerika Qoʻshma ShtatlariRaleigh/Durham, Amerika Qoʻshma ShtatlariRichmond, Amerika Qoʻshma ShtatlariRochester (NY), Amerika Qoʻshma ShtatlariSavannah, Amerika Qoʻshma ShtatlariSirakuza, KanadaToronto–Pearson, Amerika Qoʻshma ShtatlariVashington–Dulles, Amerika Qoʻshma ShtatlariVashington–Milliy, Amerika Qoʻshma ShtatlariCharleston (SC), Amerika Qoʻshma ShtatlariCharlotte, Amerika Qoʻshma ShtatlariChikago–O'Hare
Mavsumiy: Amerika Qoʻshma ShtatlariMartha's Vineyard, Amerika Qoʻshma ShtatlariMemfis[275], Amerika Qoʻshma ShtatlariNantucket, Amerika Qoʻshma ShtatlariSaint Louis[275], Amerika Qoʻshma ShtatlariSarasota[285]
[284]
Egyptair Qohira [286]
El Al, Isroil bayrogʻi Isroil Tel-Aviv [287]
Emirates Dubay–Xalqaro, Milan–Malpensa [288]
Ethiopian Airlines Kot-dʼIvuarAbidjan, Addis-Abeba, TogoLome
Etihad Airways Abu-Dabi [289]
EVA Air Taypey–Taoyuan [290]
Finnair FinlandiyaHelsinki [291]
Flair Airlines, Kanada bayrogʻi Kanada Mavsumiy: KanadaToronto–Pearson [292]
Frontier Airlines, AQSH bayrogʻi AQSh Amerika Qoʻshma ShtatlariAtlanta[293], Amerika Qoʻshma ShtatlariDallas/Fort Worth[294], Amerika Qoʻshma ShtatlariDenver[295], Amerika Qoʻshma ShtatlariLas Vegas[296], Amerika Qoʻshma ShtatlariLos Angeles[294], Amerika Qoʻshma ShtatlariMayami[294], Amerika Qoʻshma ShtatlariOrlando[297], Puerto RikoSan Xuan[298], Amerika Qoʻshma ShtatlariTampa[297], Amerika Qoʻshma ShtatlariChikago–O'Hare[295] [299]
Gulf Air Bahrayn
Hawaiian Airlines Amerika Qoʻshma ShtatlariHonolulu [300]
HiSky, Moldova bayrogʻi Moldova RuminiyaBuxarest–Otopeni[301] [302]
Iberia Madrid [303]
Icelandair IslandiyaReykyavik–Keflavík [304]
ITA Airways Rim–Fiumichino [305]
Japan Airlines Tokio–Haneda [306]
JetBlue Puerto RikoAguadilla, Amsterdam, Antigua va BarbudaAntigua, ArubaAruba, Amerika Qoʻshma ShtatlariAtlanta, BarbadosBarbados, BelizBeliz, Amerika Qoʻshma ShtatlariBoston, Amerika Qoʻshma ShtatlariBuffalo, MeksikaCancún, Cartagena, KyurasaoKyurasao, Amerika Qoʻshma ShtatlariDaytona Beach[307], Amerika Qoʻshma ShtatlariDenver, Amerika Qoʻshma ShtatlariDetroit[308], Amerika Qoʻshma ShtatlariFeniks–Sky Harbor, Amerika Qoʻshma ShtatlariFort Lauderdale, Amerika Qoʻshma ShtatlariFort Myers, Kayman orollariGrand Kayman, GrenadaGrenada, EkvadorGuayakil, GvatemalaGvatemala, Amerika Qoʻshma ShtatlariHartford[308], Amerika Qoʻshma ShtatlariJacksonville (FL), GayanaJorjtaun–Cheddi Jagan, YamaykaKingston–Norman Manley, Amerika Qoʻshma ShtatlariLas Vegas, Kosta RikaLiberia (CR), London–Hitrou, Amerika Qoʻshma ShtatlariLos Angeles, YamaykaMontego Bay, Amerika Qoʻshma ShtatlariNashville, BagamalarNassau, Amerika Qoʻshma ShtatlariOrlando, Parij–Sharl de Goll, Amerika Qoʻshma ShtatlariPittsburg[308], Trinidad va TobagoPort-of-speyn, Amerika Qoʻshma ShtatlariProvidence[308], Terks va Kaykos orollariProvidenciales, Dominikan RespublikasiPuerto Plata, Dominikan RespublikasiPunta Cana, Amerika Qoʻshma ShtatlariRaleigh/Durham, Amerika Qoʻshma ShtatlariRochester (NY), Saint Kitts va NevisSent-Kitts, Sent LusiyaSent Lyusiya–Hewanorra, Sen-Martin, Sent Vinsent va GrenadinlarSent-Vinsent–Argyle, Amerika Qoʻshma ShtatlariSalt Lake City, Amerika Qoʻshma ShtatlariSan Diego, Amerika Qoʻshma ShtatlariSan Fransisko, MeksikaSan José del Cabo, GondurasSan Pedro Sula[308], Kosta RikaSan-Xose (CR), Puerto RikoSan Xuan, Dominikan RespublikasiSantiago de los Caballeros, Dominikan RespublikasiSanto Domingo–Las Américas, Amerika Qoʻshma ShtatlariSarasota, Amerika Qoʻshma ShtatlariSavannah, Amerika Qoʻshma ShtatlariSirakuza, Amerika Qoʻshma ShtatlariTampa, KanadaVankuver, Amerika Qoʻshma ShtatlariVashington–Milliy[308], Amerika Qoʻshma ShtatlariVero Beach[307], Amerika Qoʻshma ShtatlariWest Palm Beach, Amerika Qoʻshma ShtatlariYangi Orlean, Amerika Qoʻshma ShtatlariCharleston (SC), Amerika Qoʻshma ShtatlariChikago–O'Hare
Mavsumiy: Amerika Qoʻshma ShtatlariAlbukerke, Bermuda orollariBermud, Amerika Qoʻshma ShtatlariBozeman, Amerika Qoʻshma ShtatlariBurbank[308], Amerika Qoʻshma ShtatlariDestin/Fort Walton Beach (2026-yil 5-martdan boshlanadi)[309], IrlandiyaDublin, ShotlandiyaEdinburg[310], Amerika Qoʻshma ShtatlariHyannis, Amerika Qoʻshma ShtatlariMartha's Vineyard, Amerika Qoʻshma ShtatlariNantucket, Amerika Qoʻshma ShtatlariOntario, Puerto RikoPonce, Amerika Qoʻshma ShtatlariPortland (ME), Amerika Qoʻshma ShtatlariReno/Tahoe, Amerika Qoʻshma ShtatlariSakramento, Amerika Qoʻshma ShtatlariSeattle/Tacoma, Amerika Qoʻshma ShtatlariTulum[311]
[312]
Kenya Airways Nayrobi–Jomo Kenyatta [313]
KLM Amsterdam [314]
Korean Air Seul–Inchxon [315]
Kuwait Airways Kuvayt [316]
LATAM Brasil BraziliyaSan-Paulu–Guarulhos [317]
LATAM Chile ChiliSantyago de Chile [317]
LATAM Ecuador EkvadorGuayakil[318] [317]
LATAM Perú PeruLima
Level, Ispaniya bayrogʻi Ispaniya IspaniyaBarselona [319]
LOT Polish Airlines Varshava–Shopen [320]
Lufthansa Frankfurt, Myunxen [321]
Neos, Italiya bayrogʻi Italiya Milan–Malpensa
Mavsumiy: ItaliyaBari[322], ItaliyaPalermo[323]
[324]
Norse Atlantic Airways, Norvegiya bayrogʻi Norvegiya London–Gatvik
Mavsumiy: Afina, Rim–Fiumichino[325]
[326]
Philippine Airlines FilippinManila [327]
Qantas Yangi ZelandiyaOklend, Sidney [328][329]
Qatar Airways Doha [330]
Royal Air Maroc MarokashKasablanka [331]
Royal Jordanian Amman–Qirolicha Aliya [332]
Saudia Ar-Riyod, Jidda [333]
Scandinavian Airlines Kopengagen
Mavsumiy: NorvegiyaOslo
[334]
Singapore Airlines Frankfurt, Singapur [335]
Sun Country Airlines, AQSH bayrogʻi AQSh Mavsumiy: Amerika Qoʻshma ShtatlariMinneapolis/Sait Paul [336]
Swiss International Air Lines ShveysariyaJeneva, ShveysariyaSyurix [337]
TAP Air Portugal PortugaliyaLissabon [338]
Turkish Airlines Istanbul [339]
Oʻzbekiston havo yoʻllari Toshkent [340]
Virgin Atlantic, Buyuk Britaniya bayrogʻi Birlashgan Qirollik London–Hitrou, Manchester (Buyuk Britaniya) [341]
Viva, Meksika bayrogʻi Meksika MeksikaMexiko
Mavsumiy: MeksikaMonterrey[342]
[343]
WestJet, Kanada bayrogʻi Kanada KanadaKalgari [344]
XiamenAir, Xitoy bayrogʻi Xitoy XitoyFuzhou [345]

JFK orqali oʻtadigan yuklarning qiymati boʻyicha reytingga koʻra, u Qoʻshma Shtatlardagi uchinchi raqamli yuk tashish darvozasi (Los Angeles porti, Nyu-York va Nyu-Jersi portlaridan keyin) va Qoʻshma Shtatlardagi birinchi raqamli xalqaro havo yuk tashish darvozasi hisoblanadi[5]. 2008-yilda AQShning barcha xalqaro havo yuklarining qiymati boʻyicha qariyb 21% va tonnaj boʻyicha 9,6% JFK orqali oʻtkazilgan[346].

JFK havo yuk majmuasi tashqi savdo zonasi boʻlib, u qonuniy ravishda Qoʻshma Shtatlarning bojxona hududidan tashqarida joylashgan[347]. JFK Qoʻshma Shtatlar va Yevropa oʻrtasidagi havo yuklari uchun asosiy markazdir. London, Bryussel va Frankfurt JFKning uchta asosiy savdo yoʻnalishi hisoblanadi[348]. Biroq, Yevropa aeroportlari asosan global taʼminot zanjirining boʻgʻini hisoblanadi. 2003-yilda JFKdan uchib ketadigan yuklarning eng yaxshi yoʻnalish bozorlari Tokio, Seul va London edi. Xuddi shunday, JFKda importning eng yaxshi kelib chiqish bozorlari Seul, Gonkong, Taypey va London edi[348].

JFK dan 20 ta yuk aviakompaniyasi faoliyat yuritadi[348], ular orasida: Air ACT, Air China Cargo, ABX Air, Asiana Cargo, Atlas Air, CAL Cargo Air Lines, Cargolux, Cathay Cargo, China Airlines, EVA Air Cargo, Emirates SkyCargo, Nippon Cargo Airlines, FedEx Express, DHL Aviation, Kalitta Air, Korean Air Cargo, Lufthansa Cargo, UPS Airlines, Southern Air, National Airlines, Icelandair Cargo va ilgari World Airways. Top 5 ta tashuvchi birgalikda 2005-yilda barcha daromadli yuklarning 33,1% ni tashigan: American Airlines (umumiy yukning 10,9%), FedEx Express (8,8%), Lufthansa Cargo (5,2%), Korean Air Cargo (4,9%) va China Airlines (3,8%)[349].

Shuningdek, JFKga Silk Way West Airlines kabi tashuvchilar tomonidan boshqariladigan baʼzi talab boʻyicha yuk charter xizmatlari mavjud[manba kerak].

JFKdagi yuk va texnik xizmat koʻrsatish inshootlarining aksariyati asosiy terminal hududining shimoliy va gʻarbida joylashgan. DHL, FedEx Express, Japan Airlines, Lufthansa, Nippon Cargo Airlines va United Airlines JFK da yuk tashish imkoniyatlariga ega[348][350]. 2000-yilda Korean Air Cargo JFK da umumiy maydoni 81,124 kvadrat fut (7,536.7 m2) boʻlgan va yiliga 200 000 tonna yukni qayta ishlash quvvatiga ega boʻlgan $102 mlnlik yangi yuk terminalini ochdi. 2007-yilda American Airlines oʻzining 8-terminalida AQSh ichida ustuvor posilka joʻnatishlari uchun 30 daqiqalik tushirish va olib ketishni oʻz ichiga olgan yangi ustuvor posilka xizmat koʻrsatish markazini ochdi[351].

Aviakompaniya Manzillar
Aerologic[352], Olmoniya bayrogʻi Olmoniya Frankfurt
Air China Cargo[353] Amerika Qoʻshma ShtatlariAnkorij, Shanxay–Pudong
AirZeta[354], Janubiy Koreya bayrogʻi Koreya Respublikasi Amerika Qoʻshma ShtatlariAnkorij, Seul–Inchxon
Amazon Air, AQSH bayrogʻi AQSh Cincinnati, Amerika Qoʻshma ShtatlariFort Worth/Alliance
ASL Airlines Belgium[355] Lyej
Atlas Air[356], AQSH bayrogʻi AQSh Amerika Qoʻshma ShtatlariAnkorij, KanadaGalifaks, EkvadorKito, Amerika Qoʻshma ShtatlariLos Angeles, Xanchjou, Amerika Qoʻshma ShtatlariChikago–OʻHare
Avianca Cargo, Kolumbiya bayrogʻi Kolumbiya El SalvadorSan-Salvador
Cargolux[357], Lyuksemburg bayrogʻi Lyuksemburg MeksikaGvadalahara, Amerika Qoʻshma ShtatlariHyuston–Interkontinental, Amerika Qoʻshma ShtatlariIndianapolis, Amerika Qoʻshma ShtatlariLos Angeles, LyuksemburgLuksemburg, MeksikaMexiko–AIFA]], FransiyaTuluza, Amerika Qoʻshma ShtatlariChikago–OʻHare
Cathay Cargo[358], Gon Kong bayrogʻi Gonkong Amerika Qoʻshma ShtatlariAnkorij, Hong Kong, KanadaToronto–Pearson, Amerika Qoʻshma ShtatlariChikago–OʻHare
Challenge Airlines Lyej, Tel-Aviv
China Airlines Cargo[359] Amerika Qoʻshma ShtatlariAnkorij, Taypey–Taoyuan
China Cargo Airlines Amerika Qoʻshma ShtatlariSeattle/Tacoma, Shanxay–Pudong
China Southern Cargo Amerika Qoʻshma ShtatlariAnkorij, Guanchjou
DHL Aviation, Olmoniya bayrogʻi Olmoniya Amerika Qoʻshma ShtatlariAnkorij, Cincinnati, AngliyaEast Midlands, Leypsig/Halle, Amerika Qoʻshma ShtatlariChikago–OʻHare,
Emirates SkyCargo[360][361] Dubay–Al-Maktum, NiderlandiyaMaastrix/Aaxen, Amerika Qoʻshma ShtatlariChikago–OʻHare
EVA Air Cargo Amerika Qoʻshma ShtatlariAnkorij, Taypey–Taoyuan[362]
FedEx Express[363], AQSH bayrogʻi AQSh Amerika Qoʻshma ShtatlariIndianapolis, Amerika Qoʻshma ShtatlariMemfis
Kalitta Air, AQSH bayrogʻi AQSh Amsterdam
Korean Air Cargo[364] Amerika Qoʻshma ShtatlariAnkorij, Amerika Qoʻshma ShtatlariMayami, Seul–Inchxon, KanadaToronto–Pearson, Shanxay–Pudong
MNG Airlines[365], Turkiya bayrogʻi Turkiya Istanbul, Lyej, KanadaToronto–Pearson
Nippon Cargo Airlines[366], Yaponiya bayrogʻi Yaponiya Amerika Qoʻshma ShtatlariAnkorij, Tokio–Narita, Amerika Qoʻshma ShtatlariChikago–OʻHare
Qantas Freight[367][368], Avstraliya bayrogʻi Avstraliya Amerika Qoʻshma ShtatlariAnkorij, Shanxay–Pudong, XitoyChunsin
Qatar Airways Cargo[369] Doha, KanadaGalifaks, IspaniyaSaragosa
Saudia Cargo[370] Jidda
SF Airlines, Xitoy bayrogʻi Xitoy Amerika Qoʻshma ShtatlariAnkorij, XitoyEzhou, Xanchjou, Shenjen
Silk Way West Airlines Boku
Turkish Cargo[371] Bogota, Istanbul, IspaniyaSaragosa, KanadaToronto–Pearson,
UPS Airlines, AQSH bayrogʻi AQSh Amerika Qoʻshma ShtatlariFiladelfiya, Amerika Qoʻshma ShtatlariLouisvil, Amerika Qoʻshma ShtatlariOrlando, Amerika Qoʻshma ShtatlariChikago/Rockford
Mavsumiy: Amerika Qoʻshma ShtatlariHartford

Yoʻlovchilar soni

[tahrir | manbasini tahrirlash]
Yillik yoʻlovchilar statistikasi[372]
Yillar Yoʻlovchilar soni
2009
45 877 942
2010
46 515 060
2011
47 643 477
2012
49 273 824
2013
50 451 822
2014
53 220 426
2015
56 884 730
2016
59 103 472
2017
59 488 982
2018
61 636 235
2019
62 571 463
2020
16 630 642
2021
30 788 322
2022
55 287 711
2023
62 464 331
2024
63 265 972

Top mahalliy yoʻnalishlar

[tahrir | manbasini tahrirlash]
JFK dan amalga oshiriladigan eng gavjum mahalliy yoki hududiy yoʻnalishlar (2024-yil yanvar – 2024-yil dekabr)[373]
Oʻrni Aeroport Yoʻlovchilar soni Aviatashuvchilar
1 Los Angeles, Kaliforniya 1,388,000 American, Delta, JetBlue
2 San Fransisko, Kaliforniya 890,000 Alaska, American, Delta, JetBlue
3 Mayami, Florida 815,000 American, Delta, JetBlue
4 Orlando, Florida 696,000 Delta, JetBlue
5 Puerto Riko San Xuan, Puerto Riko 587,000 Delta, Frontier, JetBlue
6 Fort Lauderdale, Florida 575,000 Delta, JetBlue
7 Atlanta, Jorjiya 517,000 Delta, Frontier, JetBlue
8 Las Vegas, Nevada 509,000 Delta, Frontier, JetBlue
9 Seattle/Tacoma, Vashington 466,000 Alaska, Delta, JetBlue
10 Feniks–Sky Harbor, Arizona 420,000 American, Delta, JetBlue

Top xalqaro yoʻnalishlar

[tahrir | manbasini tahrirlash]
JFK dan amalga oshiriladigan eng gavjum xalqaro yoʻnalishlar (2024)[374][375]
Oʻrni Aeroport Yoʻlovchilar soni Oʻzgarishi, %da Aviatashuvchilar
1 Birlashgan Qirollik London–Hitrou, Birlashgan Qirollik 3,160,608 6% American, British Airways, Delta, JetBlue, Virgin Atlantic
2 Fransiya Parij–Sharl de Goll, Fransiya 1,812,483 5% Air France, American, Delta, JetBlue, Norse Atlantic
3 Italiya Rim–Fiumichino, Italiya 1,118,051 16% Delta,ITA, Norse, American Airlines
4 Dominikan Respublikasi Santiago De Los Caballeros, Dominika Respublikasi 1,051,114 3% Delta, JetBlue
5 Dominikan Respublikasi Santo-domingo-Las Américas, Dominika Respublikasi 968,987 0% Delta, JetBlue
6 Niderlandiya Amsterdam, Niderlandiya 888,920 4% Delta, JetBlue, KLM
7 Ispaniya Madrid, Ispaniya 846,410 5% Air Europa, American, Delta, Iberia
8 Italiya Milan–Malpensa, Italiya 806,693 Decrease7% American, Delta, Emirates, Neos
9 Meksika Mexiko, Meksika 784,676 9% American, Delta
10 Germaniya Frankfurt, Germaniya 736,344 7% Condor, Delta, Lufthansa, Singapore

Aviakompaniyalarning bozor ulushi

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Aviakompaniyalar ulushi (2024-yil oktyabr – 2025-yil sentyabr)

  Delta, 18,733,399 (29.7%)
  JetBlue, 14,803,752 (23.4%)
  American, 7,435,502 (11.8%)
  British Airways, 1,329,549 (2.1%)
  Avianca, 1,202,880 (1.9%)
  Alaska Airlines, 1,116,415 (1.8%)
  Virgin Atlantic, 1,104,329 (1.7%)
  Air France, 1,022,365 (1.6%)
  Frontier Airlines, 1,009,927 (1.4%)
  Emirates, 866,128 (1.0%)
  Boshqa tashuvchilar (23.0%)
JFK dagi eng yirik aviakompaniyalar (2024-yil oktyabr – 2025-yil sentyabr)[376]
Oʻrni Aviakompaniya Yoʻlovchilar soni Ulushi
1 Delta Air Lines 18,733,399 29.7%
2 JetBlue 14,803,752 23.4%
3 American Airlines 7,435,502 11.8%
4 British Airways 1,329,549 02.1%
5 Avianca 1,202,880 01.9%
6 Alaska Airlines 1,116,415 01.8%
7 Virgin Atlantic 1,104,329 01.7%
8 Air France 1,022,365 01.6%
9 Frontier Airlines 1,009,927 01.6%
10 Emirates 866,128 01.4%

Axborot markazi

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Aeroportning bevosita yaqinida toʻxtash joylari va boshqa maʼlumotlarni 1630 AM chastotasidagi avtomobil yoʻllari boʻyicha maslahat beruvchi radio stansiyasini sozlash orqali olish mumkin[377]. 1700 AM dagi ikkinchi stansiya aeroportdan chiqib ketayotgan haydovchilar uchun yoʻl harakati bilan bogʻliq maʼlumotlarni taqdim etadi.

Kennedy aeroporti, Port Authorityga qarashli boshqa aeroportlar (LaGuardia va Newark) bilan bir qatorda, aeroport hududlarida yagona belgilash uslubidan foydalanadi. Sariq belgilar yoʻlovchilarni aviakompaniya darvozalari, chipta rasmiylashtirish va boshqa parvoz xizmatlariga yoʻnaltiradi; yashil belgilar yer usti transporti xizmatlariga yoʻnaltiradi; qora belgilar esa hojatxonalar, telefonlar va boshqa yoʻlovchi qulayliklariga olib boradi. Bundan tashqari, Port Authority har bir aviakompaniya terminalida „Welcome Centers“ (Xush kelibsiz markazlari) va taksi dispetcherlik shoxobchalarini boshqaradi, bu yerda xodimlar mijozlarga taksilar, limuzinlar, boshqa yer usti transporti va mehmonxonalar haqida maʼlumot beradi.

Aeroport radio stansiyalarida va AirTrain JFK poyezdlari hamda uning bekatlarida eshitiladigan xabarlar ovozini sobiq Nyu-York shahar yoʻl harakati sharhlovchisi Bernie Wagenblast taqdim etadi[378].

Mashhur xodimlari

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Stephen Abraham, ogʻzaki ravishda Kennedy Steve nomi bilan tanilgan, 1994-yildan 2017-yilgacha JFK da havo harakatini boshqaruvchi dispetcher boʻlib ishlagan[379]. Abraham aeroportdagi yer usti harakatini boshqarishda oʻziga xos „norasmiy“ ohangi va boshqaruv uslubi bilan mashhur boʻlgan. Uning uchuvchilar bilan boʻlgan bir nechta muloqotlari yozib olingan va turli ijtimoiy tarmoqlarda, jumladan YouTubedagi turli kanallarda namoyish etilgan. 2017-yilda Abraham Milliy havo harakatini boshqaruvchilar assotsiatsiyasi (NATCA) tomonidan yuqori professionalligi va NATCA hamda Milliy havo makoni tizimiga koʻrsatgan alohida xizmatlari uchun Dale Wright mukofoti bilan taqdirlangan[380][381]. 2019-yilda u JFK ning 1-terminalida Airside Operations and Ramp Manager lavozimiga ishga qabul qilingan[382].

Aeroportda suratga olingan toʻliq metrajli filmlar:

  • Final Destination (2000) – omadsiz Volée Airlines 180-reysi JFK dan joʻnab ketadi, biroq aeroportga oid barcha sahnalar Vankuver xalqaro aeroportida suratga olingan.
  • Catch Me If You Can (2002) – Spielberg Spilberg JFK dagi TWA parvoz markazida sahnalarni suratga olgan.
  • Terminal (2004) – voqealar JFK da boʻlib oʻtsa-da, film Los-Anjelesdagi aeroportda qurilgan dekoratsiyada suratga olingan, tashqi manzaralar esa Monreal va JFK dan olingan.
  • Ocean's 8 (2018) – JFK dagi TWA parvoz markazida suratga olingan sahnalarni oʻz ichiga oladi.

Aeroportda suratga olingan teleseriallar:

  • The Strain (TV series) („Night Zero“, 2014) – pilot qism JFK ga kelayotgan samolyot ichida boshlanadi va CDC agentlarining aeroportga kirib kelishi sahnalarini koʻrsatadi.
  • The Flight Attendant (2020) – bir nechta aeroport sahnalari JFK da ish faoliyati davomida suratga olingan.
  • The Marvelous Mrs. Maisel – 1-fasl tiklangan TWA terminali (hozirgi JFK dagi TWA Hotel) ichida suratga olingan keng qamrovli kadrlarni oʻz ichiga oladi.

Aeroport haqidagi kitoblar:

  • Walter Wagerning 58 Minutes asari (1987) – JFK da boʻlib oʻtadigan triller roman boʻlib, unda bosh qahramon aeroportdagi falokatni toʻxtatishi kerak.
  • Nicholas Dagen Bloomning The Metropolitan Airport: JFK International and Modern New York asari (2015) – JFK ning rivojlanishi, siyosati va shahar hayotiga taʼsirini batafsil yorituvchi ilmiy tarixiy asar.
  1. 1,0 1,1 Port Authority of New York and New Jersey (2004-yil 30-noyabr). „Governor Pataki and Mayor Bloomberg Announce Closing of Multi-Billion Dollar Agreement to Extend Airport Leases“. Press-reliz.  „The Port Authority has operated Idlewild and LaGuardia for more than 55 years. The original 50-year lease [with the City of New York] was signed in 1947 and extended to 2015 under a 1965 agreement.“
  2. 2,0 2,1 2,2 „AirNav: John F Kennedy International Airport“. 1999-yil 14-noyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2020-yil 16-iyul.
  3. „General Information“. The Port Authority of New York and New Jersey (2022-yil may). Qaraldi: 2022-yil 9-may.
  4. „JFK (KJFK): JOHN F KENNEDY INTL, NEW YORK, NY – UNITED STATES“. Aeronautical Information Services. Federal Aviation Administration (2020-yil 27-fevral). Qaraldi: 2020-yil 2-mart.
  5. 5,0 5,1 „Top 25 U.S. Freight Gateways, Ranked by Value of Shipments: 2008“. Bureau of Transportation Statistics. United States Department of Transportation (2009). 2015-yil 24-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2015-yil 30-avgust.
  6. „JFK Int'l Airport data at skyvector.com“. skyvector.com. FAA data effective May 15, 2025.
  7. „Airlines“. John F. Kennedy International Airport. Port Authority of New York and New Jersey. Qaraldi: 2013-yil 27-iyun.
  8. Directory: World Airlines. Flight International (2007-yil 3-aprel), s. 86.
  9. „Service Providers – JFK Airport – Air Cargo – Port Authority of New York & New Jersey“. Panynj.gov. 2019-yil 4-dekabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 22-fevral.
  10. Radka, Ricky „Airline Hub Guide: Which U.S. Cities Are Major Hubs and Why it Matters“. airfarewatchdog.com (2021-yil 23-dekabr). Qaraldi: 2022-yil 28-fevral.
  11. 11,0 11,1 James, Nancy „Best New York Airport – A Comparison of JFK, LaGuardia, and Newark“. Airlines Policy (2023-yil 3-oktyabr). Qaraldi: 2023-yil 5-oktyabr.
  12. 12,0 12,1 „Welcome to JFK Airport Guide“. JFK Airport Guide. Qaraldi: 2013-yil 27-iyun.
  13. 13,0 13,1 „JFK Airport: New York's Kennedy International Airport and Port Authority Flights“ (2024-yil 17-yanvar). Qaraldi: 2024-yil 17-yanvar.
  14. 14,0 14,1 „N.Y. Airport Has Troubles“. Associated Press (1949-yil 4-avgust), s. 31. Qaraldi: 2015-yil 30-avgust.
  15. „Idlewild becomes Kennedy“ (1963-yil 6-dekabr), s. 1. Qaraldi: 2015-yil 30-avgust.
  16. 16,0 16,1 „N.Y. airport takes name of Kennedy“. Associated Press (1963-yil 25-dekabr), s. 2. Qaraldi: 2015-yil 30-avgust.
  17. Idlewild's New Code is JFK. United Press International (1964-yil 1-yanvar), s. 40. „The FAA code became JFK at the beginning of 1964; the Airline Guide used JFK and it seems the airlines did too; the airlines must print millions of new baggage tags carrying the initials JFK“.
  18. 18,00 18,01 18,02 18,03 18,04 18,05 18,06 18,07 18,08 18,09 18,10 18,11 18,12 „Trans World Airlines Flight Center (Now TWA Terminal A) at New York International Airport“. New York City Landmarks Preservation Commission (1994-yil 9-iyul). 2015-yil 2-aprelda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2020-yil 11-iyun.
  19. „Tentative Site of 1,200-Acre City Airport Is Selected by Mayor at Idlewild, Queens“ (en-US). The New York Times (1941-yil 6-oktyabr). Qaraldi: 2020-yil 1-iyul.
  20. „New Airport Site Acquired by City; Title to Land for Defense Field in Idlewild Area of Queens Is Conveyed“ (en-US). The New York Times (1941-yil 31-dekabr). Qaraldi: 2020-yil 1-iyul.
  21. Groot, Marnix „The History of JFK Airport - Grand Design“. Airporthistory.org (2019-yil 28-fevral). Qaraldi: 2023-yil 5-oktyabr.
  22. 22,0 22,1 Amon, Rhonda. „Major Airports Take Off“ (1998-yil 13-may). 2015-yil 16-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2012-yil 7-iyul.
  23. „Council Overrides Airport Name Veto; Insists by Vote of 19 to 6 on Designating Idlewild Field to Honor Gen. Anderson“ (en-US). The New York Times (1943-yil 25-iyun). Qaraldi: 2020-yil 1-iyul.
  24. „Addition to Idlewild Airport Approved; $5,054,000 Is Voted to Make Site Ready“ (en-US). The New York Times (1944-yil 21-iyun). Qaraldi: 2020-yil 1-iyul.
  25. 25,0 25,1 25,2 25,3 25,4 25,5 "Trans World Airlines Flight Center (now TWA Terminal A) at New York International Airport". Landmarks Preservation Commission. July 14, 1994. Archived from the original on 2012-02-18. https://web.archive.org/web/20120218161708/http://www.npclibrary.org/db/bb_files/Trans-World-Airlines-Flight-Centre.pdf. Qaraldi: July 7, 2012. 
  26. Cullman, Howard S.. „Tomorrow's Airport – A World Fair; Howard Cullman sets out his plan for a great terminal, a great spectacle (and no red ink).“ (en-US). The New York Times (1947-yil 8-iyun). Qaraldi: 2020-yil 1-iyul.
  27. „Idlewild Airport Officially Opened; Six Foreign Flag Carriers and Two Others Will Not Begin Operations for a Week“ (en-US). The New York Times (1948-yil 1-iyul). Qaraldi: 2020-yil 1-iyul.
  28. „Aviation: Hub of the World“ (1948-yil 12-iyul). 2009-yil 25-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2012-yil 7-iyul.
  29. „IDLEWILD BEING EXPANDED; Will Be Extended From 79,280 Square Feet to 245,501“ (en-US). The New York Times (1949-yil 20-oktyabr). Qaraldi: 2020-yil 1-iyul.
  30. „New Control Tower for Idlewild“ (en-US). The New York Times (1952-yil 20-fevral). Qaraldi: 2020-yil 1-iyul.
  31. „Idlewild Capacity Will Be Enlarged“ (en-US). The New York Times (1952-yil 19-mart). Qaraldi: 2020-yil 1-iyul.
  32. „Expanded Facilities Planned at Idlewild“ (en-US). The New York Times (1953-yil 28-yanvar). Qaraldi: 2020-yil 1-iyul.
  33. „Aerial Pic Looking WSW“. New York State Archives (1949-yil 31-dekabr). 2012-yil 13-iyulda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2012-yil 2-iyun.
  34. „The lost runway of JFK?“. NYCaviation.com (2007-yil 21-iyul). 2014-yil 7-martda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2013-yil 27-iyun.
  35. "First Jet Liner Seen Here Flies From Toronto in Hour; Avro Jet Liner Arrives Here From Canada", The New York Times, April 19, 1950. Accessed December 24, 2024. "The Avro jet liner, the first turbojet transport plane ever flown in the United States, arrived yesterday at New York International Airport, Idlewild, Queens, after a flight from Toronto that took slightly less than one hour.... Carrying three crew members, three passengers and the world's first 'jet-borne' airmail, the four-engined plane set a record for the 365-mile flight from Moulton Airport, Toronto, to Idlewild."
  36. "Avro Jet-Liner In New Record; From Toronto Malton Airport Made New. York Ideewild Airport in One Hour", The Daily Gleaner, April 19, 1950. Accessed December 25, 2024, via Newspapers.com. "A silver-colored Canadian-built Avro jetliner landed at New York's Idlewild Airport- at 10:33 A. M., EST,- today after flying from Toronto's Malton Airport in one hour and three minutes."
  37. British Airways Board v. Port Authority of New York and New Jersey, The Environmental Law Reporter, decided September 29, 1977. Accessed December 24, 2024. "Thus, in 1951 the Authority adopted a regulation prohibiting use of any of its facilities without permission. This rule vividly demonstrated the Port Authority's determination to compel the manufacture of quieter aircraft, a desire which was soon underscored by its refusal to accord landing rights to certain jet airplanes whose din was deemed intolerable to surrounding communities."
  38. "French Jet Clear To Use Idlewild; Twin-Engine Airliner Passes Noise Test--WilL Arrive May 2 on U.S. Tour", The New York Times, April 13, 1957. Accessed December 24, 2024. "France's twin-jet airliner, the Caravelle, has passed a noise test and received permission to operate at New York International Airport, Idlewild, Queens."
  39. Hudson, Edward. "French Jet Plane Cracks City's Ban; Caravelle Is First to Land Here After Civil Airport Regulation on Noise Others Were Barred", The New York Times, May 3, 1957. Accessed December 24, 2024. "A French jet airliner broke through New York's own 'sound barrier' yesterday.... The twin-engined plane -- exempted from the city's ban against jets -- became the first commercial jet to land at a New York City airport. The plane, the 500-mile-an-hour Caravelle, touched down at New York International Airport, Idlewild, Queens, at 3:47 P. M.... Until permission was granted to Sud Aviation on April 12, the bi-state agency had refused entry to jet aircraft at the city's major airports, including the British Comet and the Boeing 707. This policy was adopted formally in 1951 and was aimed at jet planes with asserted intolerable noise characteristics."
  40. "New Soviet Appeal To Land Jet Plane In City Is Rejected; A Last-Minute Request", The New York Times, September 4, 1957. Accessed December 24, 2024. "The State Department turned down today a new Soviet request for permission to land a Soviet jet airliner at Idlewild rather than at McGuire Air Force Base in New Jersey. The department said the Port of New York Authority would not permit the Soviet planes to land at its Idlewild Airport without advance noise-level tests.... The Soviet Embassy lodged last-minute objections to plans for the two TU-104 jet passenger planes to land at McGuire Air Force Base."
  41. "Newark Airport Stays Closed Pending Results of Inquiries; Safety Group Headed by Rickenbacker Set Up by U. S. and Airlines -- Take-Offs Over Water Pledged at La Guardia, Idlewild; Airport Closed Pending Inquiry", The New York Times, February 13, 1952. Accessed March 27, 2023. "With La Guardia and New York International (Idlewild) Airports in Queens taking over the bulk of Newark's former flights for the time being, it was also agreed to use their runways to enable planes to take off over water or over least-settled areas as much as possible.... The agreements were announced at the Commodore Hotel after a closed-door conference of five and a half hours, called by the Port of New York Authority as a result of three airplane crashes in Elizabeth, N.J., which have taken 116 lives in the last two months and which caused the closing of Newark Airport early Monday morning."
  42. Sharkey, John B. "Newark Liberty International Airport, A Postal History", New Jersey Postal History Society, May 2021. Accessed March 27, 2023. "The airport reopened on November 15, 1952, but only after a new runway was built. The runway directed at the city of Elizabeth was closed forever."
  43. Hudson, Edward. „New Structures Rise at Idlewild; Makeshift Buildings Giving Way as Airport Undergoes a Construction Boom“ (en-US). The New York Times (1955-yil 6-dekabr). Qaraldi: 2020-yil 1-iyul.
  44. 44,0 44,1 Gordon, Alastair. Naked Airport: A Cultural History of the World's Most Revolutionary Structure. University of Chicago Press, 2014. ISBN 978-1-4668-6911-0. 
  45. Pearman, Hugh. Airports: A Century of Architecture. Laurence King Publishing, 2004. ISBN 978-1-85669-356-1. Qaraldi: 2015-yil 30-avgust. 
  46. Airports and Air Carriers August 1948.
  47. Port Authority of New York and New Jersey (2004-yil 1-aprel). „Port Authority Prepares John F. Kennedy International Airport for Next Generation of Quieter, More-Efficient Aircraft“. Press-reliz.
  48. Friedman, Paul J. c Friedlandersy. „Idlewild Transformed; New Terminal Buildings Give Old Airport Class, Comfort and Style Arrival Center“ (en-US). The New York Times (1957-yil 8-dekabr). Qaraldi: 2020-yil 1-iyul.
  49. 49,0 49,1 „John F. Kennedy International Airport, United and Delta Airlines Building“. CardCow.com.
  50. „Big New Terminal Open At Idlewild; United Air Lines Structure Costing 144,500,000 Part of Extensive Project“ (en-US). The New York Times (1959-yil 14-oktyabr). Qaraldi: 2020-yil 1-iyul.
  51. Hudson, Edward. „Eastern Airlines Opens Terminal; Lone Passenger Puts New $20,000,000 Building Into Operation at Idlewild“ (en-US). The New York Times (1959-yil 30-oktyabr). Qaraldi: 2020-yil 1-iyul.
  52. „Bigger Than Grand Central“ (1959-yil 9-noyabr). 2009-yil 15-iyulda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2012-yil 7-iyul.
  53. Hudson, Edward. „Idlewild to Open Newest Terminal; American Airlines' Offices, With Unusual Facade, to Go Into Use Today“ (en-US). The New York Times (1960-yil 10-fevral). Qaraldi: 2020-yil 1-iyul.
  54. Knox, Sanka. „Airport Window is a Block Long; Stained Glass Art Work is Installed at American's Terminal at Idlewild“ (en-US). The New York Times (1959-yil 26-dekabr). Qaraldi: 2020-yil 1-iyul.
  55. Ford, Ruth. „Demolishing a Celebrated Wall of Glass“ (2006-yil 23-iyul). Qaraldi: 2009-yil 16-sentyabr.
  56. Knox, Sanka. „Idlewild Skyline Gets an Addition; New Pan Am Terminal Looks Like Parasol to Motorists Approaching Airport“ (en-US). The New York Times (1960-yil 3-iyun). Qaraldi: 2020-yil 1-iyul.
  57. 57,0 57,1 „Umbrella for Airplanes“. Time Magazine (1960-yil 13-iyun). 2009-yil 25-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2012-yil 7-iyul.
  58. Klimek, Chris „Saarinen exhibit at National Building Museum“. Washington Examiner (2008-yil 18-avgust). Qaraldi: 2020-yil 1-iyul.
  59. Risen, Clay. „Saarinen rising: A much-maligned modernist finally gets his due“. The Boston Globe (2004-yil 7-noyabr). Qaraldi: 2020-yil 1-iyul.
  60. „JetBlue – Terminal 5 History“. JetBlue Airways (2008-yil 22-oktyabr). 2010-yil 17-dekabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2012-yil 2-iyun.
  61. „Idlewild to Open Terminal Nov. 18; Three Airlines Will Share 300,000,000 Structure Steps Are Saved Waffle Pattern Ceiling“ (en-US). The New York Times (1962-yil 9-noyabr). Qaraldi: 2020-yil 1-iyul.
  62. Price, Brian. „JFK Airportʼs Oldest Terminal Is Closing for Good. So What Is Taking Its Place?“, WNBC-TV, January 13, 2023. Accessed December 24, 2024. „The oldest terminal at the John F. Kennedy International Airport is closing permanently this weekend after 60 years in operation. Terminal 2 opened back in 1962, back when TWA had its own terminal at the airport…. Terminal 2 joins its neighbors (Terminals 1 and 3, the latter was closed in 2014) in making way for the new Terminal 1 thatʼs expected to open in 2026. Officials broke ground in late 2022 on the new state-of-the-art terminal, which is part of an $18 billion airport redevelopment project. The soon-closing terminal was also the last remnant of what used to be called Idlewild Airport, which housed Northwest, Braniff and Northeast airlines.“
  63. Fowle, Farnsworth. „Superjet Terminal Will Open“ (en-US). The New York Times (1969-yil 29-noyabr). Qaraldi: 2020-yil 1-iyul.
  64. „I.M. Pei's JFK“. The Architect's Newspaper. 2010-yil 19-iyunda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2010-yil 16-iyun.
  65. Port Authority of New York and New Jersey (2000-yil 30-oktyabr). „Port Authority, United Airlines Launch Major Redevelopment of Terminals 5 and 6 at JFK – Project Pushes Total Cost of Kennedy Airport's Record Redevelopment to 330 Billion Mark“. Press-reliz.
  66. Dunlap, David W. „A Modern Masterpiece, No Longer Used, Will Soon Disappear at Kennedy Airport“, The New York Times, October 6, 2011. Accessed December 24, 2024. "Terminal 6 at Kennedy International Airport – a crisp island of aesthetic tranquility by the master architect I. M. Pei – is being demolished…. The main pavilion, whose white steel roof seems to float ethereally over cascades of diaphanous green glass, is expected to come down by the end of October…. The Port Authority said the Terminal 6 site must be cleared to make room for "improvements that will better serve travelers and help reduce delays, „ meaning additional boarding gates and aircraft parking spots for JetBlueʼs Terminal 5.“
  67. Benjamin, Philip. „Idlewild Is Rededicated as John F. Kennedy Airport“ (1963-yil 25-dekabr). Qaraldi: 2010-yil 13-may.
  68. Morgan, Richard „For JFK, the King of Camelot, an Airport in Queens“. The Wall Street Journal (2013-yil 21-noyabr). Qaraldi: 2013-yil 24-dekabr.
  69. „JFK Airport General Information“. NYCAviation.
  70. Andoza:FAA-airport. Federal Aviation Administration. Effective November 15, 2012.
  71. Witkin, Richard. „Concordes From London and Paris Land at Kennedy As 16-Month Trial Passenger Service Is Initiated“ (1977-yil 23-noyabr). Qaraldi: 2010-yil 20-mart.
  72. Kilgannon, Corey. „Covering Their Ears One Last Time for Concorde“ (2003-yil 25-oktyabr). Qaraldi: 2010-yil 20-mart.
  73. Chan, Sewell. „Train to J.F.K. Scores With Fliers, but Not With Airport Workers“. The New York Times (2005-yil 12-yanvar). Qaraldi: 2016-yil 22-iyul.
  74. „Project Profile; USA; New York Airtrain“. UCL Bartlett School of Planning (2011-yil 6-sentyabr). 2016-yil 17-avgustda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2016-yil 23-iyul.
  75. Dentch, Courtney. „AirTrain system shoots for October start date“ (en). Times Ledger (2002-yil 18-aprel). 2017-yil 2-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2017-yil 1-sentyabr.
  76. Stellin, Susan. „TRAVEL ADVISORY; A Train to the Plane, At Long Last“ (2003-yil 14-dekabr). Qaraldi: 2016-yil 21-dekabr.
  77. „To & From JFK“. Port Authority of New York and New Jersey. Qaraldi: 2017-yil 2-fevral.
  78. „JFK Airport AirTrain“. Jfk-airport.net. Qaraldi: 2014-yil 19-may.
  79. Vogel, Carol. „Inside Art“ (1998-yil 22-may). Qaraldi: 2010-yil 20-mart.
  80. Port Authority of New York and New Jersey (2001-yil 24-may). „New Terminal 4 Opens at JFK Airport – A Key Element in Port Authorit's 480.3 Billion JFK Redevelopment Program“. Press-reliz.
  81. Port Authority of New York and New Jersey (2008-yil 22-may). „Port Authority Takes Important Step in Overhaul of Domestic and International Gateways at Kennedy Airport“. Press-reliz.
  82. „Emirates A380 Lands at JFK New York“. Airwise News. Reuters (2008-yil 1-avgust). 2008-yil 6-avgustda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2012-yil 7-iyul.
  83. „Emirates Airline A380 Emirates to Stop Flying A380s to NY“. eTurboNews (2009-yil 18-mart). 2011-yil 10-iyulda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2010-yil 11-mart.
  84. Gonzalez, Manny „PHOTOS: Singapore Airlines Upgrades New York JFK Service to Airbus A380 Super Jumbo“. NYCAviation.com (2012-yil 17-yanvar). Qaraldi: 2013-yil 16-avgust.
  85. Salvioli, L.. „Dentro l'Airbus A380, il gigante dei cieli che vola tra Milano e New York: tra lussi e doccia a bordo“ (it). Il Sole 24 Ore (2015-yil 23-iyun). Qaraldi: 2019-yil 25-avgust.
  86. „Qatar's Airbus A350 takes off for US“. The Himalayan Times. Himalayan News Service (2015-yil 9-dekabr). Qaraldi: 2015-yil 9-dekabr.
  87. Pileggi, Nicholas. Wiseguy: Life in a Mafia Family. Simon & Schuster, 1986. ISBN 0-671-44734-3. 
  88. „$420,000 Is Missing From Locked Room at Kennedy Airport“ (PDF) (1967-yil 12-aprel). 2019-yil 22-dekabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2019-yil 21-dekabr.
  89. „N.Y. theft largest in history“. Nashua Telegraph. Associated Press (1978-yil 12-dekabr), s. 2.
  90. Maitland, Leslie. „Airport Cash Loot Was $5 Million; Bandits' Van Is Found in Canarsie“. The New York Times (1978-yil 14-dekabr), s. A1. 2021-yil 15-fevralda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2009-yil 26-avgust.
  91. 91,0 91,1 Janos, Adam „Lufthansa Heist Murders: How Paranoia Led to the Deaths of 6 Mobsters“ (en). A&E. 2020-yil 9-dekabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2021-yil 15-fevral.
  92. Agencies. „Reputed Bonanno crime boss arrested over 1978 ‘Goodfellas’ Lufthansa heist“. The Guardian (2014-yil 23-yanvar). Qaraldi: 2025-yil 29-oktyabr.
  93. „Facts and Information“. Port Authority of New York and New Jersey. 2008-yil 29-iyulda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2008-yil 30-iyul.
  94. Airport Plazas. „AP enters into an agreement with Tesla Motors to install a 4 post Supercharger at our JFK International Airport Plaza – Airport Plazas“. 2014-yil 14-avgustda asl nusxadan arxivlangan.
  95. Tesla Inc. „New York JFK Supercharger“ (2022-yil 5-iyul).
  96. Mocker, Greg. „Port Authority approves fare and toll hikes, including new fee for airport rides“ (en-US). PIX 11. New York: Nexstar Media Group. Associated Press (2019-yil 26-sentyabr). Qaraldi: 2021-yil 29-oktyabr.
  97. „New York and New Jersey Airports“ (2009-yil 18-may). 2009-yil 24-mayda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2009-yil 18-may.
  98. „Survey: JetBlue is Best Low-Cost Carrier“. NBC News. Associated Press (2006-yil 30-iyun). Qaraldi: 2009-yil 16-sentyabr.
  99. „Terminal One Group website“. Jfkterminalone.com. 2012-yil 24-fevralda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2012-yil 2-iyun.
  100. 100,0 100,1 100,2 100,3 „The History of JFK Airport: The Birth of Terminal City - A Visual History of the World's Great Airports“. Airporthistory.org. Qaraldi: 2022-yil 5-avgust.
  101. 101,0 101,1 101,2 101,3 101,4 „Airlines“ (en). New York: Port Authority of New York and New Jersey. Qaraldi: 2018-yil 26-mart.
  102. 102,0 102,1 „Aviation Projects“. William Nicholas Bodouva and Associates. 2013-yil 26-mayda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2012-yil 13-iyun.
  103. „Final Flight of the Concorde“ (en). CBS News (2003-yil 24-oktyabr). Qaraldi: 2018-yil 2-oktyabr.
  104. „JFK Airport – Terminal 1“. airport-jfk.com. Qaraldi: 2018-yil 2-oktyabr.
  105. „John F. Kennedy International Airport“. SOM. 2012-yil 30-mayda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2012-yil 13-iyun.
  106. Smothers, Ronald. „Making 'Dwell Time' Fly Just a Little Faster; New $1.4 Billion. Aims to Ease Waits for Passengers“ (en-US). The New York Times (2001-yil 21-may). Qaraldi: 2021-yil 13-may.
  107. „Delta opens new JFK Terminal 4 hub“. Queens Chronicle (2013-yil 30-may). Qaraldi: 2013-yil 31-may.
  108. Cooper, Peter „John F. Kennedy Airport in New York Commences Terminal 4 Expansion Project“. WIDN News (2010-yil 24-noyabr). 2010-yil 28-noyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2010-yil 24-noyabr.
  109. Haughney, Christine. „A Peek at Easier Travel at Kennedy's Terminal 4“ (en-US). The New York Times (2012-yil 10-yanvar). Qaraldi: 2021-yil 13-may.
  110. „Delta Opens New Terminal 4 Extension at New York's JFK“ (en-US). AirlineReporter (2013-yil 29-may). Qaraldi: 2021-yil 13-may.
  111. „Delta Air Lines, The Port Authority of New York and New Jersey and JFK International Air Terminal Unveil Plans for Next Phase of Terminal 4 Expansion at JFK Airport“ (en-US). ir.delta.com. Qaraldi: 2021-yil 13-may.
  112. 112,0 112,1 Minutes (Report). Port Authority of New York and New Jersey. February 6, 2013. http://www.panynj.gov/corporate-information/pdf/board_minutes_feb_6_2013-final.pdf. Qaraldi: August 30, 2015. 
  113. „Governor Cuomo Announces Major Terminal 4 Redevelopment Project, Advancing the Transformation of JFK International Airport“ (en). Governor.ny.gov. 2021-yil 13-mayda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2021-yil 13-may.
  114. 114,0 114,1 „Port Authority Board Approves Revised FJK Terminal 4 Redevelopment Project, Advancing Additional Phases Of Transforming JFK International Airport“. Panynj.gov. Qaraldi: 2021-yil 13-may.
  115. 115,0 115,1 „Transformation continues at Delta's New York City hubs“. Delta News Hub (2023-yil 17-yanvar). Qaraldi: 2023-yil 18-yanvar.
  116. „Delta Announces Plans for 'Premium' Lounges, Offering a New Alternative to Sky Clubs“ (en). Travel + Leisure. Qaraldi: 2024-yil 24-aprel.
  117. Pallini, Thomas „I visited the new American Express Centurion Lounge at JFK airport and saw why a $550 annual cardholder fee is worth it – see inside“ (en-US). Business Insider. Qaraldi: 2021-yil 14-may.
  118. „PANYNJ and JFKIAT Unveil Art Installations By Local Artists at JFK T4“. Metropolitan Airport News (2024-yil 7-fevral). Qaraldi: 2024-yil 11-iyun.
  119. „Why the Airport of the Future will Include a Chat with a Celebrity Hologram“. FastCompany (2024-yil 1-iyun). Qaraldi: 2024-yil 11-iyun.
  120. „JetBlue Airways Opens International Arrivals Concourse at Its Award-Winning Terminal 5 at John F. Kennedy International Airport“. Marketwire. 2015-yil 11-aprelda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2014-yil 9-dekabr.
  121. „The TWA Hotel Takes Flight at J.F.K.“. The New York Times (2019-yil 15-may). Qaraldi: 2019-yil 18-may.
  122. „The TWA Hotel opens at JFK“. New York Daily News (2019-yil 16-may). Qaraldi: 2019-yil 18-may.
  123. „What's Old Is New Again: TWA Hotel Opens At JFK Airport“. CBS News (2019-yil 15-may). Qaraldi: 2019-yil 18-may.
  124. JetBlue Corporate Communications (2014-yil 12-noyabr). „JetBlue Airways Opens International Arrivals Concourse at Its Award-Winning Terminal 5 at John F. Kennedy International Airport“. Press-reliz.
  125. „Aer Lingus Offers New Experiences“. The Guardian (2014-yil 20-dekabr). Qaraldi: 2015-yil 23-fevral.
  126. „JetBlue“.
  127. „JetBlue opens outdoor rooftop lounge, with dog walk, at NYC's JFK Airport“. USA Today.
  128. „Yahoo Message about T5“. Yahoo! Finance. 2016-yil 3-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2016-yil 31-avgust.
  129. „JetBlue gives makeover to T5 at its New York JFK hub“. USA Today. Qaraldi: 2018-yil 7-yanvar.
  130. „JFK Airport“. GMW Architects. 2012-yil 11-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2012-yil 13-iyun.
  131. "Airport Traffic Report". Port Authority of New York and New Jersey. 1998. http://www.panynj.gov/airports/pdf-traffic/airtraffic1998.pdf. Qaraldi: June 13, 2012. 
  132. 132,0 132,1 „JFK Facts and History“. Port Authority of New York and New Jersey. 2007-yil 19-martda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2012-yil 7-iyul.
  133. Dunlap, David W.. „A 'New' Kennedy Airport Takes Wing“ (1997-yil 26-oktyabr). Qaraldi: 2012-yil 13-iyun.
  134. „Minutes“. Port Authority of New York and New Jersey (2008-yil 22-may). 2010-yil 27-mayda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2012-yil 13-iyun.
  135. „UPDATE: BA reveals New York JFK T7 modernisation and retail plan“ (en-US). dfnionline.com (2017-yil 25-aprel). Qaraldi: 2018-yil 2-sentyabr.
  136. 136,0 136,1 „BA plans $65m JFK terminal upgrade, but is it enough? – Runway Girl“ (en-US). Runway Girl (2016-yil 27-noyabr). Qaraldi: 2018-yil 2-sentyabr.
  137. 137,0 137,1 International Airlines Group. „BRITISH AIRWAYS ANNOUNCES A MOVE TO NEW YORK JFK'S TERMINAL 8“ (en). Press-reliz.
  138. 138,0 138,1 „JFK Millenium Partners – Terminal 6 Redevelopment Project Overview“ (en-US). JFK International Airport Redevelopment. Qaraldi: 2020-yil 5-iyul.
  139. „We are Back! United Announces Return to New York's JFK Airport“. United Hub (2020-yil 10-noyabr).
  140. Toy, Vivian S. „New Terminal Is Announced In Expansion At Kennedy“. The New York Times (1999-yil 26-yanvar).
  141. Dentch, Courtney „Airline puts the brakes on JFK terminal project“ (2003-yil 6-fevral).
  142. „Rest of American's new terminal opens at JFK“. ABC News.
  143. 143,0 143,1 Belson, Ken. „A Window That Reflected a Golden Age Comes Down at Kennedy Airport“. The New York Times (2008-yil 22-fevral). Qaraldi: 2014-yil 3-aprel.
  144. „American Airlines and British Airways to start work on JFK Terminal 8“. Airport Technology (2020-yil 7-yanvar). Qaraldi: 2020-yil 9-yanvar.
  145. Cole, Fergus. „British Airways Moves To JFK Terminal 8 In November“. Wilmington: Ink Publishing. Qaraldi: 2022-yil 18-noyabr.
  146. American Airlines Group. „American Airlines and British Airways Unveil Exciting Plans for Enhancements to the World-Class Customer Experience at JFK's Terminal 8“. Press-reliz.
  147. „[NEW YORK JOHN F. KENNEDY INTERNATIONAL AIRPORT“]. Qaraldi: 2023-yil 25-may.
  148. „New terminal neighbors: Alaska and Hawaiian Airlines align operations“ (2025-yil 22-aprel). Qaraldi: 2025-yil 22-aprel.
  149. Port Authority of New York and New Jersey (2007-yil 1-oktyabr). „Airport News – Terminal 8 Opens at JFK“. Press-reliz.
  150. „American Airlines and British Airways Joint Premium Lounges“. Fort Worth: American Airlines Group (2022-yil 29-noyabr). 2022-yil 30-noyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 30-noyabr.
  151. „Airport Map“. New York: Port Authority of New York and New Jersey. 2012-yil 30-iyunda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2012-yil 7-iyul.
  152. Kadinsky, Sergey „American Airlines' Stained Glass“. Forgotten-NY (2025-yil 17-may). Qaraldi: 2025-yil 24-iyul.
  153. 153,0 153,1 Vincent, Barone „Cuomo unveils plan to breathe new life into JFK airport“. am New York (2017-yil 4-yanvar). Qaraldi: 2017-yil 6-yanvar.
  154. 154,0 154,1 Kirby, Jen. „New York City's Second-Worst Airport Might Also Get an Upgrade“ (2017-yil 5-yanvar). Qaraldi: 2017-yil 6-yanvar.
  155. A Vision Plan for John F. Kennedy International Airport (Report). Albany: New York State Office of the Governor. January 4, 2017. https://www.governor.ny.gov/sites/governor.ny.gov/files/atoms/files/JFKVisionPlan.pdf. Qaraldi: January 5, 2017. 
  156. „New York launches next stage in JFK Airport overhaul“ (en). Deutsche Welle. Reuters and Bloomberg (2017-yil 19-iyul). Qaraldi: 2017-yil 1-sentyabr.
  157. New York State Office of the Governor (2017-yil 18-iyul). „Governor Cuomo Announces RFP for Planning and Engineering Firm to Implement JFK Airport Vision Plan“ (en). Press-reliz.
  158. 158,0 158,1 McGeehan, Patrick. „Cuomo's $13 Billion Solution to the Mess That Is J.F.K. Airport“ (2018-yil 4-oktyabr). Qaraldi: 2018-yil 5-oktyabr.
  159. „Cuomo: JFK Airport renovation includes central hub, 2 new terminals“ (en). Newsday. Qaraldi: 2018-yil 5-oktyabr.
  160. Warerkar, Tanay. „New looks at JFK Airport's forthcoming $13B overhaul“. Curbed NY. New York: Vox Media (2018-yil 4-oktyabr). Qaraldi: 2018-yil 5-oktyabr.
  161. Andrew Siff.. „JFK Airport's New Terminal 1 Breaks Ground Following Years-Long Pause on Project“. NBC News. New York: NBC Owned Television Stations (2022-yil 8-sentyabr). Qaraldi: 2022-yil 9-sentyabr.
  162. Parsons, Jim „Just Approved $3.8B Terminal Expansion Adds to JFK Airport Upgrade“ (en). Enr.com (2020-yil 17-fevral). Qaraldi: 2020-yil 18-iyun.
  163. „First phase of Terminal 6 project at Kennedy Airport begins“. CBS News (2023-yil 23-fevral). Qaraldi: 2023-yil 17-aprel.
  164. Bahadursingh, Nathaniel „New $4.2 billion JFK Terminal 6 expansion officially breaks ground“. Archinect (2023-yil 27-fevral). Qaraldi: 2023-yil 17-aprel.
  165. „Designing the New Terminal 6 at John F. Kennedy International Airport“ (en-US). digitaladmin.bnpmedia.com.
  166. 166,0 166,1 Gov. Kathy Hochul (2022-yil 17-noyabr). „Governor Hochul Announces Construction of a $4.2 Billion New Terminal 6 at JFK Will Begin Early Next Year as Final Pieces of the Project Are in Place“. Press-reliz.
  167. Perez-Pena, Richard. „4 Airlines Sign Kennedy Deal For a Terminal“ (en) (1994-yil 14-iyul). Qaraldi: 2018-yil 2-oktyabr.
  168. „JFK Terminal 2 info“. airport-jfk.com. Qaraldi: 2017-yil 14-avgust.
  169. „Delta Terminal Map“. Atlanta: Delta Air Lines. Qaraldi: 2021-yil 15-aprel.
  170. „Terminal 2 At JFK Airport To Permanently Close“ (en). Queens, NY Patch (2023-yil 10-yanvar). Qaraldi: 2023-yil 12-yanvar.
  171. 171,0 171,1 Issler, Mackenzie „JFK Airport's iconic Pan Am terminal being demolished“. Newsday (2013-yil 5-iyul). Qaraldi: 2023-yil 9-oktyabr.
  172. „What's Next For John F. Kennedy International Airport's 'Worldport'?“. CBS New York (2013-yil 9-may). Qaraldi: 2023-yil 9-oktyabr.
  173. Port Authority of New York and New Jersey (2010-yil 5-avgust). „Port Authority Approves Construction of New State-of-the-Art Terminal Space for Delta Air Lines at JFK Airport“. Press-reliz.
  174. City of New York, Office of the Mayor (2010-yil 5-avgust). „New Plans For Expanding Terminal 4 at JFK Airport“. Press-reliz.
  175. Delta Air Lines (2010-yil 11-avgust). „Delta Air Lines, the Port Authority of New York and New Jersey and JFK International Air Terminal Unveil Plans for Enhancement and Expansion of Terminal 4 at JFK Airport“. Press-reliz.
  176. „Details of JFK Improvements – Civil Aviation Forum“. Airliners.net (2010-yil 5-avgust). Qaraldi: 2010-yil 11-avgust.
  177. Canales, Katie „What the TWA Terminal at JFK Was Like Before It Became the TWA Hotel“. Businessinsider.com. Qaraldi: 2022-yil 5-avgust.
  178. „The History of JFK Airport: Traffic Booms at Kennedy - A Visual History of the World's Great Airports“. Airporthistory.org. Qaraldi: 2022-yil 5-avgust.
  179. Dunlap, David W.. „T.W.A.'s Hub Is Declared A Landmark“ (en-US). The New York Times (1994-yil 20-iyul). 2022-yil 27-martda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2010-yil 26-may.
  180. Bortolot, Lana. „It's Terminal but Backers Hope to Keep Worldport at JFK Alive“. The Wall Street Journal (2013-yil 19-iyun), s. A.17. Qaraldi: 2025-yil 7-noyabr.
  181. Kennedy, Randy. „Airport Growth Squeezes the Landmark T.W.A. Terminal“ (en-US). The New York Times (2001-yil 4-aprel). 2020-yil 3-iyulda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2020-yil 2-iyul.
  182. Dunlap, David W.. „Renovated T.W.A. Terminal to Reopen as JetBlue Portal“. The New York Times (2008-yil 22-fevral). 2020-yil 3-iyulda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2020-yil 3-iyul.
  183. „Up, up and away at the TWA Hotel“. CBS News (2019-yil 12-may). 2019-yil 15-mayda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2019-yil 14-may.
  184. Romeo, Jim „JetBlue's New T5 Terminal at JFK Airport“. Construction Equipment (2008-yil 19-oktyabr). 2013-yil 15-dekabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2012-yil 7-iyul.
  185. „Stats & Facts“. Delta Air Lines. 2015-yil 19-iyunda asl nusxadan arxivlangan.
  186. "1973 Results". 1973 Braniff International Annual Report: 14. 1973. 
  187. „JFK89“. www.departedflights.com. Qaraldi: 2024-yil 22-yanvar.
  188. „JFK91“. www.departedflights.com. Qaraldi: 2024-yil 22-yanvar.
  189. Andoza:FAA-airport, effective June 12, 2025.
  190. „JFK airport data at skyvector.com“. skyvector.com. FAA data effective June 12, 2025.
  191. „JFK closure to rattle nerves, wallets“. NBC News. Associated Press (2010-yil 2-mart). Qaraldi: 2015-yil 30-avgust.
  192. Miranda, Maria Eugenia. „JFK's Longest Runway Re-opens“. NBC News. New York: NBC Owned Television Stations (2010-yil 29-iyun).
  193. Port Authority of New York and New Jersey (2019-yil 3-aprel). „Port Authority Begins $355 Million Reconstruction of Runway at John F. Kennedy International Airport“. Press-reliz.
  194. „Closed JFK runway is rattling residents“. Queens Chronicle (2019-yil 6-iyun). — „13L is scheduled to reopen on Nov. 16“.
  195. Port Authority of New York and New Jersey (2015-yil 28-sentyabr). „Port Authority Announces Reopening of JFK Airport Runway After Major Modernization“. Press-reliz.
  196. 196,0 196,1 „FAA Air Traffic Control Tower, JFK International Airport“. Pei Cobs Freed & Partners, Architects. Qaraldi: 2012-yil 7-iyul.
  197. „The 10 tallest air traffic control towers in the world“. Airport-Technology.com (2013-yil 11-dekabr). Qaraldi: 2015-yil 30-avgust.
  198. „Calpine | Kennedy International Airport Power Plant“. Calpine.com. 2023-yil 3-avgustda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2021-yil 27-may.
  199. Annual Report −1990. Nyu-York va Nyu-Jersi port ma'muriyati, April 11, 1991 — 15-bet. 
  200. „JFK International Airport Co-generation Plant“ (en-GB). RMJM. Qaraldi: 2021-yil 27-may.
  201. 201,0 201,1 "A Major Cogeneration System Goes in at JFK International Airport". Cogeneration and Competitive Power Journal 13 (1): 62–79. January 16, 1998. https://riverpublishersjournal.com/index.php/DGAEJ/article/view/1521/956. Qaraldi: May 26, 2021. Jon F. Kennedi xalqaro aeroporti]]
  202. „Aviowiki“.
  203. 203,0 203,1 203,2 McHugh, Mark (February 2002). "Changing With the Times". American Shipper 44 (2): 63–64. https://files.freightwaves.com/american-shipper/American-Shipper-Volume-44-Number-2-(February-2002).pdf. Qaraldi: May 26, 2021. Jon F. Kennedi xalqaro aeroporti]]
  204. "Korean Air plays it safe". American Shipper 44 (2): 64. February 2002. https://files.freightwaves.com/american-shipper/American-Shipper-Volume-44-Number-2-(February-2002).pdf. Qaraldi: May 26, 2021. Jon F. Kennedi xalqaro aeroporti]]
  205. „Korean Air Cargo Logistics Center: New York“ (2002-yil oktyabr). 2021-yil 27-mayda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2021-yil 26-may.
  206. „How to Contact Us“. Tower Air. — „Corporate Headquarters Hangar No. 17 JFK International Airport Jamaica, NY 11430“. 2000-yil 10-mayda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2009-yil 28-may.
  207. Haller, Vera. „A hangar at JFK became the tomb of 9/11. Now nearly empty, its job is done.“ (2016-yil 12-iyun). Qaraldi: 2021-yil 26-may.
  208. „Lufthansa Cargo Station Details: JFK“. Qaraldi: 2021-yil 26-may.
  209. „Qantas Freight: Terminals – JFK“. Qaraldi: 2021-yil 26-may.
  210. „Swissport: Network Detail – New York (JFK)“. Qaraldi: 2021-yil 26-may.
  211. „Locations (Offices, GSAs)“. CAL Cargo Airlines. — „New York C.A.L. Cargo Airlines Ltd C/O Lufthansa Building 23 JFK Jamaica, New York 11430“. 2015-yil 25-avgustda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2015-yil 30-avgust.
  212. „NCA Cargo Facilities: America (New York)“. Qaraldi: 2021-yil 26-may.
  213. 213,0 213,1 213,2 213,3 „John F. Kennedy – Air Cargo – Service Providers“. Port Authority. Qaraldi: 2021-yil 26-may.
  214. „JetBlue Breaks Ground on New JFK Hangar Complex“ (en). mediaroom.jetblue.com (2003-yil 8-avgust). 2019-yil 31-dekabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2021-yil 27-may.
  215. Rabinowitz, Jason „Photo Tour of the JetBlue Maintenance Hangar at JFK“ (en-US). AirlineReporter (2013-yil 15-oktyabr). Qaraldi: 2021-yil 27-may.
  216. 216,0 216,1 „Annex To Aviation HS Opens at JFK“ (2000-yil 26-oktyabr). Qaraldi: 2011-yil 13-sentyabr.
  217. McKinley, James C. Jr.. „Port Authority Officer Hurt in Airport Scuffle“. The New York Times (1994-yil 9-iyul). Qaraldi: 2011-yil 13-sentyabr.
  218. Port Authority of New York and New Jersey (2003-yil 17-dekabr). „Building Dedicated to Aviation Veteran and School Contest Winners Announced“. Press-reliz.
  219. „Sheltair JFK“. 2022-yil 19-yanvarda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2021-yil 26-may.
  220. Epstien, Curt. „Sheltair Opens First Privately Operated FBO at JFK“. Aviation International News (2012-yil 22-may). 2014-yil 4-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2014-yil 23-iyun.
  221. „World Airline Directory“. Flight International (1985-yil 30-mart). — „Head Office: Building 178, JFK International Airport, New York 10430, United States“. Qaraldi: 2009-yil 17-iyun.
  222. Rodrigues, Lenis. „Airport Safety Starts With a Fire Drill“. Portfolio. PANYNJ (2019-yil 19-aprel). Qaraldi: 2021-yil 26-may.
  223. Mayerowitz, Scott. „Airport chaplains help fliers reach Heaven“ (2013-yil 26-noyabr). 2014-yil 25-mayda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2016-yil 2-avgust.
  224. Levere, Jane L.. „Jet-Setting Pets Get a New Place to Be Pampered at Kennedy Airport“ (en-US). The New York Times (2017-yil 21-mart). Qaraldi: 2018-yil 24-yanvar.
  225. Bagli, Charles V.. „A$65 Million 'Animal Terminal' at Kennedy Airport Sits Empty“ (en-US). The New York Times (2018). Qaraldi: 2018-yil 24-yanvar.
  226. Dunford, Martin. [[[:Andoza:Google book]] The Rough Guide to New York City]. Penguin, 2009. ISBN 978-1-84836-826-2. Qaraldi: 2015-yil 30-avgust. „Ramada Plaza JFK Building 144, Van Wyck Expressway S, Queens“ 
  227. Successful Meetings. Bill Communications, 2002 — 188-bet. „Ramada Plaza Hotel 477 Units JFK Int. Airport Bldg. 144“ 
  228. „Ramada Plaza Hotel JFK International Airport“. CHM (Capital Hotel Management) Properties. Capital Hotel Management. 2013-yil 22-mayda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2012-yil 4-noyabr.
  229. World Hotel Directory 1998, 23rd, Pitman Publishing, 1997 — 459-bet. Qaraldi: 2015-yil 30-avgust. „Ramada Plaza 2267 Part of Ramada Franchise Canada. Previously Travelodge New York JFK. Previously part of Forte Hotels. Address JFK international Airport, Van Wyck Expressway, Jamaica, NY 11430“ 
  230. Adamson, April. „229 Victims Knew Jet Was in Trouble Airport Inn Becomes Heartbreak Hotel Again“. Philadelphia Inquirer (1998-yil 4-sentyabr). 2014-yil 8-martda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2014-yil 9-mart.
  231. „Hotel Near JFK Airport is Familiar With Airline Tragedy“. CNN (2011-yil 17-noyabr). 2014-yil 29-dekabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2014-yil 9-mart.
  232. Port Authority of New York and New Jersey (2009-yil 3-dekabr). „Port Authority Releases Preliminary 2010 Budget“. Press-reliz.  „Closing the Ramada Plaza Hotel at JFK International Airport because of declining aviation activity and a need for substantial renovation. The closing will save the agency $1 million per month“
  233. YOUNG, MICHELLE. „The "Heartbreak Hotel," The Abandoned Ramada Plaza At JFK Airport“ (2020-yil 13-fevral). Qaraldi: 2023-yil 5-oktyabr.
  234. State of New York (2015-yil 27-iyul). „Governor Cuomo Unveils Vision for Transformative Redesign of LaGuardia Airport“. Press-reliz.
  235. Plitt, Amy. „TWA Hotel is now open“. Curbed NY. New York: Vox Media (2019-yil 15-may). Qaraldi: 2019-yil 19-may.
  236. Hallum, Mark „Resorts World New York City Becomes Second Casino Proposal to Pass Committee“. Commercial Observer (2025-yil 22-sentyabr). Qaraldi: 2025-yil 25-sentyabr.
  237. „Timetables“. Aer Lingus. Dublin: International Airlines Group. Qaraldi: 2020-yil 2-sentyabr.
  238. „Flight Schedule“. Aeroméxico. 2017-yil 6-aprelda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2018-yil 5-avgust.
  239. „Flight Schedules“.
  240. „Air Europa Map“. 2018-yil 5-avgustda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2018-yil 5-avgust.
  241. „Air France Flight Status and Schedule“. Air France. Paris: Air France-KLM.
  242. „International Air Routes and Airlines to India | knowIndia.net“ (en). www.knowindia.net. Qaraldi: 2025-yil 21-oktyabr.
  243. „Air New Zealand reveals new launch date for non-stop New York flights“ (2022-yil 22-mart).
  244. „Flight Schedule | Timetable“. Qaraldi: 2018-yil 5-avgust.
  245. Airlines, Alaska. „Flight Timetable“. Qaraldi: 2018-yil 5-avgust.
  246. „Timetables [International Routes“]. Qaraldi: 2018-yil 5-avgust.
  247. „American Airlines to Restart New York - Las Vegas Flight with 737“ (2024-yil 21-iyul).
  248. „American Airlines to resume direct flights from JFK to Tel Aviv in March 2026“. Times of Israel (2025-yil 24-oktyabr). Qaraldi: 2024-yil 24-oktyabr.
  249. 249,0 249,1 Sarkar, Paramita „American Airlines announces its international flight schedule updates for summer 2025: Here’s what you need to know - Travel And Tour World“ (en). Travel and world (2024-yil 27-dekabr). Qaraldi: 20 October 2025.
  250. Saracevic, Ena „American Airlines announces new direct flights from Edinburgh to New York“ (en). The Scotsman (30 october 2025). Qaraldi: 30 october 2025.
  251. „American Airlines Adds Flights from New York and Dallas“. Aviation A2Z (october 12, 2025). Qaraldi: october 14, 2025.
  252. „American Airlines Adds New Direct Flights to Costa Rica’s Liberia Airport“ (en). English Version - Periódico Digital Centroamericano y del Caribe (6 march 2025). Qaraldi: 20 October 2025.
  253. „American Airlines Reintroduces Nonstop New York To Saint Lucia Flights“. St. Lucia Times (may 17, 2024). Qaraldi: 17 may 2024.
  254. 254,0 254,1 „American Airlines Enhances Winter Schedule with 8 Exciting New Routes to Latin America and the Caribbean“. Travel and Tour World (may 16, 2024). Qaraldi: 17 may 2024.
  255. 255,0 255,1 „Direct (non-stop) flights from New York, John F Kennedy (JFK) - FlightsFrom.com“ (en). www.flightsfrom.com. Qaraldi: 20 October 2025.
  256. SHARABI, MEITAL. „Arkia resumes direct Tel Aviv-New York JFK flights | The Jerusalem Post“ (en). The Jerusalem Post (3 july 2025). Qaraldi: 19 december 2025.
  257. „Routes“. Asiana Airlines. Seoul: Kumho Asiana Group.
  258. „Austrian Timetable“. Austrian Airlines. march 31, 2019da asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2018-yil 5-avgust.
  259. Karp, Aaron. „Avianca Opens 11 Seasonal Routes Between Central America, U.S.“. Aviation Week (2024-yil 11-iyun). „Avianca is reopening four seasonal routes from New York John F. Kennedy International Airport: Cali (3X-weekly), Cartagena (4X-weekly) and Pereira (4X-weekly), all in Colombia; and San Pedro Sula (3X-weekly), Honduras.“.
  260. 260,0 260,1 „Check itineraries“. Qaraldi: 2018-yil 5-avgust.
  261. „Avianca strengthens connectivity from Central America with the operation of routes to the United States“ (Spanish). Periódico Digital (september 2021). march 2, 2022da asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: september 8, 2021.
  262. „Itinerario de vuelos“ (es). Avianca. april 4, 2023da asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: september 6, 2021.
  263. „Madeiria, Portugal to Welcome First-Ever Direct Flight from New York City to Funchal November 29“. PR Newswire (november 1, 2021). Qaraldi: november 4, 2021.
  264. „Timetables“. British Airways. London: International Airlines Group.
  265. „Timetable“. Brussels Airlines. Brussels: Lufthansa Group. Qaraldi: 2018-yil 5-avgust.
  266. „Service from Nantucket, Martha's Vineyard and Hyannis to JFK Goes Year-Round and with Daily Flights“ (july 29, 2019). Qaraldi: august 7, 2019.
  267. „Caribbean Airlines Route Map“. Qaraldi: 2018-yil 5-avgust.
  268. „Flight Timetable“. Cathay Pacific.
  269. „Flight Schedule“. Caymanairways.com. Qaraldi: 2018-yil 5-avgust.
  270. „Timetable | China Airlines“. China-airlines.com. Qaraldi: 2018-yil 5-avgust.
  271. „China Eastern Airlines and Shanghai Airlines to operate 22 intl services in Feb-2022 | CAPA“. Centreforaviation.com. Qaraldi: february 21, 2022.
  272. „Timetable“. october 22, 2018da asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2018-yil 5-avgust.
  273. condor.com – Flight schedule (German) retrieved November 3, 2021
  274. „Flight Schedule“. Copa Airlines.
  275. 275,0 275,1 275,2 „Delta Air Lines Adds New Routes from Orlando, Austin, JFK and More“ (may 2, 2025).
  276. דורון, אפרת. „דלתא מאשרת: "מחדשים את הטיסות לתל אביב" - זה המועד“ (he). פספורטניוז. PassportNews (24 august 2025). Qaraldi: 24 august 2025.
  277. „Delta Adds 4 More Routes to Mexico, Caribbean Beaches Next Winter“ (february 2, 2024).
  278. „Eagle County airport lands Delta flight to New York City starting in December“. Vail Daily (april 4, 2025).
  279. „Delta Adding Two Routes in 2026“. Airline Geeks (may 12, 2025). Qaraldi: may 13, 2025.
  280. „Delta Expands in Europe with First-Ever Nonstop Flights to Catania“. Business Traveler (september 20, 2024). Qaraldi: september 20, 2024.
  281. „Delta resumes flights JFK-Lagos flights, upgrades other US to Africa service“. AeroTime (april 29, 2024).
  282. „Delta Just Announced Its First-ever Nonstop Flight to One of Europe's Wine Capitals“. Travel + Leisure. Qaraldi: november 28, 2025.
  283. „Delta flies direct again: Daily connection between Prague and New York - Prague Daily News“ (may 14, 2025).
  284. 284,0 284,1 „Flight Schedules“. Atlanta: Delta Air Lines. Qaraldi: march 14, 2022.
  285. „Delta Scales Back Two JFK Routes, Adds Four New Winter 2025-26 Flights“. Aviation A2Z. Qaraldi: 4 july 2025.
  286. „Timetable“. EgyptAir. Qaraldi: 2018-yil 5-avgust.
  287. „Flight Schedule“. El Al.
  288. „Flight Schedules“. Dubai: Emirates.
  289. „Flight Timetables“. Abu Dhabi: Etihad Airways. april 21, 2017da asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2018-yil 5-avgust.
  290. „Timetables“. EVA Air. Taipei: Evergreen Group.
  291. „Finnair flight timetable“. Helsinki: Finnair. Qaraldi: 2018-yil 5-avgust.
  292. „Where we fly“. Flair Airlines. october 19, 2021da asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: february 12, 2022.
  293. „Frontier Airlines Launches New Direct Flight from John F. Kennedy International Airport to Atlanta Starting August 13“. Travel and Tour World. Qaraldi: june 27, 2024.
  294. 294,0 294,1 294,2 „Frontier Expands at New York-JFK“. AirlineGeeks. Qaraldi: january 7, 2025.
  295. 295,0 295,1 Vasile, Zach „Frontier Announces 15 New Routes“. Airline Geeks (july 22, 2025). Qaraldi: july 22, 2025.
  296. „Frontier Airlines Announces New Routes Across Nine Airports“. Travel and Tour World. Qaraldi: june 13, 2024.[sayt ishlamaydi]
  297. 297,0 297,1 „Frontier Airlines Unveils New Routes for Fall“. Travel Pulse. Qaraldi: august 27, 2024.
  298. „Frontier Adds New Service to New York-JFK, Resumes Newark Flights“. Airline Geeks. Qaraldi: march 19, 2024.
  299. „Route Map“.
  300. „Destinations“. Qaraldi: 2018-yil 5-avgust.
  301. „Romania's HiSky To Connect Bucharest To New York With First U.S. Route“. Aviation Week Network (december 22, 2023). Qaraldi: december 22, 2023.
  302. „Destinations“. HiSky. Qaraldi: december 22, 2023.
  303. „Flight times – Iberia“. march 17, 2018da asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2018-yil 5-avgust.
  304. „Flight Schedule“. Icelandair. november 16, 2017da asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2018-yil 5-avgust.
  305. „ITA AIRWAYS WORLD“. Itaspa.com. Qaraldi: 2022-yil 22-fevral.
  306. „Japan Airlines Timetables“. Qaraldi: 2018-yil 5-avgust.
  307. 307,0 307,1 „JetBlue Expands Route Network With New Flights to Florida and Caribbean“. Travel Pulse (august 14, 2025). Qaraldi: august 14, 2025.
  308. 308,0 308,1 308,2 308,3 308,4 308,5 308,6 „JetBlue Enhances Summer Travel with New Routes and Destinations, Strengthening its East Coast Network“. Business Wire (january 15, 2025).
  309. „JetBlue to fly nonstop between Destin-Fort Walton Beach and Boston Logan and New York JFK“. NWF Daily News (2025-yil 7-noyabr). Qaraldi: 2025-yil 7-noyabr.
  310. „JetBlue to offer flights to Dublin, Edinburgh starting next year, expanding trans-Atlantic routes“. CNBC (october 25, 2023). Qaraldi: october 25, 2023.
  311. „JetBlue Says It's Transitioning Its Tulum Flights From Year-Round to Seasonal“ (English) (december 5, 2024). Qaraldi: december 8, 2024.
  312. „JetBlue“. www.jetblue.com. Qaraldi: 2025-yil 21-oktyabr.
  313. „Kenya Airways Nov 2020 International Operations as of 19OCT20“. Airlineroute (october 20, 2020). Qaraldi: october 20, 2020.
  314. „View the Timetable“. KLM. Amsterdam: Air France-KLM. april 6, 2023da asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: august 3, 2022.
  315. „Route Map“. Korean Air. Seoul: Hanjin Group.
  316. „Flight Map“. Qaraldi: 2018-yil 5-avgust.
  317. 317,0 317,1 317,2 „Flight Status – LATAM Airlines“. Qaraldi: 2018-yil 5-avgust.
  318. „LATAM Airlines retoma ruta clave entre Ecuador y EE.UU. tras más de cinco años de suspensión“ (es). Aviacionline (12 may 2025).
  319. „Our Destinations“. Flylevel.com.
  320. „Timetables“. LOT Polish Airlines. Warsaw: Polish Aviation Group.
  321. „Timetable“. Cologne: Lufthansa Group. october 11, 2018da asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: august 3, 2022.
  322. „NEOS: DA GIUGNO 2025 VOLI DIRETTI DA BARI A NEW YORK“ (december 10, 2024).
  323. „Neos apre il volo diretto Palermo-New York da giugno“ (IT). Travelnonstop. Qaraldi: november 6, 2023.
  324. „Italy's Neos Launching Milan To New York Flights“. One Mile at a Time (may 16, 2021). Qaraldi: 2022-yil 22-fevral.
  325. „Norse Atlantic Airways Cuts Routes and Refocuses for Summer 2026“ (august 20, 2025).
  326. „Where We Fly“. Norse Atlantic Airways. march 7, 2023da asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: april 29, 2022.
  327. Hilotin, Jay. „Direct Vancouver–Manila flights launched in boost to tourism“ (en). Gulf News: Latest UAE news, Dubai news, Business, travel news, Dubai Gold rate, prayer time, cinema. Gulf News (8 april 2025). Qaraldi: 19 december 2025.
  328. McLaughlin, Kylie. „Airline review: 16-and-a-half hours on Qantas’ new long-haul route“ (en). Traveller. Sydney Morning Herald (3 july 2023). Qaraldi: 19 december 2025.
  329. Fox, Alison. „Qantas Will Resume Flights From NYC to Sydney After 3-year Pause“. New York: Dotdash Meredith. Qaraldi: august 26, 2022.
  330. Katunga, Faith. „Qatar Airways Announces First-Ever US Airport Lounge At New York’s JFK Terminal One“ (en). Yahoo News (22 august 2025). Qaraldi: 19 december 2025.
  331. „Flight Schedules“. 2018-yil 5-avgustda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2018-yil 5-avgust.
  332. „Route Map“. Royal Jordanian Airlines. 2018-yil 5-avgustda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2018-yil 5-avgust.
  333. „Flight Schedule“. august 3, 2018da asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2018-yil 5-avgust.
  334. „Destinations“. flysas.com. Qaraldi: june 21, 2022.
  335. „Flight schedules“. Singaporeair.com. Qaraldi: 2018-yil 5-avgust.
  336. „Route Map“. august 15, 2018da asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: january 25, 2021.
  337. „Timetable“. Qaraldi: 2018-yil 5-avgust.
  338. „All Destinations“. TAP Portugal. may 12, 2017da asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2018-yil 5-avgust.
  339. „Online Flight Schedule“. Turkish Airlines.
  340. „Uzbekistan Airways to Increase Tashkent New York JFK Frequency in Early April 2019“. Qaraldi: august 6, 2019.
  341. „Interactive flight map“. april 24, 2018da asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2018-yil 5-avgust.
  342. „Viva opens Monterrey-New York route to the 2026 World Cup“ (Spanish). El Economista (september 2025). Qaraldi: september 17, 2025.
  343. „Our Destination | VivaAerobus“. Qaraldi: 2018-yil 5-avgust.
  344. „Flight schedules“. Qaraldi: 2018-yil 5-avgust.
  345. Steinberg, Brooke. „This is the longest flight in the world — here's how to survive it | New York Post“ (en). The New York Post (14 october 2025). Qaraldi: 19 december 2025.
  346. „Value and Weight of U.S. International Merchandise Freight: 2008“. United States Department of Transportation (2009). july 31, 2013da asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: july 26, 2013.
  347. „Unique Foreign Trade Zone Status“. Port Authority of New York and New Jersey. 2009-yil 18-mayda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2012-yil 7-iyul.
  348. 348,0 348,1 348,2 348,3 Bureau of Transportation Statistics. „America's Freight Transportation Gateways“. U.S. Department of Transportation (2004). september 27, 2006da asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: february 18, 2007.
  349. „Monthly Summaries of Airport Activities“. Port Authority of New York and New Jersey. july 10, 2007da asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: august 2, 2007.
  350. „Air Cargo Facilities at John F. Kennedy International Airport“. Port Authority of New York and New Jersey. september 6, 2015da asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2015-yil 30-avgust.
  351. American Airlines (october 16, 2007). „American Airlines Cargo Opens New Priority Parcel Service Facility at New York's Kennedy International Airport“. Press-reliz.
  352. „Lufthansa cargo schedule (CSV)“. Lufthansa Cargo. june 16, 2013da asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: may 1, 2013.
  353. „Air China Cargo Routes“. Air China Cargo. 2013-yil 30-mayda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: june 26, 2013.
  354. „Asiana Cargo Schedule“. Asiana Cargo. april 4, 2023da asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: june 28, 2013.
  355. „TNT Flights to JFK“. Flight Mapper (july 6, 2013). Qaraldi: july 6, 2013.
  356. „Atlas Air Schedule“. Atlas Air. august 13, 2023da asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: december 19, 2023.
  357. „Cargolux Schedule: JFK-LUX“. Cargolux. september 27, 2013da asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: july 6, 2013.
  358. „Cathay Pacific cargo schedule“. Cathay Pacific Cargo. Qaraldi: may 1, 2013.
  359. „China Airlines cargo schedule“. China Airlines Cargo. may 16, 2013da asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: may 1, 2013.
  360. „Emirates SkyCargo Global Network“. Emirates SkyCargo. february 16, 2013da asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: june 28, 2013.
  361. Emirates SkyCargo (april 2, 2014). „Emirates SkyCargo Freighter Operations get ready for DWC move“. Press-reliz.
  362. „Flight Timetable“. EVA Air Cargo. may 18, 2022da asl nusxadan arxivlangan.
  363. „FedEx Express“. FedEx Express. Qaraldi: june 28, 2013.
  364. „Korean Air cargo schedule“. Korean Air. december 27, 2011da asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: may 1, 2013.
  365. MNG Airlines flight MB 412 schedule retrieved 21 January 2025.
  366. „NCA Flight Schedule“. Nippon Cargo Airlines (june 28, 2013). july 14, 2014da asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: june 28, 2013.
  367. „Qantas Freight: flight information“. Qantas (may 1, 2013). Qaraldi: may 1, 2013.
  368. O'Sullivan, Matt. „Qantas Mulls Buying 747 Freighters“. Sidney: Nine Entertainment (march 7, 2013). Qaraldi: march 7, 2013.
  369. „Qatar Airways Cargo Adds Halifax Service from July 2016“ (june 3, 2016). Qaraldi: june 4, 2016.
  370. „Saudia Cargo Resumes New York Service from Sep 2015“. Airlineroute.net (september 23, 2015). Qaraldi: september 23, 2015.
  371. „Turkish Cargo adds 7 destinations in Jan 2018“. Routesonline.com. Qaraldi: december 31, 2017.
  372. „2022 Air Traffic Report“. Port Authority of New York and New Jersey.
  373. „New York, NY: John F. Kennedy International (JFK)“. Washington: Bureau of Transportation Statistics. Qaraldi: march 17, 2025.
  374. „BTS Air Carriers : T-100 International Market (All Carriers)“ (january 26, 2024). Qaraldi: february 2, 2024.
  375. „U.S International Air Passenger and Freight Statistics for December 2024“. transportation.gov. U.S. Department of Transportation. Qaraldi: 6 october 2025.
  376. „Statistics“ (en). www.panynj.gov. 2025-09-08da asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2025-11-06.
  377. Port Authority of New York and New Jersey (august 25, 2003). „Port Authority Ready for Labor Day Weekend Travel“. Press-reliz.
  378. „About My Services“. Bernie Wagenblast Voice Services. Qaraldi: march 8, 2010.
  379. Abraham, Stephen. „An Air Traffic Controller Thrives on Stress“ (en-US). The New York Times (2010-yil 20-mart). Qaraldi: february 10, 2021.
  380. Archived at Ghostarchive and the Wayback Machine: NATCA, CFS 2017: Dale Wright Award Presentation to Steve Abraham (JFK), qaraldi: February 10, 2021
  381. „Winners of The Dale Wright Award for Distinguished, Professional and Exceptional Career Service to NATCA and the National Airspace System“. National Air Traffic Controllers Association. Qaraldi: february 10, 2021.
  382. „Stephen Abraham, Air Traffic Control: Let me explain away your delays, Gathering Room“. kohresweb.org. november 29, 2020da asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: march 15, 2021.
  • Bloom, Nicholas Dagen. The Metropolitan Airport: JFK International and Modern New York (University of Pennsylvania Press, 2015) x, 233 pp.