Julia Kristeva
| Julia Kristeva | |
|---|---|
| Юлия Кръстева | |
 Kristeva 2008-yilda | |
| Tavalludi |
Yuliya Stoyanova Krasteva 1941-yil 24-iyun |
| Fuqaroligi |
 Bolgariya ,  Fransiya |
| Taʼlimi | Sofiya universiteti, EPHE |
| Kasbi | Faylasuf, adabiyotshunos, psixoanalitik, yozuvchi |
| Faoliyat yillari | 1966–hozirgacha |
| Mashhur ishlari | Powers of Horror, Tales of Love, Black Sun |
| Unvoni | Faxriy professor |
| Turmush oʻrtogʻi | Philippe Sollers |
| Bolalari | 1 nafar |
| Mukofotlari | Legion d’honneur, Holberg xalqaro memorial mukofoti |
| Veb-sayti | kristeva.fr |
Julia Kristeva (bolgarcha: Yuliya Stoyanova Krʼsteva; 1941-yil 24-iyunda tugʻilgan) — bolgar-fransuz faylasufi, adabiyotshunosi, semiotiki, psixoanalitiki, feministi va romannavisidir. U 1960-yillarning oʻrtalaridan buyon Fransiyada yashab kelmoqda. Kristeva Columbia universitetida dars bergan va hozirda Paris Cité universitetining faxriy professori hisoblanadi. U 30 dan ortiq kitoblar muallifi boʻlib, ular orasida Powers of Horror, Tales of Love, Black Sun: Depression and Melancholia, Proust and the Sense of Time va Female Genius trilogiyasi eng mashhur asarlari sanaladi. U Legion d’honneur komandori, Holberg xalqaro memorial mukofoti va Hannah Arendt mukofoti kabi nufuzli sovrinlar bilan taqdirlangan.
Hayoti va taʼlimi
[tahrir | manbasini tahrirlash]Kristeva Bolgariyaning Sliven shahrida tugʻilgan. Uning otasi cherkov hisobchisi boʻlgan. Onasi tomondan uning uzoq yahudiy ajdodlari borligi aytiladi[1]. U singlisi bilan birga dominikan rohibalari tomonidan boshqariladigan fransuz tilidagi maktabda tahsil olgan. Kristeva Bolgariyada yashagan vaqtida Mixail Baxtin ijodi bilan tanishgan. U Sofiya universitetini tamomlagan va 1965-yilda, 24 yoshida, tadqiqot stipendiyasi yordamida Fransiyaga koʻchib oʻtgan[2]. U oʻz taʼlimini Lucien Goldmann va Roland Barthes kabi mashhur olimlar qoʻl ostida davom ettirgan[3]. 1967-yil 2-avgustda u yozuvchi Philippe Sollersga turmushga chiqdi.
Ilmiy faoliyati va nazariyalari
[tahrir | manbasini tahrirlash]Kristevaning ilmiy faoliyati strukturalizm va poststrukturalizm oʻrtasidagi oʻtish davrida muhim ahamiyat kasb etadi. Uning eng mashhur hissalaridan biri „semiotik“ (semiotic) va „simvolik“ (symbolic) tushunchalari oʻrtasidagi farqni kiritganidir. Uning semiotikasi tilning musiqiyligi, ritmi va simvolik maʼno berishdan oldingi tuygʻulari (masalan, chaqaloqning onasi bilan muloqoti) bilan bogʻliq.
Bundan tashqari, Kristeva intertekstuallik (intertextuality) atamasini fanga kiritgan. Uning nazariyasiga koʻra, hech bir matn mustaqil emas, balki har bir matn boshqa matnlarning mozaikasi boʻlib, ular bir-birini oʻzlashtiradi va oʻzgartiradi. Uning yana bir muhim tushunchasi „abjektsiya“ (rad etish) boʻlib, u Powers of Horror (1982) asarida batafsil yoritilgan. Abjektsiya subʼyektning oʻz oʻzligini shakllantirish uchun „jirkanch“ narsalarni rad etish jarayonidir.
Feminizm va siyosat
[tahrir | manbasini tahrirlash]Kristeva Simone de Beauvoir, Hélène Cixous va Luce Irigaray bilan bir qatorda „fransuz feminizmi“ning eng taniqli vakillaridan biri hisoblanadi. Shunga qaramay, uning feminizm harakati bilan munosabati biroz ziddiyatli boʻlgan. U identifikasiya siyosatini (identity politics) tanqid qiladi va kollektiv jinsiy, etnik yoki diniy oʻzlikni individual oʻzlikdan yuqori qoʻyishni totalitarizmning bir shakli deb biladi[4]. U, shuningdek, Simone de Beauvoir mukofoti qoʻmitasining asoschisi hisoblanadi[5].
Ayblovlar va mojaro
[tahrir | manbasini tahrirlash]2018-yilda Bolgariya davlat komissiyasi Julia Kristevani kommunistik Bolgariya xavfsizlik xizmati (Darjavna sigurnost) bilan „Sabina“ kod nomi ostida hamkorlik qilganlikda aybladi[6]. Ushbu arxiv hujjatlariga koʻra, u 1971-yilda agent sifatida yollangan deb koʻrsatilgan. Kristeva bu ayblovlarni keskin rad etib, ularni „groteks va yolgʻon“ deb atadi. Baʼzi gʻarb tadqiqotchilari uning hisobotlari deyarli hech qanday razvedka qiymatiga ega boʻlmagan kafelardagi gʻiybatlardan iborat boʻlganini taʼkidlaganlar.
Tanlangan asarlari
[tahrir | manbasini tahrirlash]- Séméiôtiké: recherches pour une sémanalyse (1969)
- La révolution du langage poétique (1974)
- Pouvoirs de l’horreur. Essai sur l’abjection (1980)
- Histoires d’amour (1983)
- Etrangers à nous-mêmes (1988)
- Le Génie féminin: la vie, la folie, les mots (1999–2002)
Manbalar
[tahrir | manbasini tahrirlash]- ↑ The New School. „Fieldnotes from Europe: Today's Fascists accuse Julia Kristeva“ (en-US). Transregional Center for Democratic Studies (2018-yil 20-dekabr). 2021-yil 11-yanvarda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2024-yil 6-mart.
- ↑ Siobhan Chapman, Christopher Routledge, Key thinkers in linguistics and the philosophy of language, Oxford University Press US, 2005, ISBN 0-19-518767-9, Google Print, p. 166
- ↑ Schrift, Alan D.. Twentieth-century French Philosophy: Key Themes and Thinkers. Blackwell Publishing, 2006 — 147-bet. ISBN 1-4051-3217-5.
- ↑ „Julia Child Dished Out ... Spy Secrets?“. ABC News (2008-yil 14-avgust). Qaraldi: 2010-yil 16-fevral.
- ↑ Simone de Beauvoir Prize 2009 goes to the One Million Signatures Campaign in Iran (Wayback Machine saytida 2009-02-01 sanasida arxivlangan), Change for Equality
- ↑ Sofia, Reuters in „Julia Kristeva was communist secret agent, Bulgaria claims“. the Guardian (2018-yil 28-mart).