Jizan viloyati

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Jizan
جيزان

Faifa shahri togʻliklari
Faifa shahri togʻliklari

Mintaqa
Tarkibida  Saudiya Arabistoni
Maʼmuriy markazi Jazan
Amin Shahzoda Muhammad bin Nosir
Amin oʻrinbosari Muhammad bin Abdulaziz bin Muhammad as-Saud
Aholi (2017) 1,567,547 kishi
Maydoni 11 671 km²
Jizan xaritada
Koordinatalari: 17°30′0″N 42°30′0″E / 17.50000°N 42.50000°E / 17.50000; 42.50000 G O

Jizan viloyati, shuningdek, Jazan (arabcha: جيزان) Saudiya Arabistonining ikkinchi eng kichik (Al-Bahahdan keyin) mintaqasi . U janubiy Qizil dengiz sohili boʻylab 301 kmga choʻzilgan, Yamanning shimolidadir. U 11,671 km² maydonni egallaydi va 2017-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra 1,567,547 aholiga ega[1]. Mintaqa qirollikdagi eng yuqori aholi zichligiga ega. Poytaxti — Jazan shahri; Shahzoda Muhammad bin Nosir 2001-yil aprelidan beri gubernator[2].

Mintaqaga Qizil dengizdagi 100 dan ortiq orollar kiradi. Jazan Iqtisodiy Siti mintaqa iqtisodiyotini rivojlantirish va Saudiya Arabistoni iqtisodiy oʻsishining bir qismiga aylantirish rejalashtirilgan mega loyihadir.[3]. Saudiya Arabistonining birinchi qoʻriqlanadigan hududi boʻlgan Farasan orollarida qishda Yevropadan uchib kelgan koʻchmanchi qushlar yashaydi.

Geografiya[tahrir | manbasini tahrirlash]

Viloyat uch qismga boʻlingan.

  • Ichki hududdagi Al-Saravot togʻlari, balandligi taxminan 3000 m gacha.
  • Alhazoun oʻrmon tumani baʼzi boy yaylovlar tomonidan buzilgan oʻrmonlardan iborat.
  • Tekisliklar qahva loviyalari, boshoqli don ekinlari (arpa, tariq va bugʻdoy) va mevalar (olma, banan, uzum, mango, papayya, olxoʻri va sitrus navlari) yetishtirish uchun moʻljallangan.

Togʻli hududlardagi iqlim Asirning nisbatan namroq iqlimiga oʻxshash boʻlsa-da, Jizan viloyatining qirgʻoqboʻyi hududlari Tihamaning bir qismi boʻlib, ehtimol mamlakatdagi eng issiq joy, oʻrtacha maksimal harorat 40 °C gacha boʻladi.    Sohil lagunalaridagi yuqori namlik iqlimni boshqa holatlarga qaraganda kamroq bardoshli qiladi. Yomgʻir juda kam, 75 millimetrdan kamroq (3 dyuym) yiliga. Sabya togʻ va plyaj oʻrtasidagi markazda joylashgan.

Aholi[tahrir | manbasini tahrirlash]

Aholining oʻsishi
YilAholi±%
1992865,961—    
20041,187,587—    
20101,374,845—    
20181,603,659—    
Jizan gubernatorliklari
Ism Mahalliy nom Aholini roʻyxatga olish 2004-yil 15-sentyabr Aholini roʻyxatga olish (2010-yildagi dastlabki) Aholini roʻyxatga olish (2017)
Abu Arish أبو عريش 123 943 196 462
Alddair الدائر 49 239 58 325
Alddarb الدرب 52 062 70 740
Ahad Almasariha أحد المسارحة 70 038 109 866
Alaridah العارضة 62 841 76 033
Alaydabi العيدابي 52 515 61 043
Alharth الحرث 47 073 23 496
Alrait الريث 13 406 19 022
Baish بيش 58 269 77 406
Damod ضمد 62 366 71 256
Farasan فرسان 13 962 18 015
Jazan جازان 255 340 163703
Sabya صبياء 198 086 227 519
Samtah صامطة 128 447 201 959
Umumiy viloyat 1 187 587 1 374 845 1 567 547

Etnografiya[tahrir | manbasini tahrirlash]

Arab tilida aholining 90 % dan ortigʻi soʻzlashadi. Jizanning bir qismi koʻpchilik Yaman tomonidan Yamanning bir qismi ekanligi daʼvo qilingan. U Saudiya Arabistoni -Yaman urushi (1934) paytida Saudiya Arabistoni tomonidan qoʻshib olingan va Imom Yahyo Toif shartnomasida Yamanning mintaqaga daʼvosini toʻxtatgan. Yana koʻpchilik yamanliklar 2000-yildagi Saudiya-Yaman chegarasi toʻgʻrisidagi kelishuvga koʻra rasmiy ravishda hal boʻlgunga qadar Jizanga daʼvo qilishda davom etishgan[4].

Ekologik loyihalar[tahrir | manbasini tahrirlash]

2019-yilda Saudiya Arabistoni hukumati mintaqada suv va atrof-muhit loyihalarini amalga oshirish uchun 213 million dollar ajratdi. Bunday loyihalarga kanalizatsiya tarmogʻini oʻrnatish, kanalizatsiya tarmogʻi, uy xoʻjaliklari uchun kanalizatsiya ulanishlari va nasos stantsiyasi kiradi[5].

Manbalar[tahrir | manbasini tahrirlash]

  1. „Population Characteristics surveys“. General Authority for Statistics (2017).
  2. „CTHM issues 4 royal decrees“. kuna.net.kw (2001).
  3. „Jazan Economic City Quarter Report“. Rcjy.gov.sa (2017). 15-dekabr 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 7-avgust 2022-yil.
  4. Schmitz, Charles. Historical Dictionary of Yemen. Rowman & Littlefield, 2017-10-25 — 269 bet. ISBN 9781538102336. 
  5. „Saudi Arabia implements environmental projects in Jazan worth over $200m“. Arab News (15-aprel 2019-yil). Qaraldi: 15-aprel 2019-yil.

Havolalar[tahrir | manbasini tahrirlash]