Jeffrey Archer

Vikipediya, ochiq ensiklopediya

Jeffrey Archer (talaffuzi: Jeffrey Archer; 1940-yil 15-aprelda tugʻilgan) — ingliz yozuvchisi va siyosatchisi.

Biografiyasi[tahrir | manbasini tahrirlash]

Archer 1940-yilning 15-aprelda Buyuk Britaniyada tavallud topgan. Somersetdagi Vellington maktabida tahsil olgan. U Oksfordning Braisnose kollejida oʻqishni davom ettirgan.

1966-yil iyul oyida Archer universitetdagi sevgilisi Meri bilan turmush qurgan va 1967-yilda u siyosiy karyerasini boshlab, London shahar kengashi aʼzosi boʻldi. Keyinchalik, 1969-yilda u Angliya parlamentining eng yosh aʼzolaridan biriga aylandi. 1974-yilda Kanada Aquablast kompaniyasining bankrotga uchrashi sababli parlamentni tark etishga majbur boʻlgan. Archer moliyaviy ahvolini yaxshilash uchun yozuvchilik bilan shugʻullanib koʻradi. „Bir tiyin koʻp emas, bir tiyin kam emas“ qisman avtobiografik mavzudagi ilk romanidir. Bu tanqidchilar tomonidan yaxshi qabul qilinmadi, ammo Qoʻshma Shtatlarda eng koʻp sotilgan kitob hisoblanadi. Keyingi kitobi „Prezidentga aytishim kerakmi?“ romani Archerga barcha qarzlarini toʻlash imkonini bergan. Ushbu asar AQSh va Buyuk Britaniyada janjalga sabab boʻlgan, lekin bir vaqtning oʻzida Archerni siyosat haqida yozadigan eng mashhur yozuvchilardan biriga aylantirdi. Ushbu romanda ilgari oʻldirilgan siyosatchilar Jon va Robert Kennedilarning ukasi Edvard Kennedi 1980-yilda AQSh prezidenti boʻlishi va 1983-yilda yangi hokimiyat oʻrnatilishiga yoʻl qoʻymaslik uchun unga suiqasd uyushtirilgani bayon etilgan. Bu roman faqat Buyuk Britaniyaning oʻzida14 ta nashrda nashr etilgan. Bu paytga kelib, Archer yozishga shunchalik berilib ketgan ediki, u endi yozishdan toʻxtay olmasdi. U allaqachon 20 dan ortiq romanlar yozishga ulgurgandi. „Prezidentga aytsammi?“ roman rus tilida nashr etilgan.

1985-yilda Jeffrey Archer Margaret Tetcher boshchiligidagi Konservativ partiya raisi oʻrinbosari etib saylandi. Ammo keyingi yili yozuvchi shov-shuvli voqeaga duch kelgan va ikkinchi marta ham siyosatni tark etishga majbur boʻlgan. Keyin Archer xayriya ishlarini boshladi. U 1992-yilda Jon Meyjor tomonidan berilgan Lord unvoniga sazovor boʻldi. 1997-yilda Lord Archer London meri lavozimiga saylov kampaniyasida ishtirok etadi. Va yana matbuotda uni obroʻsizlantiradigan faktlar paydo boʻladi, bu esa sud jarayoniga va Archerning partiyadan chiqarib yuborilishiga olib keladi. Archer „Ayblanuvchi“ spektaklini sahnalashtirgan va u yerda bosh rolni oʻynagan. 2001-yilda Archer sudda yolgʻon guvohlik berish va adolatga toʻsqinlik qilishda aybdor deb topilgan va 4-yilga qamalgan. Archer qamoqxonada boʻlganida koʻp jildli „Mahbusning kundaligi“ asarl yozdi va nashr ettirdi. 2003-yil boshida Jeffrey Archerni shartli ravishda ozod qilishdi. U hali ham lord va nafaqadagi deputat sifatida, xayriya ishlarida faol ishtirok etadi va adabiy faoliyatini davom ettiradi. 2007-yilda avstraliyalik olim Frensis Moloni bilan hammualliflik asosida yozilgan „Yahudiyaning xushxabari“ romani chiqdi.

Bibliografiyasi[tahrir | manbasini tahrirlash]

Archer Jeffrey asarlari asosida bir qancha kinofilmlar suratga olingan. Jumladan:

Qobil va Hobil kitobi (inglizcha: Kane and Abel series)[tahrir | manbasini tahrirlash]

  • „Qobil va Hobil“ (inglizcha: Kane and Abel (1980)
  • „Adashgan qiz“ inglizcha: The Prodigal Daughter (1982)
  • „Prezidentga aytishim kerakmi“ (inglizcha: Shall We Tell the President?) (1977)

Clifton Xroniklari kitobi (inglizcha: Clifton Chronicles Klifton-yilnomalari)[tahrir | manbasini tahrirlash]

  • Faqat vaqt koʻrsatadi (2011)
  • Otaning gunohlari (2012)
  • Eng yaxshi saqlanadigan sir (2013)
  • Nimani xohlayotganingizga ehtiyot boʻling (2014)
  • Qilichdan kuchliroq (2015)
  • Soat keladi (2016)
  • Bu odam edi (2016)

Qamoqxona kundaliklari (inglizcha: Prison diaries)[tahrir | manbasini tahrirlash]

  • I jild. Jahannam — Belmarsh (2002)
  • II jild. Purgatory — Wayland (2003)
  • III jild. Jannat — Shimoliy dengiz lageri (2004)

Serialdan tashqari romanlar[tahrir | manbasini tahrirlash]

  • „Bir tiyin koʻp emas, bir tiyin kam emas“ (inglizcha: Not A Penny More, Not A Penny Less) (1976)
  • „Tenglar orasida birinchi“ inglizcha: First Among Equals) (1984)
  • „Shon-sharaf ishi“ inglizcha: A Matter of Honour) (1986)
  • „Toʻgʻri chiziqda bir necha milya“ (inglizcha: As the Crow Flies (1991)
  • „Oʻgʻrilarning sharafi“ (inglizcha: Honour Among Thieves (1993)
  • „Toʻrtinchi hokimiyat“ inglizcha: The Fourth Estate (1996)
  • „Oʻn birinchi amr“ inglizcha: The Eleventh Commandment (1998)
  • „Taqdir farzandlari“ inglizcha: Sons of Fortune (2003)
  • Soxta taassurot (2006)
  • „Yahudoning Xushxabari“ inglizcha: The Gospel According to Judas by Benjamin Iscariot) Frensis Moloney bilan birgalikda yozgan (inglizcha: Francis J. Moloney) (2007)
  • Tugʻilgan mahbus (2008)
  • Shon-sharaf yoʻllari (2009)

Pyesalari[tahrir | manbasini tahrirlash]

  • „Aqlli shubhadan tashqari“inglizcha: Beyond Reasonable Doubt) (1987)
  • Eksklyuziv (1989)
  • „Ayblanuvchi“ (inglizcha: The Accused (2000)

Hikoya toʻplamlari[tahrir | manbasini tahrirlash]

  • „Oʻqlarga toʻla titroq“ Oʻqlarga toʻla titroq (1980)
  • Ertakdagi burilish (1989)
  • Oʻn ikki qizil seld (1994)
  • „36 hikoya“ (inglizcha: The Collected Short Stories (1997)
  • „Qisqacha aytganda“ (inglizcha: To Cut a Long Story Short (2000)
  • Cat OʻNine Tales (2006)
  • Va shu bilan ertak osadi (2010)
  • Yangi toʻplangan qisqa hikoyalar (2011) "Uzoq hikoyani qisqartirish uchun toʻplaydi", "Cat OʻNine Tales " va shu bilan ertakni osib qoʻyadi
  • The Jeffrey Archer Short Story Challenge Collection muharriri, ishtirokchi (noyob) (2013)
  • Toʻrtta ogohlantirildi (Tezkor oʻqish, 2014) Toʻrtta qisqa hikoyalar, barchasi ilgari nashr etilgan (Oʻn ikki qizil seld, mushuk OʻNine ertaklari va shu bilan ertak osib qoʻyilganda)
  • Bu allaqachon oktyabr boʻlishi mumkin emas (2017) Yagona qisqa hikoya (Mushuk OʻNine ertaklariga kiritilgan)
  • Tale ayting (2017)
  • Qisqa, uzun va baland (2020)

Bolalar adabiyoti[tahrir | manbasini tahrirlash]

  • Qirollik tayinlanishi boʻyicha (1980)
  • Villi kvadrat dunyoga tashrif buyuradi (1980)
  • Villi va qotil Kipper (1981)
  • Birinchi mojiza (1994)

Manbalar[tahrir | manbasini tahrirlash]

Havolalar[tahrir | manbasini tahrirlash]