Kontent qismiga oʻtish

„Janubiy nayza“ operatsiyasi

Vikipediya, erkin ensiklopediya
(Janubiy nayza operatsiyasidan yoʻnaltirildi)
„Janubiy nayza“ operatsiyasi
Sovuq urushdan keyingi davr, terrorizmga qarshi kurash, kartellarga qarshi kurash va Venesueladagi inqiroz

Mojaroning infografikasi, jumladan, kuchlarining taxminiy joylashuvi va havo hujumlarining taxminiy joylashuvi
Sanalar 2025-yil 1-sentyabrdan
Urush yeri Karib dengizi, Sharqiy Tinch okeani, Venesuela
Natija Davom etmoqda
Raqiblar
 United States
Qoʻllab-quvvatlovchi:
 Dominican Republic
 Trinidad and Tobago
 El Salvador

Qoʻllab-quvvatlovchi:
Kolumbiya bayrogʻi Kolumbiya
 Cuba[11]
 Russia[12]

Qoʻmondonlar
Amerika Qoʻshma Shtatlari Donald Trump
Amerika Qoʻshma Shtatlari Marco Rubio[13]
Amerika Qoʻshma Shtatlari Pete Hegseth
Amerika Qoʻshma Shtatlari Dan Caine[14]
Amerika Qoʻshma Shtatlari Frank M. Bradley[15]
Amerika Qoʻshma Shtatlari Alvin Holsey
Amerika Qoʻshma Shtatlari Evan Pettus
Amerika Qoʻshma Shtatlari John Ratcliffe 		Nicolás Maduro
Delcy Rodríguez[16]
Jorge Rodríguez[16][17]
Vladimir Padrino[17]
Diosdado Cabello[17]
Iván Hernández[17]
Harbiy birliklar
Bolivar Milliy Qurolli Kuchlari
Kuchlar
~15,000 askar[19]
1 ta tashuvchi zarba beruvchi guruh, 6 ta harbiy kema, 1 ta suvosti hujum kemasi, 2 ta suvosti transport doki, 1 ta boshqariladigan raketa kreyseri, 1 ta yadroviy hujum suv osti kemasi, 10+ F-35 qiruvchi samolyotlari 		200,000 askar[20]
22,000–25,000 tibbiyot xodimlari va harbiy xizmatchilar (2019 estimate)[21]
Yoʻqotishlar
1ta vertolyot shikastlangan, yaralanganlar bor 115 nafar oʻldirilgan[22]
1 ta neft tankeri qoʻlga olindi[23]
1 ta neft tankeri yoʻq qilindi[24]

Janubiy nayza operatsiyasi – AQSh prezidenti maʼmuriyati bayonotiga koʻra, „transmilliy jinoiy va noqonuniy dengiz tarmoqlarini aniqlash va yoʻq qilishga“ qaratilgan Qoʻshma Shtatlar harbiy va razvedka kampaniyasidir. Baʼzi tahlilchilar bu operatsiyani terrorizmga qarshi kurash va giyohvand moddalar noqonuniy aylanishiga qarshi kurash deb taʼriflashgan. Boshqalar esa operatsiya maqsadlaridan biri Venesuelada Nicolás Maduroni hokimiyatdan chetlatish deb hisoblashadi[25].

Trump maʼmuriyatining Qoʻshma Shtatlarni giyohvand moddalar savdosidan himoya qilish borasidagi xavotirlari va Venesuela inqirozi davrida Qoʻshma Shtatlar va Venesuela oʻrtasidagi keskinlashuvning kuchayishi sharoitida Qoʻshma Shtatlar avgust oyining oʻrtalarida Karib dengiziga harbiy kuchlarni joylashtirish amaliyotini boshladi. Sentyabr oyida Qoʻshma Shtatlar giyohvand moddalar savdosi bilan shugʻullanuvchi narko-terrorchilar tomonidan nazorat qilinadigan kemalarga qarshi havo hujumlari boshlandi. Noyabr oyi oxiriga kelib, „Quyoshlar karteli“ Qoʻshma Shtatlar tomonidan xorijiy terroristik tashkilot va maxsus belgilangan global terroristik tashkilot deb topilgandan soʻng, operatsiyaning yangi bosqichi boshlandi. Dekabr oyida Trump maʼmuriyati Maduro hukumatini terrorchi tashkilot deb eʼlon qildi va „Janubiy nayza“ operatsiyasi davomida AQSh dengiz blokadasini boshladi. Dekabr oyi oxirida Qoʻshma Shtatlar Venesueladagi quruqlikdagi nishonga birinchi zarbasini berdi.

Kampaniya rasman Qoʻshma Shtatlar Mudofaa vaziri Pete Hegseth tomonidan tomonidan eʼlon qilingan. Operatsiya Gʻarbiy yarim shardagi giyohvand moddalar kontrabandasi tarmoqlarini aniqlash va yoʻq qilish uchun robototexnika va avtonom tizimli gibrid kemalar flotidan foydalanadi.

Kelib chiqishi va tarixi

[tahrir | manbasini tahrirlash]

2025-yil yanvar oyida AQSh dengiz floti shu nomdagi operatsiyani eʼlon qildi[26][27]. Miami Herald gazetasining xabar berishicha, 4-flotning gibrid flotlari direktori Foster Edwards „janubiy nayza“ni dengiz flotining rivojlanishidagi muhim qadam deb taʼrifladi. „Axios“ maʼlumotlariga koʻra, operatsiya Saildrone tomonidan taqdim etilgan uchuvchisiz yer usti kemalaridan „Karib dengizi va Tinch okeanidagi noqonuniy faoliyatni kuzatish uchun“ foydalanadi. 2025-yil iyun oyiga kelib, uchuvchisiz qayiqlar xavfi yuqori missiyalarda razvedka maʼlumotlarini toʻplash uchun ishlatilgan[28].

2025-yil oktyabr oyida Markaziy va Janubiy Amerika hamda Karib dengizini qamrab oluvchi AQSh Janubiy qo'mondonligi (USSOUTHCOM) mintaqada faoliyat yuritayotgan giyohvand moddalar kartellarini bartaraf etish vazifasini bajaruvchi II dengiz ekspeditsion kuchlari (II MEF) shtab-kvartirasi atrofida qo'shma maxsus guruh tuzdi[29][30]. Keyinchalik janubiy nayza deb nomlangan ushbu guruh o'z faoliyatini USSOUTHCOMning AQSh dengiz floti tarkibiy qismi bo'lgan 4-flot bilan muvofiqlashtird[31][32][33].

Izohlar

[tahrir | manbasini tahrirlash]
  1. ↑ Venesuela hukumati va harbiy amaldorlarining turli giyohvand moddalar kartellariga aloqadorligi hujjatlashtirilgan boʻlsa-da, mustaqil ekspertlar ushbu amaldorlar tomonidan boshqariladigan uyushgan kartelning mavjudligiga shubha bildirmoqdalar[5][10]

Manbalar

[tahrir | manbasini tahrirlash]
  1. ↑ Samuels, Brett. „Trump labels Maduro regime terrorist organization, orders blockade of sanctioned oil tankers“. The Hill (2025-yil 16-dekabr). Qaraldi: 2025-yil 18-dekabr.
  2. ↑ Pierson, Brendan „Nephews of Venezuela's first lady sentenced to 18 years in U.S. drug case“. Reuters (2017-yil 14-dekabr). Qaraldi: 2025-yil 17-sentyabr.
  3. ↑ Ramsey, Geoff; Smilde, David (March 2020). Beyond the narcostate narrative — What U.S. Drug Monitoring Data Says About Venezuela (Report). Washington D.C., United States: Washington Office on Latin America. https://www.wola.org/wp-content/uploads/2021/05/Narcostate-memo-final.pdf. 
  4. ↑ Kenney, Chelsa (3 July 2023). Venezuela: Illicit Financial Flows and U.S. Efforts to Disrupt Them (Report). Washington D.C., United States: United States Government Accountability Office. https://www.gao.gov/assets/gao-23-105668.pdf. Qaraldi: 17 September 2025. 
  5. ↑ [2][3][4]
  6. ↑ „US targets Venezuela over 'Soles' cartel. Does it exist?“. France24. Qaraldi: 2025-yil 18-sentyabr.
  7. ↑ Pozzebon, Stefano. „Trump claims Venezuela’s Maduro is a drug-trafficking threat to the US. Does the data back him up?“. CNN (2025-yil 1-sentyabr). 2025-yil 1-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2025-yil 24-noyabr.
  8. ↑ Paredes, Norberto. „What is Cartel de los Soles, which the US is labelling as a terrorist organisation?“. BBC (2025-yil 24-noyabr). Qaraldi: 2025-yil 24-noyabr.
  9. ↑ „US targets Venezuela over 'Soles' cartel. Does it exist?“. France24. Qaraldi: 2025-yil 18-sentyabr.
  10. ↑ [6][7][8][9]
  11. ↑ Manba xatosi: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named NYT18Nov2025
  12. ↑ Altman, Howard „Moscow Just Gave Venezuela Air Defenses, Not Ruling Out Strike Missiles: Russian Official“. TheWarZone.com (2025-yil 4-noyabr). Qaraldi: 2025-yil 19-dekabr.
  13. ↑ Michael Crowley; Edward Wong „For Rubio the Cuba Hawk, the Road to Havana Runs Through Venezuela“. The New York Times (2025-yil 12-dekabr). Qaraldi: 2025-yil 18-dekabr.
  14. ↑ Manba xatosi: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named NYT23Nov
  15. ↑ Woodward, Alex; Feinberg, Andrew. „White House says admiral directed second strike that killed alleged drug boat survivors in 'self defense'“. The Independent (2025-yil 1-dekabr). Qaraldi: 2025-yil 22-dekabr.
  16. ↑ 16,0 16,1 Antonio María Delgado. „Venezuelan ex-general claims Rodríguez siblings run Maduro's criminal regime“. Miami Herald (2025-yil 8-dekabr). Qaraldi: 2025-yil 18-dekabr.
  17. ↑ 17,0 17,1 17,2 17,3 Efrat Lachter. „Maduro's heirs: human rights violators, corrupt enforcers and ruthless loyalists“. AOL (2025-yil 13-dekabr). Qaraldi: 2025-yil 18-dekabr.
  18. ↑ Roston, Aram „CIA playing 'most important part' in US strikes in the Caribbean, sources say“. The Guardian (2025-yil 21-oktyabr). 2025-yil 21-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2025-yil 21-oktyabr.
  19. ↑ Bertrand, Natasha; Schmitz, Avery „Here's what the US military has positioned as Trump pressures Venezuela“. CNN (2025-yil 18-noyabr). Qaraldi: 2025-yil 18-dekabr.
  20. ↑ Jake Horton; Barbara Metzler; Joshua Cheetham „Tracking build-up of US military planes and warships near Venezuela“. BBC News (2025-yil 17-dekabr). Qaraldi: 2025-yil 18-dekabr.
  21. ↑ Por C Adams. „Cuba's "army" in Venezuela: doctors or soldiers?“. Univision News (2019-yil 22-aprel). Qaraldi: 2025-yil 18-dekabr.
  22. ↑ Patil, Anushka. „A Timeline of Trump's Strikes on Vessels He Says Are Smuggling Drugs“. The New York Times (2025-yil 31-dekabr). Qaraldi: 2025-yil 5-dekabr.
  23. ↑ Manba xatosi: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named blockade
  24. ↑ „US intercepts second merchant vessel off coast of Venezuela in international waters“. The Guardian.
  25. ↑ United) States Navy (2025-yil 1-dekabr). [„USS Gerald R. Ford Arrives in St. Thomas, U.S. Virgin Islands“. Press-reliz.
  26. ↑ Timotija, Filip. „Hegseth's 'Southern Spear' operation to pummel 'narco-terrorists': What to know“. The Hill (2025-yil 14-noyabr). Qaraldi: 2025-yil 16-noyabr.
  27. ↑ Timotija, Filip. „US military kills 3 'narco-terrorists' in Eastern Pacific as USS Gerald Ford arrives in Caribbean“. The Hill (2025-yil 16-noyabr). Qaraldi: 2025-yil 16-noyabr.
  28. ↑ Demarest, Colin „U.S. Navy leaders agree: 'Embrace the robots'“. Axios (2025-yil 5-fevral). 2025-yil 10-fevralda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2025-yil 16-noyabr.
  29. ↑ Delgado, Antonio María. „U.S. launches Operation Southern Spear, unveiling new robotic fleet to target cartels“. Miami Herald (2025-yil 14-noyabr). Qaraldi: 2025-yil 16-noyabr.
  30. ↑ Timotija, Filip. „US military kills 3 'narco-terrorists' in Eastern Pacific as USS Gerald Ford arrives in Caribbean“. The Hill (2025-yil 16-noyabr). Qaraldi: 2025-yil 16-noyabr.
  31. ↑ Timotija, Filip. „Hegseth's 'Southern Spear' operation to pummel 'narco-terrorists': What to know“. The Hill (2025-yil 14-noyabr). Qaraldi: 2025-yil 16-noyabr.
  32. ↑ Timotija, Filip. „Hegseth announces task force to 'crush' drug cartels in Caribbean Sea“. The Hill (2025-yil 10-oktyabr). Qaraldi: 2025-yil 16-noyabr.
  33. ↑ United States Southern Command (2025-yil 10-oktyabr). „New Joint Task Force Established to Lead SOUTHCOM Counter-Narcotics Operations“. Press-reliz. 
"https://uz.wikipedia.org/w/index.php?title=„Janubiy_nayza“_operatsiyasi&oldid=5866309" dan olindi