Iso an-Nushariy
Iso ibn Muhammad an-Nushariy (arabcha: عيسى النشاري) yoki Iso ibn Muso an-Nushariy[1] – Abbosiylar xalifaligi qoʻmondoni, 896–900-yillarda Isfahon, 905-yildan 910-yil bahorida vafotiga qadar Misr hokimi boʻlib xizmat qilgan.
896-yilda Ibrohim Isfahon hokimi etib tayinlandi. Nomigagina Dulafiylar sulolasining vakili Umar ibn Ahmad ibn Abdulazizga yordamchi sifatida tayinlangan boʻlsa-da, amalda bu tayinlov xalifa al-Mu’tazid tomonidan Jibal hududidagi mustaqil Dulafiylar mulklari ustidan toʻgʻridan-toʻgʻri nazoratni tiklash harakatining bir qismi edi. Ibrohim Dulafiylar yetakchisi Bakr ibn Abdulazizga qarshi olib borilgan qidiruvlarda ishtirok etdi. Bakr Abbosiylarga qarshi partizanlik urushini olib borayotgan edi. Dastlabki toʻqnashuvda Ibrohim magʻlubiyatga uchragan boʻlsa-da, 897-yil bahorida Bakrning qoʻshinini yanchib, uning qarorgohini talon-taroj qildi. Bakr esa bir necha tarafdori bilan zoʻrgʻa qochib qutuldi[2]. 898-yil 26-yanvarda Ibrohim Isfahon yaqinida yana bir Dulafiy Abu Laylo ibn Abdulaziz ustidan gʻalaba qozondi. Jangda Abu Layloning oʻzi halok boʻldi[2]. 900-yil iyul oyida Ibrohim Isfahondan chaqirib olindi va Fors viloyatiga „sohib ash-shurta“ etib tayinlandi[2]. 902-yilda Abbosiylar bosh qoʻmondoni Badr al-Muʼtazidiy vazir al-Qosim ibn Ubaydullohning fitnasi qurboni boʻlgach, Ibrohim Badrning yaqinlaridan biri boʻlishiga qaramay uni tashlab ketdi va xalifa al-Muktafiydan kechirim soʻradi[2].
903-yil noyabr oyida Hamada Qarmatiylarga qarshi boʻlib oʻtgan jangda Iso Abbosiylar yuk tashuvchi qoʻshinining qoʻriqchi kuchlariga boshchilik qildi, bu jang Muhammad ibn Sulaymon al-Kotib boshchiligida kechgan edi[2]. Muhammad Suriyani va Misrni yarim mustaqil Tuluniylar sulolasidan qaytarib olgach, Iso Misrga hokim etib tayinlandi[1]. Uning Misrdagi hokimiyati boshidanoq muammoli boʻlgan, bir necha oy ichida Iso Fustatni tark etishga majbur boʻlib, Iskandariyaga qochib ketdi, bunga esa Ibrohim al-Xalanjiy boshchiligidagi ajralib chiqqan isyon sabab boʻlgan. Bu isyonchi, taxminlarga koʻra, xuddi shu davrda Tuluniylar foydasiga qoʻzgʻolon koʻtargan Muhammad ibn Ali al-Xolij degan shaxs bilan bir odam boʻlishi mumkin. Bagʻdoddan yordam kuchlari yuborildi, biroq 905-yil oxirlarida Ahmad ibn Kaygʻalagʻ boshchiligidagi armiya al-Arishda isyonchilardan magʻlubiyatga uchradi. Shunga qaramay, keyinchalik isyonni bostirishga muvaffaq boʻlishdi[1].
Iso an-Nusayriy 910-yil may oyida vafot etdi va Quddusda dafn qilindi. Uning oʻrniga esa Takin al-Xazariy tayinlandi[2].
Manbalar
[tahrir | manbasini tahrirlash]Adabiyotlar
[tahrir | manbasini tahrirlash]- Bianquis, Thierry „Autonomous Egypt from Ibn Ṭūlūn to Kāfūr, 868–969“, . Cambridge History of Egypt, Volume One: Islamic Egypt, 640–1517. Cambridge: Cambridge University Press, 1998 — 86–119-bet. ISBN 0-521-47137-0.
- The History of al-Ṭabarī, Volume XXXVIII: The Return of the Caliphate to Baghdad. The Caliphates of al-Mu'tadid, al-Muktafi and al-Muqtadir, A.D. 892–915/A.H. 279–302. Albany, New York: State University of New York Press, 1985. ISBN 0-87395-876-4.