Irving Chernev

Vikipediya, ochiq ensiklopediya

Irving Chernev (1900-yil 29-yanvarda tugʻilgan — 1981-yil 29-sentyabrda vafot etgan) rus shaxmatchisi va shaxmat kitoblari muallifi. U Rossiya imperiyasining (hozirgi Ukrainada) Prilukiy shahrida tugʻilgan[1] va 1905-yilda AQShga hijrat qilgan[2]. Chernev shaxmat sport ustasi boʻlgan. U haqida „ehtimol, shaxmat haqida koʻproq oʻqigan va tarixdagi har qanday odamdan koʻra koʻproq oʻyin oʻynagan“ deb yozgan[3].

Chernevning oʻyinga boʻlgan chuqur muhabbati uning kitoblarini oʻqigan har qanday oʻquvchiga ayon. Shaxmat tarixchisi Edvard Vinter shunday fikr bildirdi:

Shaxmat eslatmalari uning baʼzan burchaklarini kesib tashlaganini koʻrsatgan boʻlsa-da, u yozish va stipendiya tabiiy juftlik sifatida qaralmagan va latifalar va boshqa kashtanlar ayniqsa keng tarqalgan bir paytda faol edi. Manbalar bilan qiziquvchilar kam edi. Eng muhimi, raqamli davrdan oldingi davrda uning sohasidagi yozuvchilarning ishi ancha qiyin edi; ular oʻz bilimlaridagi boʻshliqlarni tugmani bosish „tadqiqot“ bilan toʻldira olmadilar…
Chernevning chiqishi — aniq, kulgili va oson — qiyinchiliksiz taassurot qoldirdi, ammo buning ortida koʻplab ishlar yotardi.

Uning kitoblari koʻpincha yaxshi suhbatdosh boʻlsa-da, u savodli va puxta tuzilgan boʻlib, Chernevning butun umri davomida yozuvlarida matbaa xatolarining kamligi ham bizni hayratda qoldirdi[4].

U 20 ta shaxmat kitobini yozgan, shular orasida: Shaxmat taxtasi sehri!, Shaxmatning yorqin tomoni, Shaxmatning olovli kitobi (Fred Reynfeld bilan), Shaxmatdagi eng ibratli oʻyinlar, Shaxmatning 1000 ta eng yaxshi qisqa oʻyinlar, Amaliy shaxmat yakunlari, Kombinatsiyalar: Shaxmatning yuragi va Capablancaning eng yaxshi oʻyinlari va ularning oxirgisi Edvard Vinter tomonidan yuqori baholangan.

1978-yilda Oksford universiteti nashriyoti tomonidan nashr etilgan va 1982-yilda Dover tomonidan qayta nashr etilgan, Irving Chernev tomonidan yozilgan „Capablancaning eng yaxshi shaxmat yakunlari“ oltmishta toʻliq oʻyinni oʻz ichiga olgan nashrini (toʻliq algebraik yozuvda) taqdim etadi, bunda yakuniy bosqichga urgʻu berilgan. Golombek jildida yarmidan koʻpi yoʻq, bu nafaqat Golombekning tanlovi yetarli emasligini, balki Chernevning yangi topilgan materialni oʻzlashtirishga tayyorligini ham taʼkidlaydi. Aldamchi tasodifiylik bilan yozilgan „Capablancaning eng yaxshi shaxmat yakunlari“, ehtimol, Chernevning eng yaxshi kitobi boʻlib, unda mashaqqatli tahliliy ish va uning odatiy nayrangbozligi uygʻunlashgan[5].

1945-yilda u Kennet Harkness bilan birgalikda „Shaxmatga taklifnoma“ni yozdilar, bu shaxmat haqidagi eng muvaffaqiyatli kitoblardan biriga aylandi. Ehtimol, uning eng mashhur kitobi bu Mantiqiy shaxmat: Harakat boʻyicha harakat, birinchi marta 1957-yilda nashr etilgan. Bu Capablanca kabi ustalar tomonidan 1889-yildan 1952-yilgacha boʻlgan 33 ta klassik oʻyinni oʻz ichiga oladi. Algebraik yozuv versiyasi 1998-yilda Batsford tomonidan asl matnga kichik oʻzgartirishlar bilan nashr etilgan. Chernev 1981-yilda San-Fransiskoda vafot etdi[3]. Uning rafiqasi Selma Kulik va ularning oʻgʻli Melvin Chernev esa yolgʻiz qolgan[6].

Manbalar[tahrir | manbasini tahrirlash]

  1. Who Was Who in America, With World Notables: 1982-1985, Vol. VIII (Marquis-Whoʻs Who, 1985), p. 75.
  2. Winter. „Irving Chernev“. www.chesshistory.com. 13-may 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 26-aprel 2022-yil.
  3. 3,0 3,1 Arnold Denker; The Bobby Fischer I Knew and Other Stories; Hypermodern Press 1995
  4. „Irving Chernev by Edward Winter“. www.chesshistory.com.
  5. Edward Winter’s „Capablanca Goes Algebraic“, Chess History, 1997
  6. „Archived copy“. 15-iyun 2010-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 4-iyun 2010-yil.