Iqtisodchi

Iqtisodchi — ijtimoiy fanlar tarkibiga kiruvchi iqtisodiyot sohasi bilan shugʻullanuvchi mutaxassis va amaliyotchi.

Iqtisodchi shuningdek iqtisodiy nazariya va tushunchalarni oʻrganadi, ishlab chiqadi va qoʻllaydi hamda iqtisodiy siyosat haqida yozadi. Ushbu sohada koʻplab kichik yoʻnalishlar mavjud boʻlib, ular keng falsafiy nazariyalardan tortib, aniq bozorlar doirasidagi batafsil tadqiqotlargacha qamrab oladi. Bunga makroiqtisodiy va mikroiqtisodiy tahlil, moliyaviy hisobot tahlili kiradi. Shuningdek, ekonometrika, statistika, hisoblashning iqtisodiy modellari, moliyaviy iqtisodiyot, regulyator taʼsirini tahlil qilish va matematik iqtisodiyot kabi usullar va vositalardan foydalaniladi.

Kasbning kelib chiqish tarixi

Bugungi kunda iqtisodchilar alohida kasb egalari sifatida tan olinsa-da, dastlabki iqtisodiy fikr mualliflari polimat faylasuflar boʻlgan. Eng qadimgi iqtisodiy asarlar qatoriga qadimgi davrga oid Aristotelning „Oeconomica“ va Ksenofontning „Oeconomicus“ asarlari kiradi. Bu asarlarda dastlabki shaklda mehnat taqsimoti kabi gʻoyalar koʻrib chiqilgan.

XVII asrda zamonaviy iqtisodiy fikr shakllana boshlaganda, yetakchi mualliflar koʻpincha keng qamrovli olimlar boʻlib, iqtisodiyot bilan birga falsafa va huquq haqida ham yozgan. Bunga Richard Cantillon misol boʻlib, u keyinchalik „Cantillon effekti“ deb atalgan tushunchani taʼriflagan, shuningdek David Hume pulning pul miqdori nazariyasini oldindan ilgari surgan.

Adam Smith oʻzining „Xalqlar boyligining tabiati va sabablari toʻgʻrisida tadqiqot“ asarida iqtisodiyotga toʻliq bagʻishlangan ilk yirik asarlardan birini yozib, uni ijtimoiy fanlar ichida alohida fan sifatida shakllanishiga hissa qoʻshgan. Uning asosiy asari bir qancha ilmiy yoʻnalishlarga asos boʻldi, jumladan klassik iqtisodiyot maktabi (ayniqsa David Ricardo va Sey Jan Batist) hamda unga javoban marksizm (Karl Marx asarlariga asoslangan).

XIX asr davomida iqtisodiyot tobora kasbiylashdi. Sey Jan Batist Fransiyada Conservatoire national des arts et métiersda iqtisodiyot boʻyicha ilk kafedrani egallagan^[1]. Asr oxiriga kelib, neoklassik iqtisodiyot maktabiga mansub iqtisodchilarning aksariyati akademiklar boʻlib, koʻpincha matematika boʻyicha tayyorgarlikka ega edi. Shu tariqa iqtisodchi obrazi polimat^[2] olimdan tor ixtisoslashgan mutaxassisga aylana boshladi.

XX asr davomida iqtisodiy nazariyadagi yutuqlar John Maynard Keynes, Paul Samuelson va Milton Friedman bilan bogʻliq boʻlib, bir nechta asosiy yoʻnalishlarning shakllanishiga olib keldi: Keynschilik, Samuelsonning neoklassik sintezi va Friedmanning monetarizmi. Bu yoʻnalishlar oʻz navbatida yangi klassik makroiqtisodiyot rivojiga taʼsir koʻrsatdi^[3].

2008-yilgi moliyaviy inqiroz Buyuk retsessiyaga olib keldi. Bu esa ayrim makroiqtisodchilar va moliyaviy iqtisodchilarni mavjud nazariy qarashlarni qayta ko‘rib chiqishga undadi^[4]^[5]. Shu jarayonda ayrim siyosatchilar va iqtisodchilar orasida Keynschilikning qayta tiklanishi yuzaga keldi.

Manbalar

↑ Reybaud, Louis (1864). "Les Chaires d'Économie politique en France". Revue des Deux Mondes (54).
↑ Boyer, Robert. Une discipline sans réflexivité peut-elle être une science ? épistémologie de l'économie, Libres cours. Paris: Éditions de la Sorbonne, 2021. ISBN 979-10-351-0658-4.
↑ Collectif. À quoi servent les économistes s'ils disent tous la même chose ?: Manifeste pour une économie pluraliste (fr). les liens qui libèrent, 2015-05-13. ISBN 979-10-209-0303-7.
↑ Dobson, Wendy (2009-01-31), „7. International Business Global Lessons from the 2008 Financial Crisis“, The Finance Crisis and Rescue, Toronto: University of Toronto Press, doi:10.3138/9781442657175-008, ISBN 978-1-4426-5717-5, qaraldi: 2025-12-12
↑ Mandilaras, Alexandros (2017-09-12). Six charts that show how much the world has changed since the 2007-08 financial crisis. doi:10.64628/ab.4mceptgdj. https://doi.org/10.64628/ab.4mceptgdj. Qaraldi: 2025-12-12. Iqtisodchi]]

[1] Reybaud, Louis (1864). "Les Chaires d'Économie politique en France". Revue des Deux Mondes (54).

[2] Boyer, Robert. Une discipline sans réflexivité peut-elle être une science ? épistémologie de l'économie, Libres cours. Paris: Éditions de la Sorbonne, 2021. ISBN 979-10-351-0658-4.

[3] Collectif. À quoi servent les économistes s'ils disent tous la même chose ?: Manifeste pour une économie pluraliste (fr). les liens qui libèrent, 2015-05-13. ISBN 979-10-209-0303-7.

[4] Dobson, Wendy (2009-01-31), „7. International Business Global Lessons from the 2008 Financial Crisis“, The Finance Crisis and Rescue, Toronto: University of Toronto Press, doi:10.3138/9781442657175-008, ISBN 978-1-4426-5717-5, qaraldi: 2025-12-12

[5] Mandilaras, Alexandros (2017-09-12). Six charts that show how much the world has changed since the 2007-08 financial crisis. doi:10.64628/ab.4mceptgdj. https://doi.org/10.64628/ab.4mceptgdj. Qaraldi: 2025-12-12. Iqtisodchi]]

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]