Investor
Investor — kelajakda foyda olish yoki maʼlum bir ustunlikka erishish maqsadida moliyaviy kapitalni joylashtiradigan shaxs yoki tashkilot[1][2]. Ushbu ajratilgan kapital orqali investor odatda muayyan turdagi mulkni sotib oladi[3].
Investitsiya turlariga ulush kapitali, qarz majburiyatlari, qimmatli qog‘ozlar, ko'chmas mulk, infratuzilma, valyuta, tovar, tokenlar, shuningdek put va call opsionlari, fyucherslar, forvardlar kabi moliyaviy instrumentlar kiradi. Ushbu taʼrif birlamchi bozor va ikkilamchi bozor investorlarini farqlamaydi. Yaʼni, biznesga kapital kiritgan shaxs ham, aksiyani sotib olgan shaxs ham investor hisoblanadi. Aksiyalarga egalik qiluvchi investor aksiyador deb ataladi.
Investor turlari
[tahrir | manbasini tahrirlash]Investorlar ikki asosiy turga boʻlinadi: chakana investorlar va institutsional investorlar[4].
Chakana investor odatda individual investor deb ham ataladi[5].
Institutsional investorlarning bir nechta kichik turlari mavjud:
- Xodimlar nomidan investitsiya qiluvchi pensiya rejalari
- Toʻgʻridan-toʻgʻri yoki maxsus fondlar orqali investitsiya qiluvchi biznes subyektlari
- Universitetlar, cherkovlar va boshqalar tomonidan foydalaniladigan vaqf fondlari
- oʻzaro fondlar, xej fondlar va boshqa fondlar (ular ommaviy savdoga qoʻyilgan yoki qoʻyilmagan boʻlishi mumkin; odatda ular investorlar mablagʻlarini birlashtirib qimmatli qog‘ozlarga sarmoya kiritadi)
- suveren boylik fondlari
- Yirik aktivlarni boshqaruvchilar[6]
Hukumat orqali investorlarni himoya qilish
[tahrir | manbasini tahrirlash]Investorlarni hukumat tomonidan himoya qilish bozorning adolatli ishlashini taʼminlash va firibgarlik faoliyatlarini bartaraf etish uchun davlat organlari tomonidan joriy etiladigan tartibga solish va nazorat choralarini oʻz ichiga oladi.
Investorlarni himoya qiluvchi davlat organlariga misol sifatida AQShdagi AQSh Qimmatli qog‘ozlar va birjalar komissiyasi keltiriladi, u AQShda investorlarni himoya qilish bilan shugʻullanadi[1].
Shunga oʻxshash himoya tizimlari boshqa davlatlarda ham mavjud, jumladan Buyuk Britaniyada individual investorlar Moliyaviy xizmatlar kompensatsiya sxemasi orqali himoyaga qilinadi[7].
Investitsiya soliqqa tortish tuzilmalari
[tahrir | manbasini tahrirlash]Kompaniya dividendlari sof foyda hisobidan toʻlanadi, bunda soliq allaqachon ushlab qolingan boʻladi. Shu sababli, agar kompaniya AQShda roʻyxatdan oʻtgan boʻlsa, aksiyadorlarga shartli dividendlar uchun 15% imtiyozli soliq stavkasi qoʻllaniladi.
Agar kompaniya boshqa davlatda joylashgan boʻlsa va u davlat bilan AQSh oʻrtasida ikki tomonlama soliqqa tortishni oldini olish toʻgʻrisida shartnoma mavjud boʻlsa hamda bu Ichki daromad xizmati tomonidan tan olingan boʻlsa, ushbu tartib amal qilishi mumkin.
Boshqa xorijiy kompaniyalar yoki tashkilotlar tomonidan toʻlanadigan „shartsiz dividendlar“, masalan, oʻzaro fond orqali obligatsiyalar boʻyicha foiz daromadlaridan shakllangan toʻlovlar, odatda daromad soligʻining yuqoriroq stavkalari boʻyicha soliqqa tortiladi.
Manbalar
[tahrir | manbasini tahrirlash]- 1 2 Lin, Tom C.W. (2015). "Reasonable Investor(s)". Boston University Law Review 95 (461): 466.
- ↑ "Investor". Investor. Cambridge University Press. https://dictionary.cambridge.org/us/dictionary/english/investor.<!--->
- ↑ Fisher, Jonathan; Bewsey, Jane; Waters, Malcolm; Ovey, Elizabeth. The Law of Investor Protection, 2nd, London: Sweet & Maxwell, 2003.
- ↑ Palmer, Barclay „Institutional vs. Retail Investors: What's the Difference?“. Investopedia (2023-yil 11-avgust). Qaraldi: 2023-yil 5-oktyabr.
- ↑ Hayes, Adam „Retail Investor Definition“. Investopedia. Qaraldi: 2020-yil 17-dekabr.
- ↑ „Institutional Investor – Overview, Types, Investing Risks“. Corporate Finance Institute. Qaraldi: 2020-yil 17-dekabr.
- ↑ „Investments“. Financial Services Compensation Scheme. Qaraldi: 2023-yil 11-noyabr.
Adabiyotlar
[tahrir | manbasini tahrirlash]- Josephson, Matthew. The Money Lords: The Great Finance Capitalists, 1925–1950. New York: Weybright and Talley, 1972.
- Graham, Benjamin; Zweig, Jason. The Intelligent Investor: The Definitive Book on Value Investing, Revised, HarperCollins, February 21, 2006. ISBN 0-06-055566-1.
Havolalar
[tahrir | manbasini tahrirlash]
Vikiomborda „Investors“ mavzusi boʻyicha mediafayllar bor.
