Inşirah xonim

Inşirah xonim
Tugʻilishi	Seniye Voçibe 10-iyul 1887-yil Maşukiye, Izmit, Usmoniylar imperiyasi
Vafoti	10-iyun 1930-yil(1930-06-10) (42 yoshda) Qohira, Misr qirolligi
Dafn etilgan joy	Amir Sulton qabristoni, Istanbul
Turmush oʻrtogʻi	Mehmed VI (turm. 1905; ajr. 1909)
Toʻliq nomi turkcha: Seniye İnshiroh hanım usmonli turkcha: انشراح خانم‎‎
Uy	Voçibe (tugʻilganda) Usmoniylar (nikoh orqali)
Otasi	Aziz Voçibe
Dini	Islom, sunniylik

Inşirah xonim (usmonli turkcha: انشراح خانم‎‎ – „yengillik, shodlik, quvonch“, asl ismi – Seniye Voçibe; 1887-yil 10-iyulda tugʻilgan − 1930-yil 10-iyunda vafot etgan) – Usmoniylar imperiyasi sultoni Mehmed VI ning ikkinchi xotini, biroq eri taxtga oʻtirishidan oldin taloq olgan.

Yoshligi

Inşirah xonim 1887-yil 10-iyulda Izmitning Maşukiye hududida tugʻilgan. Asl ismi Seniye Voçibe boʻlib, zodagon Voçibe urugʻiga mansub edi. Otasi Aziz bey Voçibe boʻlgan. Uning Zeki bey (1880-yillar – 1930-yillar) ismli akasi bor edi. Zeki bey sulton Mehmed V (Mehmed VI ning katta oʻgay akasi)ning xotini Dürriaden Kadınning jiyani boʻlgan.

Seniye qarindoshlaridan biri tomonidan saroyga olib kelingan. Bu yerda Usmoniylar saroyi odatiga koʻra uning ismi Inşirah deb oʻzgartirilgan. Soʻngra u sulton Abdulmajid I ning xotini va Mehmed VI ning asrab olgan onasi Şayeste xonimga xizmat qilgan. Inşirah boʻy-basti baland, koʻzni qamashtiruvchi moviy koʻzli va juda uzun toʻq jigarrang sochli goʻzal ayol sifatida tasvirlangan.

Nikohi

Bir kuni Mehmed 40 yoshlarida boʻlganida asrab olgan onasi Şayeste xonimning saroyiga tashrif buyurdi. Bu yerda Mehmed oʻsha paytda 17 yoshda boʻlgan Inşirahni koʻrib qoldi va Şayeste xonimdan uni oʻziga nikohlab berishini soʻradi. Avvalgi 20 yil davomida Mehmedning birgina xotini boʻlib, u ham boʻlsa Nazikeda xonim edi. Biroq Nazikeda 3 qiz farzand dunyoga keltirganidan soʻng shifokorlar unga boshqa farzand koʻra olmasligini aytdi. Mehmed valiahd shahzoda boʻlgani uchun erkak voris koʻrishi kerak edi, shu sababli ham boshqa xotin olishi va oʻgʻil farzand koʻrishi kerak edi. Inşirah Mehmedga turmushga chiqishni istamay, otasi va akasiga xat yozib, oʻz otasi tengi odamga turmushga chiqishni istamasligini aytdi. Ularning ikkalasi ham Inşirahni qattiq koyib, nikohni qabul qilishga majbur qildi. Nihoyat, Inşirah bu nikohga rozi boʻldi. Ularning nikohi 1905-yil 8-iyulda Çengelköy saroyida boʻlib oʻtdi. Biroq Inşirah xonimdan zurriyod qolmagan. Nikohdan soʻng uning akasi Zeki bey Mehmedning adyutanti boʻlgan.

Inşirah eri bilan nikohida baxtli emas edi, biroq u baribir erini rashk qilgan deya taʼriflangan. Bir kuni Mehmedni yotoqxonada Periru xalfa ismli xizmatkor qiz bilan tutib olgan. Shundan soʻng u saroyni tark etib, taloq soʻrash uchun shuni sabab qilib koʻrsatgan. Mehmed esa oʻzini haqoratlangandek his qilgan va gʻazab bilan bunga rozi boʻlgan. Shundan keyin Mehmed 1909-yil 17-noyabrda Inşirahni taloq qildi. Mehmed 1918-yilda taxtga chiqishidan oldin Inşirah u bilan ajrashgani sababli u hech qachon sultonning rafiqasi maqomiga ega boʻlmagan.

Keyingi yillari va vafoti

1924-yil mart oyida Usmoniylar sulolasi oila aʼzolari surgun qilingach, Inşirah dastlab Qohiraning Validebağı hududiga joylashdi. Oʻsha paytda uning nega Turkiyani tark etgani nomaʼlum, chunki u sulton bilan ajrashganligi bois ortiq sulola aʼzosi emas edi. Biroq uning akasi ularning ajrimidan keyin ham Mehmed bilan qolgan va surgunga ham u bilan birga borgan.

Qohirada Inşirah nihoyatda baxtsiz hayot kechirgani aytiladi. Shu sababli Mehmed VI yashab turgan Sanremo shahriga borgan. Akasi Zeki bey unga sobiq eri bilan koʻrishishga ruxsat bermagan. Uning takror-takror iltimoslaridan soʻng, singlisiga shunday degan: „Kelgan joyingga qayt, bu yerda nima qilyapsan? Sen bu odamni tark etgansan, undan yordam soʻrashga haqqing yoʻq“. Akasi singlisiga bir hamyon pul bergan, uni mehmonxonada xonaga joylashtirgan va ertasiga Qohiraga joʻnatib yuborgan. Mehmed VI oʻzining sobiq xotini Sanremoga kelganidan hech qachon xabar topmagan. Qohiraga qaytgach, Inşirah yanada baxtsiz umr kechirgan va oʻz joniga qasd qilishga uringan, biroq jiyani Zernigul xonim uni qutqarib qolgan. Ammo keyinchalik Inşirah yana bir bor bu ishga qoʻl urgan va 1930-yil 10-iyunda Nil daryosiga oʻzini tashlab, joniga qasd qilgan. Uning oilasi jasadini Istanbulga olib kelib, Amir Sulton qabristoniga dafn etgan.

Yana qarang

• Usmoniy sultonlarining xotinlari roʻyxati
• Usmoniylar imperiyasi harami

Adabiyotlar

• Uluçay, M. Çağatay. Padişahların kadınları ve kızları. Ötüken, 2011. ISBN 978-9-754-37840-5. 
• Sakaoğlu, Necdet. Bu Mülkün Kadın Sultanları: Vâlide Sultanlar, Hâtunlar, Hasekiler, Kandınefendiler, Sultanefendiler. Oğlak Yayıncılık, 2008. ISBN 978-6-051-71079-2. 
• Açba, Leyla. Bir Çerkes prensesinin harem hatıraları. L & M, 2004. ISBN 978-9-756-49131-7. 
• Bardakçı, Murat. Neslishah: The Last Ottoman Princess. Oxford University Press, 2017. ISBN 978-9-774-16837-6.