Ibn Rashiq

Ibn Rashiq
Tavalludi	Taxminan 1000; M’Sila, Jazoir
Vafoti	1064-yil 15-oktyabr
Fuqaroligi	Abbosiylar
Kasbi	Yozuvchi, shoir

Ibn Rashiq — toʻliq ismi Abu Ali Hasan ibn Rashiq al-Qayravoniy yoki al-Masiliy^[2] (arabcha : ابن رشيق القيرواني; taxminan 1000-yilda (Islomiy taqvim boʻyicha 390-yil) Muhammadiyya shahrida (hozirgi M’Sila, Jazoirda) tugʻilgan; 1064-yil 15-oktyabrda vafot etgan) — yozuvchi, adabiyot nazariyotchisi, antolog va shoir^[1].

U Muhammadiyyada ulgʻaydi va otasining hunari — zargarlikni oʻrganish bilan birgalikda taʼlim oldi. Adabiyotga qiziqib, ilk sheʼrlarini yozdi. Shundan soʻng 1015-yilda, oʻsha davr ilm-fan va maʼrifat poytaxti boʻlgan Qayravonga qaytishga qaror qildi. U yerda Muhammad ibn Jafar al-Kazzaz at-Tamimiy va Abu Is’hoq Ibrohim al-Husariy kabi davrning buyuk ustozlari va olimlari bilan tez-tez uchrashib, ular bilan bilimini chuqurlashtirdi. Shu bilan birga, savdo faoliyati bilan ham shugʻullandi.

1026-yilda u Al-Muʼizz ibn Badis hukmdorini madh etish orqali Ziriylar saroyi bilan aloqa oʻrnatdi; hukmdor uning bilim doirasi va adabiy isteʼdodini yuksak baholadi. U tez orada saroyning rasmiy shoiri boʻldi, shu bilan birga adabiyot tarixi sohasidagi qiziqish doirasini kengaytirib, tanqid hamda sheʼriyat sanʼati nazariyasi borasidagi mahoratini rivojlantirdi.

1051-yilda u Sabra (shuningdek al-Mansuriya deb ham ataladi) shahrining qozisi haqidagi hajviyani yozdi. Buning ortidan u surgun qilindi, Misrga qochdi. Qaytganidan soʻng, Al-Muʼizz ibn Badisning Mahdiyaga koʻchib oʻrnashishiga olib kelgan tinimsiz kurashlar sababli Qayravonning tanazzulga yuz tutganiga guvoh boʻldi. Shu voqeadan foydalanib, Ibn Rashiq hukmdor sharafiga yangi madh yozdi, biroq bu umid qilinganning teskarisini berdi, chunki sheʼr „Taslim boʻlma va tashvish qilma“ degan jumla bilan boshlanadi. Bu esa hukmdorning nufuzini kamsitish sifatida qabul qilinadi.

Shundan soʻng Ibn Rashiq 1057-yilda Mazaraga (Sitsiliya) surgun qilindi. Ayrim manbalarga koʻra, u 1064-yil 15-oktyabrda vafot etguniga qadar oʻsha yerda qolgan, biroq u Mahdiyaga qaytgani ehtimolga yaqinroq, chunki u hukmdor Al-Muʼizz ibn Badisning marsiyasini, keyinroq esa uning oʻgʻli Tamim ibn al-Muʼizzni madh etuvchi qasidani yozgan.

Ibn Rashiqning ellik Tunis dinori banknotasidagi portreti 2009-yil 25-iyulda muomalaga chiqarildi.

Asarlar

Mavjud asarlar:
- Al Onmudhaj (أنموذج الزمان في شعراء القيروان);
- Al Omda (العمدة في محاسن الشعر و آدابه);
- Al Qaradha (قراضة الذهب في نقد أشعار العرب);
Boshqa asarlar:
- Ontologiya, tanqid va adabiyot tarixiga oid yigirma asar, shuningdek sheʼrlar toʻplami;
- Tanqid va munozara yoʻnalishidagi sakkiz maqola hamda maktub, ayniqsa raqibi Ibn Sharafga qarshi.

Manbalar

1 2 Dictionary of African Biography. Henry Louis Gates, Emmanuel Akyeampong, and Steven J. Niven. Oxford University Press.
↑ Poems for the Millennium, Volume Four: The University of California Book of North African Literature. Jerome Rothenberg, Pierre Joris, Jeffrey Cane Robinson, Habib Tengour. University of California Press

Qoʻshimcha manbalar

Mohamed Laroussi Métoui va Béchir Baccouche, Al Onmoudhaj asariga kirish, Tunis nashriyot uyi, Tunis, 1986

[Oxford-1] 1 2 Dictionary of African Biography. Henry Louis Gates, Emmanuel Akyeampong, and Steven J. Niven. Oxford University Press.

[2] Poems for the Millennium, Volume Four: The University of California Book of North African Literature. Jerome Rothenberg, Pierre Joris, Jeffrey Cane Robinson, Habib Tengour. University of California Press

[1]

[2]