Hoziq

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Hoziq (taxallusi; asl ism-sharifi Junaydullo Islomshayx oʻgʻli) (18-asrning oxiri, Hirot — 1843, Shah-risabz) — shoir, tarjimon. 19-asr oʻzbek adabiyoti namoyandalaridan biri. 1793— 1800 yillarda Buxoroga kelgan va mad-rasada tahsil koʻrgan, tib ilmini oʻrgangan, sheʼrlar mashq qilgan. "Hoziq" taxallusini ham shu yerda olgan. Madrasani tugatgach, shu mad-rasada imomlik qilgan va Amir Haydar saroyiga yaqinlashgan. 1818 yil saroy ayonlari bilan kelisha olmay, Qoʻqonga ketgan. Umarxon uni yaxshi kutib olgan. H. Buxoroda boshlagan "Yusuf va Zulayho" dostonini tugallab, xonga tortiq qilgan. Bu yerda ham xon atrofidagi saroy ahli bilan kelisha olmay, 1825 yilda Buxoroga qaytgan, soʻng Xorazmga borgan va munis, Ogahiy boshchiligidagi adabiy guruh taʼsirida boʻlgan. Munis vafot etgach, Olloqulixop (1825—42) top-shirigʻi bilan "Ravzat ussafo" asarining 1-jildi tarjimasini nihoyasigayetkazgan. Soʻngyana Qoʻqonga qaytgan. Nasrullaxon 1842 yil Koʻqonni bosib olgach, H. uning taʼqibidan Shahri-sabzga qochgan va u yerda amirning yollangan odamlari tomonidan oʻldi-rilgan.

H. oʻzbek va fors tillarida ijod qilgan. Navoiy, Fuzuliy, Bedil, Zebunniso sheʼrlariga muxammaslar bogʻlagan. Lirikasi mavzui rang-barang , unda zamon norasoliklari, jo-\il va odil hukmdorlar haqida mulo-hazalar bildirilgan, sevgi va muhab-bat tarannum etilgan. Sheʼrlarida zamonasidagi hukmdorlarni adolatga undagan.

"Yusuf va Zulayho" doyetonida oʻzining ijtimoiy-falsafiy mulohazalarini, zamon va hukmdor haqidagi fikrlarini bayon etgan. "Voqeoti islomiy" va "Avlodlar shajarasi" risolalari tarixiy-biografik xarak-terda. Maqmud Chagʻminiy (N-asr)ning tibbiyotga oid arab tilida yozgan "Qo-nuncha" asariga fors tilida "Tahqiq ul-qavoid" ("Tabobat asarlarini oʻrganish", 1822) nomli sharh yozgan.

H.ning oʻzbekcha va forscha sheʼrlaridan tuzilgan devoni Rossiya Fanlar akademiyasi Sharqshunoslik instituti Sankt-Peterburg boʻlimida, "Yusuf va Zulayho" ning 7 qoʻlyozmasi Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Sharqshunoslik institutida, 2 devoni Xoʻjandda, Konibodom shahridan topilgan kulliyoti esa xoʻjandlik adabiyot-shunos E. Shodiyev qoʻlida, ayrim sheʼrlari Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Sharqshunoslik intidagi qoʻlyozma bayoz va majmualarda saqlanadi.

Adabiyot[tahrir]

  • Qayumov A., Hoziq, T., 1957; Irisov A., NosirovA., Nizomiddinov I., Oʻrta osiyolik qirqolim.T., 1961;Oʻzbek adabiyoti tarixi [5 j.li|, 4-j., T., 1978; Qayyumov P., Tazkirai Qayyumiy [Zj.li],Begali Qosimov