Hofiz Tanish Buxoriy Ibn Mir Muhammad Buxoriy

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Hofiz Tanish Buxoriy Ibn Mir Muhammad Buxoriy, Mavlono Naxliy (taxminan 1540 — Buxoro — 1589) — tarixchi olim va shoir. Otasi Mir Muhammad Buxoriy Ubaydullaxonnit eng yaqin kishilaridan sanalgan. H.T.B. Buxoro madra-salarida tahsil olgan.

Kulbobo Koʻkaldoshncht tavsiyasi bilan H.T.B. Abdullaxon II saroyiga xizmatga S qabul qilingan va xonning shaxsiy S voqeanavisi (tarixchisi) qilib tay- inlangan (1570 yildan). U umrining 1 oxirigacha shu lavozimda xizmat 1 qilgan. H.T.B. oʻz davrining yetuk shoiri 1 boʻlib, u "Mavlono Naxliy" taxallu- 1 si bilan sheʼrlar yozgan. 1560 yildau#skandarxon taxtga oʻtirganida unga qasida bagʻishlagan. Uning sheʼrlari koʻplab tazkiralar va bayozlarda uchraydi.

H.T.B. oʻzining shoh kitobi — "Ab- : dullanoma" ("Sharafnomai shohiy") I asari bilan tanilgan. Asar shayboniylardan Abdullaxon II ga bagʻishlangan boʻlib, 1584—88 yillarda Buxoroda fors tilida yozilgan. Muallifning rejasiga koʻra, asar muqaddima, 2 qism (maqola) va xotimadan iborat boʻlishi moʻljallangan. Biroq asarni yozish jarayonida reja oʻzgargan. 1-va 2-maqolalar qoʻshib yozilgan, xotima esa muallifning vafoti tufayli yozilmay qolgan. Mutribiyning guvohlik berishicha, "Abdullanoma" asarining oxirgi qismini Abdullaxon II ning topshirigʻi bilan qozi Poyanda Zominiy (1602 yilv.e.) yozgan.

"Abdullanoma" asari sharqshunos olim Sodiq Mirzayev tomonidan oʻzbek tiliga toʻliq tarjima qilingan. Bu asar B.Ahmedov soʻz boshisi va izohlari bilan birgalikda 2 marta nashr etilgan. Asarning rus tilidagi tarjimasi M. Salohiddinova tomonidan amalga oshirilib, uning faqat I—II qismlari faksimilesi bilan chiqarilgan. Asarning qoʻlyozma nusxalari Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Sharqshunoslik instituti fondlarida saqlanadi (inv. №2207, 3781). Sankt-Peterburgda asarning uchta qoʻlyozmasi mavjud.

Manbalar[tahrir]

  • Abdullanoma, 1-j., T., 1966; 2-j., T, 1969; Abdullanoma (tuliq nashri), 1-kitob, T., 1999; 2-kitob, T., 2000; Sharafnoma-yi shaxi, chast 1, M., 1983; chast 2, M., 1989.

Adabiyot[tahrir]

  • Ahmedov B., Munirov Q., Hofiz Tanish Buxoriy, T, 1963; Hasanov H., Sayeh olimlar, T., 1981;Ahmedov B., Oʻzbekistonning atoqli tarixshunos olimlari, T, 2003.

Qahramon Rajabov.