Hisob-faktura

Hisob-faktura, hisob varaqasi yoki xarajatlar hisoboti — Savdoda sotuvchi tomonidan xaridorga beriladigan rasmiy moliyaviy hujjat. Unda sotuvchi tomonidan xaridorga sotuv operatsiyasiga oid tarzda taqdim etilgan tovarlar yoki xizmatlarning batafsil roʻyxati keltiriladi hamda odatda narx, sotuv shartlari, miqdorlar va kelishilgan narxlar hamda sotuvchi tomonidan xaridorga taqdim etilgan tovar yoki xizmatlar uchun shartlar koʻrsatiladi^[1].

To‘lov shartlari odatda hisob-fakturada koʻrsatiladi. Ular xaridor toʻlovni amalga oshirishi uchun maksimal kunlar sonini belgilashi mumkin va ayrim hollarda toʻlov muddati tugashidan oldin amalga oshirilsa chegirma taklif etiladi. Xaridor hisob-fakturada koʻrsatilgan tovarlar yoki xizmatlar uchun allaqachon toʻlov qilgan boʻlishi ham mumkin. Noaniqlik va xaridor hamda sotuvchi oʻrtasida ortiqcha aloqalarning oldini olish uchun ayrim sotuvchilar hisob-fakturada uning toʻlangan yoki toʻlanmaganligini yirik va bosh harflar bilan aniq koʻrsatadi.

Sotuvchi nuqtai nazaridan, hisob-faktura bu sotuv hisob-fakturasi hisoblanadi. Xaridor nuqtai nazaridan esa, hisob-faktura xarid hisob-fakturasi hisoblanadi. Hujjat xaridor va sotuvchini koʻrsatadi, biroq hisob-faktura atamasi pul qarzdorligi mavjudligini yoki toʻlanishi kerakligini bildiradi.

Tarixi

Hisob-fakturalar yozma hujjatlarning eng qadimgi shakllaridan biri sifatida qadimgi Mesopotamiyada paydo boʻlgan. Hisob-faktura tuzish amaliyoti qadimgi sivilizatsiyalarga borib taqaladi. Taxminan 5 000 yil avval Mesopotamiya savdogarlari savdo operatsiyalarini hujjatlashtirish uchun loy taxtachalarda mixxat yozuvidan foydalanganlar, bunda miqdorlar, narxlar va ishtirok etuvchi tomonlar haqidagi maʼlumotlar qayd etilgan^[2]. Bu yozuvlar shartnoma va kvitansiya vazifasini bajargan. Qadimgi Misrda esa savdo operatsiyalari va soliq yozuvlari papirus varaqlarida qayd etilgan boʻlib, bu moliyaviy hisob yuritishning dastlabki usullaridan biri boʻlgan. Xitoyda milodiy 105-yilda qogʻozning ixtiro qilinishi hujjatlashtirishning rivojlanishiga turtki berdi va keyinchalik bu texnologiya Yaqin Sharq hamda Yevropaga tarqaldi.

O‘rta asrlar davrida Yevropa savdogarlari savdo operatsiyalarini qayd etish uchun qoʻlda yozilgan hisob-fakturalardan foydalanganlar, bunda sanalar, tovar tavsifi, miqdorlar va narxlar kiritilgan. XV asrda bosmaxonaning ixtiro qilinishi standart hisob-faktura shakllarini ishlab chiqarish imkonini berdi va moliyaviy hujjatlarni yanada bir xilda yuritishga xizmat qildi.

XIX asrga kelib bosma hisob-fakturalar keng tarqaldi va korxonalar ularga kompaniya nomi, manzili va logotipi kabi elementlarni qoʻsha boshladi. XX va XXI asrlarda esa raqamli va avtomatlashtirilgan hisob-faktura tizimlariga oʻtish kuzatildi, bu esa samaradorlikni va hisob yuritish jarayonlarini sezilarli darajada yaxshiladi.

Formati


H I S O B — F A K T U R A Kompaniya nomi 123 Fake Street Springfield

Hisob-faktura raqami	Sana	Shartlar

	Tavsif	Toʻlanadigan summa:


	Jami summa	[Valyuta]

Hisob-fakturaning odatiy formati yuqori qismida hisob-faktura atamasini aniq koʻrsatish bilan boshlanadi. Undan keyin operatsiya kontekstini aniqlash uchun zarur boʻlgan maʼlumotlar, masalan xaridor va sotuvchining nomi, manzili, aloqa maʼlumotlari hamda toʻlov amalga oshirilishi lozim boʻlgan sana kabi muhim sanalar keltiriladi. Hisob-fakturaning asosiy qismi taqdim etilgan tovarlar yoki xizmatlarning batafsil roʻyxatini oʻz ichiga oladi, bunda tavsiflar, birlik narxlari, miqdorlar va har bir pozitsiya boʻyicha umumiy summalar koʻrsatiladi.

Qoʻshimcha moliya elementlari, masalan soliqlar, yuk tashish xarajatlari va chegirmalar alohida koʻrsatiladi va oraliq summaga qoʻshilib yakuniy toʻlanadigan umumiy summa hisoblab chiqiladi. Hisob-faktura odatda standart elementlar yoki asosiy qismdan tashqarida qolgan qoʻshimcha maʼlumotlar bilan yakunlanadi. Ushbu tuzilma hisob-kitob, buxgalteriya hisobi, audit jarayonlari hamda nizolar yuzaga kelganda dalil sifatida foydalanish kabi turli vazifalarni bajaradi^[3]^[4].

Manbalar

↑ Black's law dictionary, Eleventh, St. Paul, MN: Thomson Reuters, 2019. ISBN 978-1539229759.
↑ McClellan III, James E.; Dorn, Harold. Science and Technology in World History: An Introduction, 2, Baltimore: The Johns Hopkins University Press, 2006 — 47-bet. ISBN 9780801883606. Qaraldi: 2020-yil 21-aprel.
↑ Woodford, William. Accounting: A Practical Approach, 2, Pearson Education, 2008 — 4–10-bet. ISBN 978-0-409-32357-3.
↑ Woodford, William; Wilson, Valerie; Freeman, Suellen; Freeman, John. Accounting: A Practical Approach, 2, Pearson Education, 2008 — 4–10-bet. ISBN 978-0-409-32357-3.

Havolalar

[1] Black's law dictionary, Eleventh, St. Paul, MN: Thomson Reuters, 2019. ISBN 978-1539229759.

[2] McClellan III, James E.; Dorn, Harold. Science and Technology in World History: An Introduction, 2, Baltimore: The Johns Hopkins University Press, 2006 — 47-bet. ISBN 9780801883606. Qaraldi: 2020-yil 21-aprel.

[3] Woodford, William. Accounting: A Practical Approach, 2, Pearson Education, 2008 — 4–10-bet. ISBN 978-0-409-32357-3.

[4] Woodford, William; Wilson, Valerie; Freeman, Suellen; Freeman, John. Accounting: A Practical Approach, 2, Pearson Education, 2008 — 4–10-bet. ISBN 978-0-409-32357-3.

[1]

[2]

[3]

[4]