Halide Edib Adıvar

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Halide Edib Adıvar
Halide adivar.jpg
Tavallud sanasi: 11-iyun 1884-yil(1884-06-11)
Tavallud joyi:Istanbul, Usmonli imperiyasi
Vafot sanasi:9-noyabr 1964-yil(1964-11-09)
(80 yoshda)
Vafot joyi:Istanbul, Turkiya
Fuqarolik:Turkiya
Kasb: yozuvchi
Janr:romanchi
Mukofot:Şefkat Nişanı

Halide Edib Adıvar — turk yozuvchisi, millatchi va ayol huquqlari uchun siyosiy rahbar edi. U turkiy ayollarning kam ijtimoiy mavqeini tanqid qilgan romanlari bilan tanilgan va koʻpchilik ayollarning vaziyatini oʻzgartirishga qiziqishi yoʻqligi deb bilgan.

Birinchi jahon urushi paytida Halide Edib Armaniston yetimlari uchun Anturadagi Sankt Jozef kollejida bolalar uyida ishlagan[1][2].

U panturkist boʻlgan va bir nechta romanlarida Turonzaminni targʻib qilgan[3].

Hayoti[tahrir]

Halide Edib Usmonli imperiyasining Konstantinopol shahrida (Istanbul) yuqori tabaqali oilada tugʻilgan[4]. Uning otasi Usmonli Sulton Abdulhamid II kotibi edi. Xalide Edib uyda xususiy oʻqituvchilar tomonidan oʻqitilgan, ularda u Yevropa va Usmonli adabiyoti, din, falsafa, sotsiologiya, pianino chalish, ingliz, fransuz va arab tillarini oʻrgangan. U yunon tilini qoʻshnilaridan oʻrgangan va qisqa vaqt ichida Konstantinopoldagi yunon maktabida oʻqigan. U 1893-yilda Amerika Qizlar Kollejida oʻqigan. 1897-yilda u Jakob Abbotning onasini tarjima qildi va sulton unga „Xayriya“ ordeni bilan mukofotladi (Shefkat Nishani)[5]. U 1899-yildan 1901-yilgacha oʻqishni tugatganida yana Amerika kollejida oʻqidi. Uning otasi uyi Konstantinopolda intellektual faoliyat markazi boʻlgan va hatto bolaligida Halide Edib shaharning intellektual hayotida ishtirok etgan.

Oʻqishni tugatgach, u matematik va astronom Solih Zeki bilan turmush qurdi, uning ikki oʻgʻli bor edi. U intellektual faoliyatini davom ettirdi va 1908-yilda Tevfik Fikretning „Tanin“ gazetasi va „Demet“ ayollar jurnalida taʼlim va ayollarning holati toʻgʻrisida maqolalar yozishni boshladi. U oʻzining birinchi „Seviye Talip“ romanini 1909-yilda nashr etdi. Taʼlim boʻyicha maqolalari tufayli, Taʼlim vazirligi uni Konstantinopoldagi qizlar maktablarini isloh qilish uchun yolladi. Nakiye Hanim bilan oʻquv dasturi va pedagogikaga oid oʻzgarishlar boʻyicha ishlagan, shuningdek turli maktablarda pedagogika, etika va tarix fanlaridan dars bergan. U vazirlik bilan masjidlar boʻyicha kelishmovchilik tufayli isteʼfoga chiqqan.

Vafoti[tahrir]

Halide Edib 1964-yil 9-yanvarda Istanbulda vafot etdi. U Istanbuldagi Merkezefendi qabristoniga dafn etildi[6] .

Manbalar[tahrir]

  1. Fisher, page 164.
  2. Kévorkian, page 843.
  3. Meyer, pages 161-162
  4. Britannica, Istanbul:When the Republic of Turkey was founded in 1923, the capital was moved to Ankara, and Constantinople was officially renamed Istanbul in 1930.
  5. Ottoman medal for 'compassionate' British lady to go under the hammer. Hurriyet Daily News (24 January 2015).
  6. Halide Edip Adıvar (Turkish). Yazar Mezar.