Gruziya qirolligi

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Gruziya qirolligi
საქართველოს სამეფო (gruzincha)

Flag of None.svg
 
Kartli - drosha jvari.svg
 
Flag of None.svg
 
Flag of None.svg
 
Bagratuni flag.svg
 
Flag of None.svg
1008 — 1490


Kartli flag.jpg
 
Coat of arms of Kingdom of Kakheti.svg
 
Banner of the Kingdom of Imereti.svg
 
Samtskhe-saatabago flag.jpg
Flag of the Kingdom of Egris-Abkhazia v2.svg Coat of arms of the Kingdom of Georgia.svg
14-15-asrlardagi Gruziya bayroqlari Dultsert, aka-uka Pizzigano va boshqalarga koʻra Grünenberg Vappenbuxning soʻzlariga koʻra xon boshchiligidagi Gruziya qirolligining gerbi
Kingdom of Georgia (1210s) Sphere of influence.png
Gurjiston qirolligi oʻzining eng keng hududlariga ega boʻlgan davri (~ 1220-yillar)
Poytaxti Kutaisi (1008-1122)
Tbilisi (1122-1490)
Til(lar)i Gruzin tili
Dini Xristianlik
Maydoni 250,000 (1213-1245)
Aholisi 2,4-2,5 million (1254)
Boshqaruv shakli Feodal monarxiya
Qirol
 - 1008-1014 Bagrat III
 - 1417-1476 George VIII
Tarix
 -  1008-yil Asos solingan
 -  1122-1226 Gurjiston oltin asri
 -  1245-1247 Boʻlinish
 -  1247-1329 Sharq va Gʻarb boʻlinishi
 -  1329 Qayta birlashuv
 -  1490 Qirollik tugatilgan

Gruziya qirolligi (gruzincha: საქართველოს სამეფო) shuningdek Gruziya imperiyasi sifatida mashhur[1]dir. Gruziya qirolligi 1008-yillarda paydo boʻlgan oʻrta asr Yevroosiyo monarxiyasi edi. U oʻzining siyosiy va iqtisodiy qudratining Oltin asriga XI-XIII asrlarda qirol David IV va qirolicha Tamara hukmronligi davrida erishgan. Gruziya nasroniy sharqining eng koʻzga koʻringan mamlakati boʻlgan va oʻz yerida oʻz dinini mahkam saqlab qolgan.

Tarixi[tahrir]

Gruziya davlatlarining birlashuvi[tahrir]

X asrning oxirida Taolik David III Kartliga bostirib kirib, uni tarbiyalagan oʻgʻli Bagrat IIIga berdi va otasi Gurgenni oʻzining hukmdori etib tayinladi, u 994-yilda "Iberiyaliklar qiroli" sifatida ham toj kiydi. Gurgenning merosixoʻri sifatida Abxaziya qiroli Bagrat qoldi.

1008-yilda Gurgen vafot etdi va Bagrat uning oʻrniga "Iberiya qiroli" oʻrnini egalladi va shu bilan Abxaziya va Iberiya birlashgan qirolligining qiroli boʻldi. Oʻzining hukmronligini taʼminlagandan soʻng, Bagrat Gruziyaning sharqiy qismida joylashgan Kaxeti-Hereti qirolligiga koʻz olaytirdi va 1010-yil atrofida yoki ikki yillik jangovar va tajovuzkor diplomatiyadan soʻng uni oʻz davlati qoʻshib oldi. Uning fikriga koʻra, eng xavfli ichki xavf Bagrationlarning Klarjeti chizigʻidan kelib chiqqan. Oʻgʻli George I ni oʻz merosxoʻriga aylantirish uchun Bagrat yarashtiruvchi uchrashuv bahonasida amakivachchalarini aldab, ularni 1011-yilda qamoqqa tashlagan. Ularning mol-mulklari Bagrat va uning avlodlariga oʻtdi. Ularning farzandlari - Sumbat oʻgʻli Bagrat va Gurgenning oʻgʻli Demetre Konstantinopolga qochib ketishdi, u yerdan Vizantiya yordami bilan ota-onalik yerlarini qaytarib olishga harakat qilishadi, oxirgi marta 1032-yilda harakat qilishdi, ammo natija bermadi[2].

Koʻchmanchilar bosqinlari[tahrir]

Temuriylar bosqini[tahrir]

1380-yilda Gruziya qirolligi

Brilliant George V davrida birlashish va tiklanish davri boʻlgan, ammo 1386-1403-yillarda Amir Temurning sakkizta hujumi Gruziya qirolligiga katta zarba berdi. Temurning Kavkazda birinchi paydo boʻlishi Toʻxtamishning 1385-yilda Kavkaz yerlari orqali Shimoliy Eronga kirib borgani va u yerdagi talon-tarojiga javob boʻldi.

1386-yil kuzning oxirida Temurning ulkan qoʻshini Gruziyaga hujum qildi. Temur oʻzining bosqinlarini mintaqadagi musulmon boʻlmaganlarga qarshi jihod deb eʼlon qildi. 1386-yil 22-noyabrda qattiq kurashdan soʻng Tbilisi qamalga olindi va shahar qamalga chiday olmay taslim boʻldi. Shahar talon-taroj qilindi va Bagrat V va uning oilasi qamoqqa tashlandi. Ushbu bosqindan foydalangan holda qirollik vassali Imereti gersogi Aleksandr o'zini mustaqil hukmdor deb eʼlon qildi va 1387-yilda Gelati monastirida Imereti qiroli tojini kiydi.

Gruziyani bosqindan saqlab qolish uchun koʻp urunishlar amalga oshirildi. Bagratning oʻgʻli va vorisi George VII qattiq qarshilik koʻrsatdi va uning hukmronligining koʻp qismini (1395-1405) temuriylar bosqiniga qarshi kurashishga sarflashga majbur boʻldi. Amir Temur Gruziya ustidan butunlay nazorat oʻrnata olmagan boʻlsa-da, ammo temuriylar mamlakat hech qachon qayta tiklana olmaydiga kuchli zarbani berdi. George VII Amir Temurning tinchlik shartlarini qabul qilishga va oʻlpon toʻlashga majbur boʻlgan paytga kelib, mamlakat shaharlari vayronaga aylangan edi[3].

Meros[tahrir]

Badiiy meros[tahrir]


Manbalar[tahrir]

  1. Chufrin, Gennadiĭ Illarionovich (2001). The Security of the Caspian Sea Region. Stockholm, Sweden: Oxford University Press, 282. ISBN 0199250200. ; Waters, Christopher P. M. (2013). Counsel in the Caucasus: Professionalization and Law in Georgia. New York City, USA: Springer, 24. ISBN 978-9401756204. ; Suny, Ronald Grigor (1994). The Making of the Georgian Nation. Bloomington, IN, USA: Indiana University Press, 87. ISBN 0253209153. ; Ronald G. Suny (1996) Armenia, Azerbaijan, and Georgia DIANE Publishing pp. 157-158-160-182
  2. Toumanoff, Cyril (1967). Studies in Christian Caucasian History, p. 498. Georgetown University Press.
  3. Suny, Ronald Grigor (1994), The Making of the Georgian Nation, p. 45. Indiana University Press, ISBN 0-253-20915-3
  4. Antony Eastmond. Royal Imagery in Medieval Georgia. Penn State Press, 1998. p 61