Giovanni Rivera

Vikipediya, ochiq ensiklopediya

Giovanni (Gianni) Rivera (italyancha: Giovanni (Gianni) Rivera)—italiyalik futbolchi, hujumkor yarim himoyachi.1943-yil 18-avgustda Alessandriya shahrida tugʻilgan."Alessandriya", „Milan“ va Italiya terma jamoasida oʻynagan. 1969-yilda Yevropaning eng yaxshi futbolchisi sifatida „Oltin toʻp“ sohibi.1973-yilda Italiya chempionatining eng yaxshi toʻpurari.IFFHS talqiniga koʻra u dunyoning eng yaxshi oʻyinchilari orasida 20-oʻrinni,Yevropaning XX-asrning eng yaxshi futbolchilari orasida 12-oʻrinni egallagan.Xuddi shu talqiniga koʻra Rivera XX-asrning Italiyadagi eng yaxshi futbolchisi.Rivera FIFA 100 ga kiritilgan.Futbolchi sifatida nafaqaga chiqqandan soʻng,Rivera siyosatchiga aylandi va Zaytun daraxti partiyasi uchun Yevropa parlamentining aʼzosi edi.

Tarjimai hol[tahrir | manbasini tahrirlash]

= "Alessandriya"[tahrir | manbasini tahrirlash]

Giovanni Rivera 1943-yil 18-avgustda Alessandriya shahrida temiryoʻlchi oilasida tugʻilgan.Yoshligidan Rivera futbol bilan shugʻullana boshladi, cherkov ruhoniysi Elikio tomonidan qoʻllab-quvvatlanib eski cherkov orqasida oʻynardi.Tez orada u A Seriyada oʻynagan „Alessandriya“ klubi akademiyasiga oʻqishga kirdi.1959-yil 2-iyunda Rivera 15 yosh 9 oy 15 kunligida Italiya chempionatining uy uchrashuvida „Internasionale“ga qarshi asosiy tarkibda debyut qildi."Alessandriya" pozitsiyasida muvaffaqiyatli va erta yaxshi oʻyini uchun jurnalistlardan biri uni „Oltin bola“ deb atagan.Bu taxallusi bilan Rivera butun faoliyati davomida tanilgan.Birinchi o‘yinlardan so‘ng mamlakatning yetakchi sport va futbol nashrlari Rivera haqida yoza boshladi:

„U toʻpga tegmaydi-u bilan rassom oʻz durdonalarini yaratayotgandek harakat qiladi.Rivera yugurganda u havoda yengil uchayotganga oʻxshaydi.“ Janni Mottana, jurnalist

"Alessandriya"dagi faoliyati boshidayoq Italiyaning yetakchi klublari vakillari Rivera bilan qiziqa boshlashdi.Birinchisi Turindagi yoshlar oʻrtasidagi musobaqada oʻynab yurgan yosh futbolchini koʻrgan "Yuventus" edi.Jamoa rahbariyati futbolchining oʻta zaif jismoniy holati faoliyatiga xalaqit berishidan qoʻrqib,Alessandriyaga 2,5 ming funt taklif qildi. „Alessandriya“ bosh murabbiyi Franko Pedroni bunday bayonotdan juda gʻazablandi: "Biz „Yuventus“dan taklif olganimizda, gʻazabimni jilovlay olmadim.Men Janniga ancha yuqori baho berardim ".Koʻp oʻtmay Pedroni xotinining singlisining eri bilan gaplashdi, u Italiyaning boshqa futbol gigantlari „Milan“ bilan aloqasi bor edi. Qarindoshimiz milanliklar ustozi Juzeppe Viani bilan bogʻlanib,Alessandriyaning juda iqtidorli futbolchisi borligini aytdi.Bunday talqinga ishonmagan Viani futbolchini koʻrib hayratda qoldi: „U haqida boshqa hech kimga aytmang, men uni albatta klubga tavsiya qilaman.U ajoyib futbolchiga aylanadi“.1959-yilning kuzida Rivera sud jarayoni uchun Milanga keldi.Bitta o‘rtoqlik o‘yinidan so‘ng klubning nafaqadagi faxriylari Niels Liedholm va Xuan Alberto Shiaffino jamoa murabbiyiga yaqinlashib, „U bolani qo‘yib yubormang!“ deb aytishdi.Jamoa yulduzlarining fikriga qaramay, klub rahbariyati yosh futbolchiga shubha bilan qaragan va futbolchining jismoniy holatiga shubhalari ayniqsa kuchli edi[1].Ammo Niels Liedholm jamoa rahbariyatini Riveraning futbol yulduziga aylanishiga ishontira oldi.1960-yilda Rivera „Milan“ futbolchisiga aylandi. Milan klubi yarim himoyachining transferi uchun 200 ming dollar toʻlagan.Shundan soʻng Rivera mavsumni Alessandriyada yakunladi va Milanga yoʻl oldi[2].

= "Milan"[tahrir | manbasini tahrirlash]

Rivera Milanga 23-may[2] kuni yetib keldi.U 1960-yil 23-iyunda „Fulxem“ga qarshi o‘rtoqlik uchrashuvida „rossoneri“da (1:2) ilk bor maydonga tushdi[2].Uch oydan soʻng 25-sentyabr kuni Rivera „Milan“ safida A Seriyada „Katanya“ bilan oʻyinda debyut qildi va unda „Milan“ 3:0 hisobida gʻalaba qozondi[2].Jamoadagi ilk mavsumida Rivera Nils Liedholm bilan birga oʻynadi, u yosh futbolchini oʻz qanoti ostiga oldi.Oʻyinning nozik jihatlarini va „maydonni koʻrish“ qobiliyatini oʻrgatdi.Rivera „Milan“ning asosiy hujumchisi Xose Altafini bilan tezda chiqishib oʻynadi.Ularning dueti 1962-yilda klubga chempionatda gʻalaba keltirdi.Oʻsha yili 1962-yil 13-mayda Rivera Italiya terma jamoasida Belgiya bilan oʻyinda debyut qildi.Oʻsha yili u milliy terma jamoa bilan oʻzining birinchi jahon chempionatiga yoʻl oldi va u yerda Germaniya terma jamoasi bilan turnirdagi 1-uchrashuvini oʻtkazdi(0:0).Keyingi mavsumda Rivera klubi bilan Yevropa Chempionlar kubogini qoʻlga kiritdi.Bu „Milan“ tarixidagi birinchi bunday sovrindir[1].Musobaqa finalida „Benfika“ga qarshi o‘yinda Rivera Altafiniga ikkita golli uzatmani amalga oshirib, g‘alabaga katta hissa qoʻshganlardan biriga aylandi.Ingliz gazetasi Daily Mirror shunday deb yozgan edi: „Futbol olami Riveraning oyoqlari ostida“.Mavsum oxirida Rivera Yevropaning eng yaxshi futbolchisiga topshiriladigan „Oltin toʻp“ uchun asosiy daʼvogarlardan biri edi, ammo soʻrovnomada sovet darvozaboni Lev Yashinga yutqazib, faqat ikkinchi oʻrinni egalladi.

Janni Rivera „Oltin toʻp“ bilan (1969)

1963-yilda bungacha yordamchi boʻlib ishlagan Liedholm „Milan“ga bosh murabbiy etib tayinlandi.Biroq uning faoliyati davomida „Milan“ muvaffaqiyatga erisha olmadi.Riveraning terma jamoadagi oʻyini ham omadsiz chiqdi.Terma jamoa tarkibida u Angliyada boʻlib oʻtgan jahon chempionatiga yoʻl oldi va u yerda ikki oʻyin oʻtkazdi.Ulardan biri Shimoliy Koreya termasi bilan (Italiyaga 0:1 hisobidagi magʻlubiyat) Italiya terma jamoasining eng yomon oʻyinlaridan biri hisoblanadi.1967-yilda „Milan“ni Nereo Rokko boshqargan. Birinchi yili u klubni Italiya chempionatida gʻalaba qozonish uchun boshqargan.Oʻsha yili Rivera terma jamoa bilan Yevropa chempioni boʻldi.Musobaqada Rivera atigi 1 oʻyin oʻtkazdi,SSSR bilan yarim finalda unda ham jarohat oldi. Riveraning maydonga tushmasligiga Riverani jamoadan chiqarib yuborgan „Inter“ futbolchisi Sandro Mazzola sabab boʻldi.Bu futbolchilar oʻrtasidagi ziddiyatga Riveraning oʻzi sabab boʻldi chunki u raqobatga dosh bera olmadi.1969-yilda Rivera oʻzining ikkinchi Yevropa Chempionlar kubogini qoʻlga kiritdi.Musobaqa finalida „Milan“ Yoxan Kroyff boshchiligidagi „Ayaks“ni magʻlub etdi.Bu oʻyinda Rivera ikkita golli uzatmani amalga oshirdi.Mavsum oxirida Rivera „Oltin toʻp“ni oldi va bunday sharafga erishgan birinchi italiyalik boʻldi (undan oldin argentinalik Omar Sivori ham xuddi shunday sharafga sazovor boʻlgan).

"1969-yil va mening „Oltin toʻp“im mening yigirma yillik faoliyatimdagi eng yaxshi xotira boʻlib qoladi.Katta ehtimol bilan France Football qaroriga „Milan“ning Yevropa Chempionlar kubogi finalida „Ayaks“ ustidan qozonilgan 4:1 hisobidagi g‘alabasi taʼsir qilgan.Ha terma jamoadagi yomon oʻyinlarim bor.Ammo oldingi ikki yil men uchun eng yaxshisi boʻldi deb oʻylayman. „Oltin toʻp“ eng muhim shaxsiy sovrin boʻlsa-da bu jamoamning muvaffaqiyati bilan chambarchas bogʻliq.Agar „Milan“ Yevropa Chempionlar kubogini qo‘lga kiritgan bo‘lsa, demak men ham yutganman". Janni Rivera

1970-yilda Jahon chempionatida Rivera terma jamoani tark etishga qaror qildi.U hatto terma jamoa lagerini ham tark etdi, lekin Nerio Rokko bilan gaplashib qaytib keldi.Bunga jamoa bosh murabbiyi Ferruchio Valkaredjining oʻzi iqtidoriga muxlislik qilgan Mazzolani afzal koʻrgani sabab boʻldi.Biroq bosh murabbiy yechim topdi.Uning fikriga koʻra oʻyinning bir taymini Mazzola, ikkinchi taymini Rivera oʻynagan.Bu tizim „estafeta poygasi“ nomini oldi.1/4 finalda bu sxema italiyaliklarga Meksikani magʻlub etishda yordam berdi.Ikkinchi boʻlimda maydonga tushgan Rivera shundan keyin 3 ta gol urgan jamoaning oʻyinini kuchaytirdi.Gʻarbiy Germaniyaga qarshi yarim finalda Rivera qoʻshimcha daqiqalarda hal qiluvchi golni urib, gʻalabaning asosiy omiliga aylandi.Braziliya bilan boʻlib oʻtgan turnir finalida Rivera anʼanaga koʻra birinchi boʻlimdan keyin oʻyinga qoʻyilmadi.Uchrashuv tugashiga 6 daqiqa qolganida Braziliyaga 1:3 hisobida magʻlub boʻlayotgan vaqtda Roberto Boninsenho oʻrniga maydonga tushirildi.Italiyaga qaytib kelgach, u shunday dedi: „Shunday boʻlsa-da, men jamoamga yordam bera olmadim deb oʻylayman… Braziliya juda kuchli edi…84 daqiqa zaxira oʻrindigʻida oʻynab, yuzimni bir nechta pomidordan qutqarib qoldi…“

1971-yilda „Milan“ asosiy raqibi „Inter“ga nisbatan 4 ochko kam yigʻib milliy chempionatda ikkinchi oʻrinni egalladi. Keyingi yili „Milan“ yana ikkinchi bo‘ldi.Rivera esa „Yuventus“ni qo‘llab-quvvatlaganlikda ayblangan italiyalik hakam Konsetto Lo Belloga nisbatan korrupsiya ayblovlari tufayli 14-apreldan 30-iyunga qadar diskvalifikatsiya qilindi[3].Ushbu ayblovlar tufayli Rivera „Milan“ gʻalaba qozongan Italiya kubogi finalini va ichki liganing qolgan barcha oʻyinlarini oʻtkazib yuborishga majbur boʻldi.Keyingi yili „Milan“ yana mamlakat kubogini va Kubok egalari kubogini qoʻlga kiritdi.A seriyada klub 17 gol va Riveraning chempionatdagi eng yaxshi to'purari boʻlishiga qaramay ketma-ket uchinchi marta ikkinchi oʻrinni egalladi.Mavsum oxirida Nerio Rokko isteʼfoga chiqdi.Rokkoning ketishiga qaramay 1973-1974-yilgi mavsumda „Milan“ yana Kubok egalari kubogi finaliga chiqdi va u yerda GDRning „Magdeburg“ klubi bilan uchrashdi.Bu oʻyinda „Milan“ magʻlub boʻldi va Rivera „rossonerilar“ safidagi eng yomon oʻyinlardan birini oʻtkazdi .

Janni Rivera mashgʻulot paytida

1974-yilda Rivera terma jamoa bilan oʻzining soʻnggi yirik musobaqasi-Jahon chempionatiga yoʻl oldi.U yerda u ikkita oʻyin oʻtkazdi va 1 ta gol urdi.Ularning oxirgisi 19-iyun kuni Argentina termasi bilan Riveraning Italiya terma jamoasidagi soʻnggi oʻyini boʻldi.U terma jamoa safida jami 60ta o‘yin o‘tkazib,14ta gol urgan.Keyingi yillarda klub magʻlubiyatga uchragan.Shu sababli yetakchi futbolchilar jamoani tark eta boshladilar.Rahbarlik lavozimidagi odamlar va hatto murabbiylar oʻzgardi.Ularning koʻpchiligi haqida Rivera: "Ular „Milan“ga loyiq emas"[2]."Milan"ning yangi prezidenti Albino Butiki Riverani ikki marta Italiyaning eng yaxshi futbolchisi sovrinini qoʻlga kiritgan „Torino“ futbolchisi Klaudio Salaga almashtirish mumkin edi degan fikrni ilgari surdi.Shu sababli Rivera zudlik bilan jamoani sotib olish uchun pul yigʻa boshladi: "Agar „Milan“ prezidenti meni sotmoqchi boʻlsa, men bu klubni sotib olaman".1977-yilda Rivera uchinchi marta Italiya kubogini qoʻlga kiritdi. Chempionatda uzoq vaqt davomida jamoa „tushib ketish zonasi“da boʻldi, lekin Riveraning „Chezena“ darvozasiga kiritgan ikkita goli evaziga klub „Sampdoriya“dan oldinga chiqib oldi va A Seriyada qoldi.1979-yilda Niels Liedholm „Milan“ bosh murabbiyi lavozimiga qaytdi.U jamoaning oʻyinini oʻzgartira oldi.Oxirgi turda klub skudettoni qoʻlga kiritish uchun durang ham yetarli boʻlardi."Latsio" bilan oʻyin „San-Siro“da boʻlib oʻtdi, ammo muxlislar maydonni tark etmagani uchun oʻyin uzoq vaqt boshlana olmadi.Shundan so‘ng Rivera markaziy doiraga o‘tib, jamoa muxlislariga o‘girilib, ularni tribunadagi o‘z joylarini egallashlarini so‘radi. Bir necha daqiqadan soʻng maydon boʻshadi.Keyin esa „Milan“ „Latsio“ bilan durang oʻynadi (1:1) va chempion boʻldi.Bu boʻlim Rivera uchun professional futbolchilik faoliyatidagi oxirgisi boʻldi .

Futboldan tashqari faoliyati[tahrir | manbasini tahrirlash]

Futbolchilik faoliyatini yakunlaganidan soʻng,Rivera 1979-yilda „Milan“ vitse-prezidenti boʻldi.U oʻyin sotib olish va oʻyinlarga pul tikish bilan bogʻliq boʻlgan klub bilan korrupsiya mojarosidan omon qoldi.Shu sababli rossoneri B seriyaga yuborildi va u isteʼfoga chiqdi.Ammo 1985-yilda qaytib keldi.U 1986-yilgacha ishlagan.Shu vaqtga kelib klubni Silvio Berluskoni sotib olgan va Rivera oʻz tashabbusi bilan „Milan“ni tark etgan.1986-yildan beri Rivera siyosatga kirdi.1987-yilda Xristian-demokratik partiyasiga aʼzo bo‘ldi va parlament quyi palatasiga saylandi.Xristian-demokratik partiya tarqatib yuborilgach,Rivera Patto Seni uchun deputat boʻldi.

"Aslida siyosatga kirishim oldindan o‘ylab qilingan qadam emas edi.Men shunchaki Xristian-demokratlarning ayrim yetakchilari bilan tanish edim, ular menga parlament saylovlarida nomzodlardan biri bo‘lishni taklif qilishdi.Bu taklif haqida o‘ylab ko‘rishga ulgurdim deb o‘yladim, lekin saylovlar erta bo‘ldi.Keyin men oʻzimni girdobga tashlagandek, ularning roʻyxatiga kirishga rozi boʻldim.Men istamagan yagona narsa-amaldor boʻlish, faqat saylovchilarni jalb qilish uchun xizmat qilish edi. Janni Rivera

1994-yildan 1996-yilgacha Rivera Italiya parlamenti kotibi va prezident Patto Seni boʻlgan.1996-yildan 2001-yilgacha Rivera Italiya Mudofaa vazirligi davlat kotibi lavozimida ishlagan.Parlamentdagi faoliyati davomida Rivera oʻzining siyosiy qarashlarini bir necha bor oʻzgartirdi.Italiya „Uyg'onish davri“dan Patto Seni tark etgandan keyin Demokratlar va Margaritkalar partiyasiga oʻtdi.Romano Prodining saʼy-harakatlari evaziga partiyalar birlashgandan soʻng Rivera Demokratik partiyaga aʼzo boʻldi.2005-yil aprel oyidan beri Rivera „Zaytun daraxti“ koalitsiyasidan Yevropa parlamentining aʼzosi boʻldi.Italiyaning shimoli-gʻarbiy okrugida 45 000 ovoz toʻpladi va mustaqil deputat boʻldi. 2008-yil fevral oyida Rivera „Oq atirgul“ning markaziy partiyasi tarafdori boʻldi.Rivera ichki bozor va isteʼmolchilarni himoya qilish komissiyasining aʼzosi va Rim munitsipalitetida sport siyosati boʻyicha maslahatchi boʻldi. Rivera ham yosh futbolchilarga yordam berish uchun pul sarflamoqda .

Shahsiy hayot[tahrir | manbasini tahrirlash]

Rivera Luara Markoni bilan turmush qurgan.Uning Kantal ismli qizi va Janni ismli o‘g‘li bor.Uning birinchi xotini raqqosa Elizabetta Viviani boʻlib, undan Nikol Mariya Luisa ismli qizi bor.

Yutuqlari[tahrir | manbasini tahrirlash]

Jamoaviy[tahrir | manbasini tahrirlash]

"Milan"
Italiya terma jamoasida

Shaxsiy[tahrir | manbasini tahrirlash]

Manbalar[tahrir | manbasini tahrirlash]

Havolalar[tahrir | manbasini tahrirlash]