Giffen tovarlar

Giffen tovarlari — mikroiqtisodiyot va isteʼmolchi nazariyasida narxi oshgan sari unga boʻlgan talab ham ortadigan, narxi pasayganda esa talab kamayadigan mahsulotlardir. Bunday holat odatiy talab qonuniga zid boʻlib, iqtisodiyotda kam uchraydigan istisno sifatida qaraladi.

Oddiy tovarlar uchun narx oshganda almashtirish effekti isteʼmolchilarning ushbu tovardan kamroq xarid qilishiga, uning oʻrnini bosuvchi boshqa tovarlarni esa koʻproq sotib olishiga olib keladi. Daromad effekti esa bu pasayishni kuchaytirishi yoki susaytirishi mumkin, ammo oddiy tovarlarda u hech qachon talabning kamayishini toʻliq bartaraf eta olmaydi. Giffen tovarlarida esa vaziyat boshqacha boʻladi: u shunchalik kuchli past darajadagi (inferior) tovar boʻladiki, narx oshishi natijasida yuzaga keladigan daromad effekti almashtirish effektidan ustun keladi. Natijada, narx oshganiga qaramay, ushbu tovarga boʻlgan talab ortadi. Ushbu hodisa Giffen paradoksi deb ataladi.

Kirish

Giffen tovarlari shotlandiyalik iqtisodchi Robert Giffen nomi bilan ataladi. Bu gʻoyani Alfred Marshall oʻzining 1890-yilda ilk bor nashr etilgan “Principles of Economics„ asarida Giffen nomi bilan bogʻlagan. Giffen ushbu paradoksni Viktoriya davridagi kambagʻal aholining xarid qilish odatlarini kuzatish orqali ilgari surgan.

Etsusuke Masuda va Peter Newman tomonidan bildirilishicha, Simon Gray 1815-yilda yozgan “The Happiness of States: Or An Inquiry Concerning Population, The Modes of Subsisting and Employing It, and the Effects of All on Human Happiness“^[1] nomli asarida „Gray tovarlari“ tushunchasini bayon qilgan. Ushbu kitobdagi „Non doni narxining maʼlum darajadan ortiq oshishi uning isteʼmolini koʻpaytirishga moyil qiladi“ deb nomlangan bobda keyinchalik Giffen tovarlari deb atalgan hodisa batafsil tushuntirilgan boʻlib, aslida uni „Gray tovarlari“ deb atash ham maqsadga muvofiq boʻlishi mumkinligi taʼkidlanadi.

Shuningdek, ular George Stigler 1947-yilda yozgan ilmiy maqolasida^[2] Marshall tomonidan berilgan notoʻgʻri nisbatni (atributsiyani) tuzatganini ham qayd etadilar.

Manbalar

↑ Masuda, E.; Newman, P. (1981). "Gray and Giffen Goods". The Economic Journal 91 (364): 1011. doi:10.2307/2232507. https://archive.org/details/sim_economic-journal_1981-12_91_364/page/1010.
↑ Stigler, George (1947). "Notes on the History of the Giffen Paradox". Journal of Political Economy 55 (2): 154. doi:10.1086/256487. https://archive.org/details/sim_journal-of-political-economy_1947-04_55_2/page/154.

[1] Masuda, E.; Newman, P. (1981). "Gray and Giffen Goods". The Economic Journal 91 (364): 1011. doi:10.2307/2232507. https://archive.org/details/sim_economic-journal_1981-12_91_364/page/1010.

[2] Stigler, George (1947). "Notes on the History of the Giffen Paradox". Journal of Political Economy 55 (2): 154. doi:10.1086/256487. https://archive.org/details/sim_journal-of-political-economy_1947-04_55_2/page/154.

[1]

[2]