Fustat

Fustat الفسطاط
Misr poytaxti, 641–750, 905–1168
30°00′18″N 31°14′15″E
Mamlakat	Misr
Hozirda bir qismi	Eski Qohira
Asos solingan	641-yil
Aholisi  (XII asr)	200 000
Fustat

Fustat (arabcha: الفُسطاط‎‎) yoki Fostat — Misrning musulmonlar hukmronligi ostidagi birinchi poytaxti. Bugungi kunda u Qohira tarkibiga singib ketgan. Hozirda Eski Qohira deb nomlanuvchi hududga tutash tarzda, milodiy 641-yilda Misrning musulmonlar tomonidan fath etilishidan soʻng darhol Roshidun musulmon generali Amr ibn al-Os tomonidan qurilgan. Bu yerda Misrdagi birinchi masjid — Amir masjidi ham qad koʻtargan.

Shahar XII asrda oʻzining choʻqqisiga chiqdi va aholisi taxminan 200,000 kishini tashkil etdi. Shahar 1168-yilda uning oʻz vaziri Shavar tomonidan bostirib kelayotgan Salibchilar qoʻliga boyliklari tushmasligi uchun yoqib yuborishga buyruq berilguniga qadar Misrdagi maʼmuriy hokimiyat markazi boʻlgan. Shahar qoldiqlari oxir-oqibat yaqin atrofdagi Qohira tomonidan yutib yuborilgan. Qohira 969-yilda Fotimiylar mintaqani zabt etib, Xalifa uchun qirollik qarorgohi sifatida yangi shahar barpo etganlarida Fustatdan shimolda qurilgan. Hudud yuzlab yillar davomida qarovsiz qolib, chiqindixona sifatida foydalanilgan.

Bugungi kunda Fustat zamonaviy Eski Qohira tumani tarkibidagi mavze boʻlib, uning poytaxtlik davridan juda kam binolar saqlanib qolgan. Koʻplab arxeologik qazishmalar hududda koʻmilgan boy materiallarni ochib berdi. Saytdan topilgan koʻplab qadimiy ashyolar Qohiradagi Islom sanʼati muzeyida namoyish etilmoqda.

Misr poytaxti

Fustat taxminan 500 yil davomida Misrning poytaxti boʻlgan. Shahar 641-yilda tashkil etilgandan soʻng, uning vakolati 750-yilgacha, yaʼni Abbosiylar sulolasi Umaviylarga qarshi qoʻzgʻolon koʻtarguniga qadar uzluksiz davom etdi. Bu mojaro markazi Misrda emas, balki arab dunyosining boshqa joylarida edi. Abbosiylar hokimiyatni qoʻlga kiritgach, turli poytaxtlarni nazorat qilish osonroq boʻlgan hududlarga koʻchirdi. Ular oʻz xalifaligining markazini Bagʻdodda oʻrnatib, poytaxtni avvalgi Umaviylar manzili boʻlgan Damashqdan koʻchirdi. Shunga oʻxshash qadamlar yangi sulola davomida amalga oshirildi. Misrda ular poytaxtni Fustatdan bir oz shimolroqqa, Abbosiylar shahri al-Askarga koʻchirdi va u 868-yilgacha poytaxt boʻlib qoldi. 868-yilda Tuluniylar sulolasi nazoratni qoʻlga kiritgach, Misr poytaxti qisqa muddatga shimoldagi boshqa bir shahar — al-Qattaʼiga koʻchirildi. Bu holat faqat 905-yilgacha davom etdi, keyin al-Qattaʼi vayron qilindi va poytaxt yana Fustatga qaytarildi. Shahar 1168-yilda oʻz vaziri Shavar uni Quddusning Salibchi qiroli Amalric qoʻliga tushishidan qoʻrqib, yoqib yuborishga buyruq berganida yana poytaxt maqomini yoʻqotdi. Misr poytaxti oxir-oqibat Qohiraga koʻchirildi.

Adabiyotlar

• Abu-Lughod, Janet L. Cairo: 1001 Years of the City Victorious (Princeton University Press, 1971). ISBN 0-691-03085-5.
• Antoniou, Jim (March 1998). „Historic Cairo – rehabilitation of Cairo's historic monuments“. Architectural Review.
• David, Rosalie. The Experience of Ancient Egypt. London; New York: Routledge, 2000. ISBN 0-415-03263-6. 
• Eyewitness Travel: Egypt. Dorlin Kindersley Limited, London, 2007. ISBN 978-0-7566-2875-8. 
• Ghosh, Amitav, In an Antique Land (Vintage Books, 1994). ISBN 0-679-72783-3.
• Lapidus, Ira M. (1988). A History of Islamic Societies. Cambridge University Press. ISBN 0-521-22552-3.
• Maalouf, Amin (1984). The Crusades Through Arab Eyes. Al Saqi Books. ISBN 0-8052-0898-4.
• Mason, Robert B. (1995). "New Looks at Old Pots: Results of Recent Multidisciplinary Studies of Glazed Ceramics from the Islamic World". Muqarnas: Annual on Islamic Art and Architecture (Brill Academic Publishers) XII. ISBN 90-04-10314-7. 
• Petersen, Andrew. Dictionary of Islamic Architecture. London; New York: Routledge, 1999. ISBN 0-415-21332-0. 
• Yeomans, Richard. The Art and Architecture of Islamic Cairo. Garnet & Ithaca Press, 2006. ISBN 1-85964-154-7. 
• Williams, Caroline. Islamic Monuments in Cairo: The Practical Guide. American University in Cairo Press, 2002. ISBN 977-424-695-0. 

Qoʻshimcha oʻqish uchun

• Bacharach, Jere L.. Fustat Finds: Beads, Coins, Medical Instruments, Textiles, and Other Artifacts from the Awad Collection. American University in Cairo Press, 2004. ISBN 977-424-393-5. 
• Barekeet, Elinoar. Fustat on the Nile: The Jewish Elite in Medieval Egypt. Brill, 1999. ISBN 90-04-10168-3. 
• Kubiak, Wladyslaw. Al-Fusṭāṭ, its foundation and early urban development. Cairo, Egypt: American University in Cairo Press, 1987. ISBN 977-424-168-1. 
• Scanlon, George T. (1974). "The Pits of Fustat: Problems of Chronology". The Journal of Egyptian Archaeology (The Journal of Egyptian Archaeology, Vol. 60) 60: 60–78. doi:10.2307/3856171. 
• Scanlon, George T.; Pinder-Wilson, Ralph. Fustat Glass of the Early Islamic Period: Finds Excavated by the American Research Center in Egypt, 1964–1980. Altajir World of Islam Trust, 2001. ISBN 1-901435-07-5. 
• Stewart, W. A. (July 1921). "The Pottery of Fostat, Old Cairo". The Burlington Magazine for Connoisseurs 39 (220): 11–13 + 16–18. 
• Toler, Pamela D. 2016. „In Fragments from Fustat, Glimpses of a Cosmopolitan Old Cairo.“ (Wayback Machine saytida 2016-08-06 sanasida arxivlangan) Aramco World. Volume 67 (1), pp. 4–9. OCLC 895830331