Frenk Gehri

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Navigatsiya qismiga oʻtish Qidirish qismiga oʻtish

Frenk Ouen Gehri (inglizcha: Frank Owen Gehry , haqiqiy ismi Efraim Ouen Goldberg,inglizcha: Ephraim Owen Goldberg; tugʻ. 1929 -yil 28-fevral, Toronto) — me'moriy dekonstruktivizmning kelib chiqishida turgan zamonamizning eng yirik me'morlaridan biri. 1989-yilda Pritsker mukofoti sovrindori.

Biografiya[tahrir | manbasini tahrirlash]

Frеnk Gehri polshalik muhojirlar oilasida tug'ilgan. Uning bobosi qurilish materiallari savdosi bilan shug'ullangan, otasi esa savdo va arkada do'koniga ega edi. Yosh Efrayim (Frеnk) antisemitizm asoslarida kaltaklangan va bu psixologik travma familiyasini o'zgartirish va oilasi bilan Amerikaga ko'chib o'tish uchun bahona bo'ldi. 17 yoshidan Gehri Los-Anjelesda yashagan. U dastlab Janubiy Kaliforniya universitetida (BA, 1954), keyin Garvard universitetida (MA, 1957) tahsil olgan. U AQSHdagi V.Grun, Pereyra va Lakmanning dizayn firmalarida, Fransiyada meʼmor A.Remonde bilan birga ishlagan. 1962-yilda u Qo'shma Shtatlarga qaytib keldi va Los-Anjelesda boshqa me'mor bilan o'z ofisini ochdi va 1967-yilda u Frank Gehry va Associatesga aylantirildi [1][2]. 2014-yilda kompaniya 200 dan ortiq arxitektorlari bilan dunyodagi yetakchi arxitektura firmalaridan biri edi.

1950 va 1960-yillarda Frenk Gehri Frank Lloyd Raytdan ta'sirlangan; me'mor 1978-yilda postmodernizm mavzusiga murojaat qilib, 1920-yillarda qurilgan o'z uyini mohirlik bilan qayta tikladi.

Arxitektura[tahrir | manbasini tahrirlash]

Guggenxaym muzeyi Bilbao.

Gehri dekonstruktivist arxitekturaning eng mashhur namunalariga egalik qiladi - Minneapolisdagi Frederik Vaysman muzeyi (1993), Pragadagi " raqs uyi " (1995), Bilbaodagi titan choyshab bilan qoplangan Guggenxaym muzeyi (1997), Los-Anjelesdagi Uolt Disney konsert zali (2003). Gehrining Pol Allen tomonidan Sietl musiqa muzeyi (2000) uchun topshirgan loyihasi kam qabul qilindi[3][4][5].

2007-yilda Massachusets texnologiya instituti Gehrini 315 million dollarlik sifatsiz korpus dizaynida ayblab, sudga berdi. Universitet vakillarining soʻzlariga koʻra, uch yillik faoliyat davomida binodan suv oqishi boshlandi, devorlari mogʻor bilan qoplandi va “tom va deraza tokchalaridan qulagan katta muz bloklari nafaqat institut xodimlarining hayotiga bevosita tahdid solmoqda, lekin tez-tez favqulodda chiqishlarni to'sib qo'ydi"[6].

O'z e'tirofiga ko'ra, Gehri ijodida, arxitekturani badiiy tushunishida baliqning shakli va harakatchanligi leytmotivi mavjud. Bu leytmotiv Gehrining keyingi barcha binolarida kuzatilishi mumkin: Bilbaodagi Guggenxaym muzeyi (1991-1997), Uoker muzeyi (Minneapolis), Barselona Olimpiya qishlog'idagi 35 metrlik "suzuvchi baliq" (1992) va boshqalar. Uning so'nggi asarlari orasida - Nyu-Yorkdagi yangi Guggenxaym muzeyi (2000), Quddusdagi bag'rikenglik muzeyi (2002), Dandidagi saraton markazi (Buyuk Britaniya, 2003) loyihalari. Gehri bir necha bor Isroil poytaxti Quddusga tashrif buyurgan, mamlakatning madaniy hayotida ishtirok etgan.

Biroq, aslida, uning ko'plab loyihalari u dekonstruktivizm deb ataydigan narsaning illyustratsiyasidir (ya'ni, tashqi va ichki qobiqlarning "parchalanishi", deformatsiyasi va deformatsiyasi bo'yicha rasmiy tajribalar). Gehri estetik nuqtai nazardan g'ayrioddiy ob'ektlarni yaratadi, arxitekturaning xayoliy yaxlitligini buzadi, lekin u Evropa me'morchiligi tarixini global miqyosda qayta ko'rib chiqishga, uning asosiy tamoyillarini dekonstruksiya qilishga urinmaydi. Frenk Gehrining ishi mutlaqo o'zboshimchalik va geometrik haykaltaroshlikka aylanadi va faqat uning kompozitsiyalarining injiqliklariga ishora qiladi va bu, hamkasblarning fikriga ko'ra, ma'lum bir xavfdir.

Mukofotlar va unvonlar[tahrir | manbasini tahrirlash]

  • 1987-yil: Amerika san'at va adabiyot akademiyasining a'zosi
  • 1988-yil: Milliy dizayn akademiyasiga saylangan
  • 1989-yil: Pritsker mukofoti
  • 1992-yil: Imperator mukofoti
  • 1995-yil: Oltin plastinka mukofoti[7]
  • 1998-yil: AQSh milliy san'at medali[8]
  • 1998-yil: Kanada Qirollik arxitektura instituti oltin medali
  • 1999-yil: AIA oltin medali, Amerika arxitektura instituti
  • 2002-yil: Kanada ordeni xodimi[9]
  • 2009-yil: Buyuk Karl ordeni[10]
  • 2012-yil: Chorak asr mukofoti, Amerika arxitektorlar instituti
  • 2014-yil: Asturiya malikasi mukofoti
  • 2014-yil: Faxriy legion milliy ordeni qo'mondoni, Frantsiya
  • 2016-yil: Garvard san'at medali
  • 2016-yil: Prezidentning "Ozodlik" medali
  • 2018-yil: Neytra medali[11]
  • 2019-yil: Kanada shon-shuhrat xiyoboni yangi a'zosi[12]

Qiziq faktlar[tahrir | manbasini tahrirlash]

  • Gehri xokkeyning ishqibozi. 2004-yilda uning loyihasiga ko'ra kubok tayyorlanib, ushbu sport turi bo'yicha jahon chempionati g'olibiga topshirildi.
  • 2005-yilda Simpsonsning " Qamoqxona kalamushi " epizodi namoyish etildi. Gehri u yerda o'zini ovoz chiqarib, ushbu animatsion serialni ovoz berishga taklif qilingan birinchi me'mor bo'ldi[13][14].

Manbalar[tahrir | manbasini tahrirlash]

  1. Локотко 2012.
  2. Karen Templer. „Frank Gehry“ (en). Salon (5-oktabr 1999-yil). 21-noyabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 21-noyabr 2021-yil.
  3. Raban, Jonathan. „Deference to nature keeps Seattle from becoming world-class city“], Seattle Times (4-aprel 2004-yil). Qaraldi: 24-noyabr 2006-yil.
  4. Barnett, Erica C. „EMPty: The Experience Music Project is a flop on all fronts—financial, musical, and intellectual“. The Stranger (17-iyun 2004-yil). Qaraldi: 24-noyabr 2006-yil.
  5. Cheek, Lawrence W.. „On Architecture: Corrugated steel is a nice wrinkle“, Seattle Post-Intelligencer (26-sentabr 2006-yil). Qaraldi: 26-noyabr 2006-yil.
  6. Статья «Американский институт заплатил $315 млн за здание, которое через 3 года покрылось плесенью» на newsru.com от 7 ноября 2007 года
  7. „Frank O. Gehry“ (en-US). Academy of Achievement. Qaraldi: 30-sentabr 2021-yil.
  8. „Lifetime Honors: National Medal of Arts“. web.archive.org (6-avgust 2011-yil). 6-avgust 2011-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 30-sentabr 2021-yil.
  9. Office of the Secretary to the Governor General. „Mr. Frank Gehry“. The Governor General of Canada. Qaraldi: 30-sentabr 2021-yil.
  10. „Turner Construction Company“. web.archive.org (30-noyabr 2010-yil). 30-noyabr 2010-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 30-sentabr 2021-yil.
  11. „2018 NEUTRA AWARD FOR PROFESSIONAL EXCELLENCE: Frank Gehry, Gehry Partners, LLP“. www.cpp.edu. Qaraldi: 30-sentabr 2021-yil.
  12. „FRANK GEHRY is one of the two recipient of VAEA’s Paez Medal of Art 2020“ (en-US). VAEA. Qaraldi: 30-sentabr 2021-yil.
  13. Мэтт Чабан. Frank Gehry Really, Really Regrets His Guest Appearance on The Simpsons (ingl.) на сайте observer.com, 5 сентября 2011
  14. Fareed Zakaria GPS (ingl.) на сайте edition.cnn.com, 4 сентября 2011