Fond bozori indeksi
Fond bozori indeksi (yoki aksiya indeksi) — moliya sohasida fond bozorining yoki uning bir qismi (segmenti)ning umumiy holatini o‘lchaydigan indeks hisoblanadi. U investorlarga joriy aksiya narxlarini o‘tgan davrdagi narxlar bilan solishtirish orqali bozor samaradorligini baholash imkonini beradi[1].
Indeksning asosiy ikki mezoni mavjud: u investitsiya qilish mumkin bo‘lgan (investable) va shaffof (transparent) bo‘lishi kerak[2]. Ya’ni, uni tuzish metodologiyasi aniq belgilangan bo‘ladi. Investorlar indeksga indeks fondi orqali sarmoya kiritishlari mumkin; bunday fondlar o‘zaro fond yoki birjada savdo qilinadigan fond (ETF) shaklida bo‘ladi va indeksni "kuzatadi". Indeks fondining natijasi bilan indeks natijasi o‘rtasidagi farq ,,kuzatish xatosi“ deb ataladi.
Qamroviga ko‘ra indeks turlari
[tahrir | manbasini tahrirlash]Fond bozori indekslari ularning tarkibiga kiruvchi aksiyalar to‘plamiga qarab tasniflanadi. Bu to‘plam ko‘pincha indeksning „qamrovi“ deb ataladi. Aksiyalar odatda iqtisodiy xususiyatlari yoki investorlar talabiga qarab guruhlanadi.
Indeksning qamrovi uning vaznlash usulidan alohida tushuncha hisoblanadi. Masalan, S&P 500 — bozor kapitallashuviga asoslangan indeks bo‘lib, u S&P umumiy bozor indeksidagi 500 ta eng yirik kompaniyani qamrab oladi. Shu bilan birga, aynan shu qamrovga ega teng vaznli (equally weighted) S&P 500 indeksi ham mavjud.
- Global (jahon) qamrov
Bu turdagi indekslar butun dunyo fond bozorining holatini aks ettirishga harakat qiladi. Masalan, MSCI World indeksi 23 ta rivojlangan davlatdagi taxminan 1400 ta kompaniyani o‘z ichiga oladi va erkin muomaladagi kapitallashuvning qariyb 85 foizini qamrab oladi[3]. FTSE Global Equity Index Series esa 16 000 dan ortiq kompaniyani o‘z ichiga oladi[4]. Aksincha, S&P Global 100 indeksi atigi 100 ta kompaniya bilan cheklangan.
- Mintaqaviy qamrov
Bu indekslar ma’lum bir geografik mintaqa fond bozorini aks ettiradi. Masalan, FTSE Developed Europe Index yoki FTSE Developed Asia Pacific Index.
- Mamlakat qamrovi
Bu indekslar bitta mamlakat fond bozorini aks ettiradi va bilvosita investorlarning o‘sha mamlakat iqtisodiyotiga bo‘lgan munosabatini ko‘rsatadi. Eng mashhur indekslar odatda yirik kompaniyalar aksiyalaridan tuzilgan bo‘ladi, masalan: DAX (Germaniya), NIFTY 50 (Hindiston), Nikkei 225 (Yaponiya), KSE 100 (Pokiston), FTSE 100 (Buyuk Britaniya) va S&P 500 (AQSh).
- Birja asosidagi qamrov
Bu indekslar ma’lum bir fond birjasida savdo qilinadigan aksiyalar asosida tuziladi. Masalan, Nasdaq-100 yoki bir nechta birjalarni qamrab oluvchi Euronext 100 va OMX Nordic 40.
- Sektor bo‘yicha qamrov
Bu indekslar iqtisodiyotning ma’lum bir bozor sektoridagi kompaniyalar faoliyatini kuzatadi. Masalan, Wilshire US REIT Index — 80 dan ortiq ko‘chmas mulk investitsiya jamg‘armasini (REIT) qamrab oladi, NASDAQ Biotechnology Index esa taxminan 200 ta biotexnologiya kompaniyasini o‘z ichiga oladi.
- ↑ Caplinger, Dan. „Fond bozori indeksi nima?“. The Motley Fool (2020-yil 18-yanvar).
- ↑ Lo, Andrew W. (2016). "Indeks nima?". Journal of Portfolio Management 42 (2): 21–36. doi:10.3905/jpm.2016.42.2.021. https://archive.org/details/sim_journal-of-portfolio-management_winter-2016_42_2/page/20.
- ↑ „MSCI World Index“. MSCI.com. Qaraldi: 2024-yil 30-dekabr.
- ↑ „FTSE Global Equity Index Series (GEIS)“. FTSE Russell. Qaraldi: 2023-yil 19-fevral.