Filipp Halsman

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Navigatsiya qismiga oʻtish Qidirish qismiga oʻtish

Filipp Halsman (inglizcha: Philippe Halsman, 1906 -yil 2-may, Riga1979 — yil 25-iyun, Nyu-York) — 20-asr oʻrtalaridagi fotograf, fotografiyada syurrealizm asoschisi[1]. Filipp Halsmanning „Oʻtish“ fotosuratlari seriyasi fotografiya klassikasiga aylandi[2]. Bu turkumga sakrashni amalga oshirayotgan mashhur kishilarning 200 dan ortiq portretlari kiradi[3].

Biografiya[tahrir | manbasini tahrirlash]

Filipp Halsman Rigada yahudiy oilasida tugʻilgan. Uning otasi Mordux Halsman tish shifokori, onasi Ita Grintux esa oʻqituvchi boʻlgan. 15 yoshida Filipp oʻzining birinchi fotosuratlarini oldi. Halsman Germaniyada Drezden universitetida elektrotexnika boʻyicha tahsil olgan. 1928-yil sentabr oyida Filipp bilan Avstriya Alp togʻlarida sayr qilayotganda uning otasi Mordux baland balandlikdan yiqilib vafot etganida fojiali voqea yuz berdi. Voqea guvohlari yoʻq edi va Filipp parritsid uchun 10 yilga hukm qilindi. Bu ish butun dunyo boʻylab mashhur boʻldi va koʻplab taniqli shaxslar Filippni himoya qilishdi, jumladan Albert Eynshteyn va Tomas Mann.

Natijada, ikki yillik qamoqdan soʻng, Filipp Avstriyani abadiy tark etish sharti bilan ozod qilindi[4]. Shunday qilib, u Parijga keldi va u yerda tez orada fotograf sifatida shuhrat qozondi va oʻz ishlarini Vogue, Vu va Voilà jurnallarida nashr etdi. Uning Andre Malraux, Pol Valeri, Jan Peynlev, Mark Chagall, Andre Gide, Jan Girodu va Le Korbusier portretlari shu davrga tegishli.

„Dali Atomicus“, retushdan oldingi xom rasm

Ikkinchi jahon urushi boshlanishi bilan, 1940-yilning kuzida fashistlardan qochib, Filipp Halsman Nyu-Yorkka koʻchib oʻtdi va u yerda 1941-yilda Salvador Dali bilan uchrashdi. Filipp Halsman 30 yil davomida Dali bilan ijodiy va doʻstona munosabatlarni saqlab qoldi. Uning mashhur „Merilin Mao sifatida“ (1952) va „Dali Atomicus“[5] fotosuratlari shu davrga tegishli.

1945-yilda Filipp Halsman yangi tashkil etilgan Amerika jurnal fotograflari jamiyatining birinchi prezidenti etib saylandi. Hayotining Amerika davrida, Life jurnalida fotograf boʻlib ishlagan Filipp Halsman Albert Eynshteyn, Salvador Dali, fransuz komediyachisi Fernandel, Brijit Bardo, Anri Metiss, Anna Magnani, Sofiya Loren, Merilin Monroning fotoportretlarini yaratdi[6].

1954-yilda Halsman va Salvador Dali „Dali moʻylovi“ toʻplamini chiqardilar. Eʼtibordan chetda qoldirib boʻlmaydigan yana bir spektakl — bu vaqtinchalik bosh suyagi yonidagi Dalining surrealistik fotoportreti. Halsman Salvadorning eskizi boʻyicha modellar yaratish uchun bir necha soat vaqt sarfladi. Xalsman Dali bilan oʻttiz yildan koʻproq vaqt davomida turli loyihalar ustida ishlagan, rassomning gʻoyalari fotosuratlarda ifodalagan[7].

1959-yilda Halsman muvaffaqiyatli suratlar seriyasini nashr etdi "Oʻtish rasmlari ". Ushbu seriyada muallifning martabasi oldida sakrab turgan turli taniqli shaxslar tasvirlangan[7].

Fakt[tahrir | manbasini tahrirlash]

  • 2011-yil 2-mayda Riga shahrida, Skarnu koʻchasida, dekorativ sanʼat va dizayn muzeyining yon devorida haykaltarosh Grigoriy Pototskiy tomonidan Filipp Halsman haykali oʻrnatildi, u bir necha yillardan beri shahar meriyasi foyesida boʻlgan[8].
  • Kino Jump IMDbda Internet filmlar bazasida.

Manbalar[tahrir | manbasini tahrirlash]

  1. „Филипп Халсман (1906—1979)“. 30-oktabr 2007-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 14-dekabr 2007-yil.
  2. 25-iyunya 1979 goda umer talantliviy amerikanskiy fotograf Filipp Xalsman
  3. „Филипп Халсман и прыгающая Мэрилин Монро.“. 14-oktabr 2007-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 14-dekabr 2007-yil.
  4. Alfred Hitchcock, Philippe Halsman (1963) Jonathan Jones Saturday June 9, 2001 The Guardian(ingl.)
  5. Sergey NIKOLAYeV Psixolog s fotoapparatomAndoza:Недоступная ссылка gazeta „ChAS“ 05.05.2006
  6. 7,0 7,1 Фотографии XX века. Музей Людвига в Кёльне. Издательство АТС, 2008. ISBN 978-5-17-047116-4. 
  7. „В Риге появилась новая достопримечательность“. 8-noyabr 2011-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 1-yanvar 2012-yil.