Kontent qismiga oʻtish

Ellen Johnson Sirleaf

Vikipediya, erkin ensiklopediya
Ellen Jonson Sirlif
Tavalludi
Ellen Eugenia Jonson

29-oktabr, 1938-yil
Monrovia, Liberiya
Fuqaroligi Liberiya
Kasbi Liberiya Prezidenti
Faoliyat yillari 1961-yildan - hozirgacha
Turmush oʻrtogʻi Jeyms Sirlif
Mukofotlari Tinchlik boʻyicha nobel mukofoti

Ellen Johnson Sirleaf (tugʻilgan paytdagi ismi: Ellen Eugenia Johnson, 1938-yil 29-oktyabr) - liberiyalik siyosatchi, 2006-yildan 2018-yilgacha Liberiyaning 24-prezidenti boʻlib ishlagan. Serlif Afrikada saylangan birinchi ayol davlat rahbari edi[1]

Sirlif Monroviyada otasi Gola va onasi Kru oilasida tugʻilgan. U Gʻarbiy Afrika kollejida tahsil olgan. Ta'limni Amerika Qoʻshma Shtatlarida tugatgan, u yerda Madison biznes kolleji va Harvard universitetida tahsil olgan. U Liberiyaga qaytib, Uilyam Tolbert hukumatida 1971-yildan 1974-yilgacha moliya vaziri oʻrinbosari lavozimida ishlagan. Keyinchalik u yana Gʻarbda, Karib havzasi va Lotin Amerikasidagi Jahon bankida ishladi. 1979-yilda u Moliya vaziri lavozimiga tayinlanadi va 1980-yilgacha ishladi.

Semyuel Do 1980-yilda davlat toʻntarishi natijasida hokimiyatni egallab, Tolbertni qatl qilganidan soʻng, Sirlif Qoʻshma Shtatlarga qochib ketdi. U Citibank va keyin Ekvator bankida ishlagan. U 1985-yilda Montserrado okrugi senatorligiga da'vogarlik qilish uchun Liberiyaga qaytib keldi, bu saylovlar bahsli edi. U 1985-yilda harbiy hukumatni ochiq tanqid qilgani uchun hibsga olingan va keyinroq ozod etilgan boʻlsa-da, oʻn yillik qamoq jazosiga hukm qilingan[2]. Sirlif siyosat bilan shugʻullanishda davom etdi. 1997-yilda Charlz Teylor gʻalaba qozongan prezidentlik saylovlarida u ikkinchi oʻrinni egalladi.

U 2005-yilgi prezidentlik saylovlarida gʻalaba qozondi va 2006-yil 16-yanvarda oʻz lavozimini egalladi. U 2011-yilda qayta saylangan . U Afrikada oʻz mamlakati prezidenti etib saylangan birinchi ayol edi. U 2011-yilda tinchlikparvarlik jarayoniga ayollarni jalb qilish borasidagi sa’y-harakatlarini e’tirof etib, tinchlik boʻyicha Nobel mukofotiga sazovor boʻldi. U yetakchiligi uchun koʻplab boshqa mukofotlarga sazovor boʻlgan. 2016-yil iyun oyida Sirlif Gʻarbiy Afrika Davlatlari Iqtisodiy Hamjamiyatining raisi etib saylandi va bu tashkilot tashkil etilganidan beri bu lavozimni egallagan birinchi ayol boʻldi[3].

Oilasi

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Serlifning otasi Gola edi va onasi Kru edi[4].

Garchi ota-onasining tarbiyasi va Gʻarbda oʻz ta'limi tufayli, aslida amerikalik-liberiyalik boʻlmasa-da, Sirlif madaniy jihatdan Amerika-Liberiyalik hisoblanadi. Uning ota-onasi kambagʻal qishloqlarda tugʻilgandan keyin Amerika-Liberiya ta'siri markazi boʻlgan Monroviyada oʻsgan[5][6][7]. Lekin Sirlif oʻzini bunday deb hisoblamaydi[8].

Serlifning otasi Jahmale Carney Jonson qashshoq qishloq hududida Gola oilasida tugʻilgan.U Bomi okrugidagi Julijuah shahridagi Jahmale Carney ismli kichik Gola boshligʻi va uning rafiqlaridan biri Jennahning oʻgʻli edi[9]. Uning otasi Monroviyaga ta'lim olish uchun yuborilgan, u yerda otasining Liberiyaning birinchi tugʻilgan prezidenti boʻlgan prezident Hilari RV Jonsonga sodiqligi tufayli familiyasini Jonsonga oʻzgartirgan[9] Jahmale Jonson Monroviyada oʻsgan, u yerda MakKriti familiyasi bilan Amerika-Liberiya oilasida tarbiyalangan[9] Keyinchalik u siyosatga kirdi; u mahalliy etnik guruhdan mamlakat milliy qonun chiqaruvchi organiga saylangan birinchi liberiyalik edi.

Faoliyati

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Sirlif 1938-yilda Monroviyada tugʻilgan. U 1948-yildan 1955-yilgacha Gʻarbiy Afrika kollejida, tayyorgarlik maktabida oʻqigan. U oʻn yetti yoshida Jeyms Sirlifga turmushga chiqdi. Er-xotinning toʻrtta oʻgʻli bor edi va u asosan uy bekasi boʻlgan. Nikohning boshida Jeyms Qishloq xoʻjaligi departamentida ishlagan, Sirlif esa avtota'mirlash ustaxonasida buxgalter boʻlib ishlagan.

U eri bilan 1961-yilda oʻqishni davom ettirish uchun Qoʻshma Shtatlarga sayohat qiladi va Viskonsin shtatining Madison shahridagi Madison biznes kollejida buxgalteriya hisobi boʻyicha dotsentlik darajasini oladi. Ular Liberiyaga qaytib kelgach, Jeyms qishloq xoʻjaligi departamentida ishini davom ettirdi va Sirlif Gʻaznachilik departamentida (Moliya vazirligi) faoliyatini davom ettiradi. Ular 1961-yilda Jeymsning zoʻravonligi tufayli ajrashishdi[10]...

1997-yilgi prezidentlik kampaniyasi

[tahrir | manbasini tahrirlash]
Sirlif 2005-yilda, saylanishidan biroz oldin Monroviyada saylovoldi tashviqotini olib bordi

1989-yildagi Birinchi Liberiya fuqarolar urushi boshida Sirlif Charlz Teylorning Doega qarshi isyonini qoʻllab-quvvatladi. U urush uchun pul yigʻishga yordam berdi va Teylor va Tom Voviyu bilan Liberiya milliy vatanparvarlik frontini tashkil qildi. Shu sababli Doe hukumati Sirlifni Liberiyada 30 yilga siyosatdan chetlashtirishni tavsiya qildi.

Ammo, keyinchalik u Teylorning urushni boshqarishiga va uning Jekson Doe kabi raqib muxolifat rahbarlariga munosabatiga qarshi chiqdi. 1996-yilga kelib , Gʻarbiy Afrika Davlatlari Iqtisodiy Hamjamiyati (ECOWAS) tinchlikparvar kuchlarining mavjudligi harbiy harakatlarni toʻxtatishga olib keldi. Millat 1997-yilgi umumiy saylovlarni oʻtkazdi, unda Sirlif Liberiyaga qaytib keldi. U Birlik partiyasidan prezidentlikka nomzod sifatida ishtirok etdi va bahsli saylovlarda ikkinchi oʻrinni egalladi va Charlz Teylor 75% ovozni, Sirlif esa 25 foiz ovozni oldi. Natijalarni soxtalashtirish va xiyonatda ayblanganidan soʻng, Sirlif Liberiyani tark etdi va Kot-d'Ivuarning Abidjan shahrida surgunda boʻldi[11].

2005-yilgi prezidentlik kampaniyasi

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Ikkinchi Liberiya fuqarolar urushi tugaganidan va oʻtish davri hukumati oʻrnatilgandan soʻng, Serlif hukumat raisi lavozimiga nomzod sifatida taklif qilindi. Oxir-oqibat, siyosiy betaraf Gyude Brayant rais etib saylandi, Serlif esa Boshqaruv islohotlari komissiyasining rahbari boʻlib ishladi.

Sirlif 2005-yilgi umumiy saylovda Birlik partiyasidan nomzod sifatida prezidentlikka nomzod boʻlgan. U ovoz berishning birinchi bosqichida sobiq futbolchi Jorj Veadan keyin ikkinchi oʻrinni egalladi[12]. Keyingi navbatdagi saylovda Sirlif 59% ovoz toʻpladi va Veah 40% ovoz oldi, ammo Vea natijalarga qarshi chiqdi.

Yangi rahbarning e'lon qilinishi saylov boʻyicha keyingi tekshiruvlar oʻtkazilgunga qadar qoldirildi. 2005-yil 23-noyabrda Serlif Liberiyadagi saylovlarda gʻolib deb e’lon qilindi va mamlakatning keyingi prezidenti va Afrika davlatlaridan birining prezidenti etib saylangan birinchi ayol sifatida tasdiqlandi[13]. Uning qasamyodi 2006-yil 16-yanvarda boʻlib oʻtdi. Unda koʻplab xorijiy davlatlarning rasmiy vakillari, jumladan, AQSh Davlat kotibi Kondoliza Rays va birinchi xonim Lora Bush ishtirok etdi.

Shaxsiy hayoti

[tahrir | manbasini tahrirlash]

1956-yilda Ellen Jonson Jeyms Sirlifga uylandi. Ajrashishdan oldin ularning toʻrtta oʻgʻli bor edi[14]. U presviterian sifatida oʻsgan, ammo keyinchalik erining metodist e'tiqodiga qoʻshilgan. Oʻgʻillari orqali oʻnta nabiralari bor.

Qoʻshma Shtatlardagi kollejda oʻqiyotganda, Sirlif Alpha Kappa Alpha a'zosi boʻldi va u Links, Incorporatedning faxriy a'zosi sifatida e'tirof etildi. U NBC komediya Parklari va dam olishda Donna Meagl roli bilan tanilgan amerikalik aktrisa Rettaning (tugʻilgan Marietta Sirlif) xolasi[15][16].

Uning bir qancha farzandlari Liberiya hukumatida xizmat qilgan. Uning oʻgʻli Robert Sirlif Liberiya Milliy neft kompaniyasi rahbari boʻlib ishlagan, Charlz Sirlif Liberiya Markaziy bankida yuqori lavozimda ishlagan, oʻgay oʻgʻli Fombah Sirlif esa Liberiya Milliy xavfsizlik agentligini ichki xavfsizlik uchun mas’ul boʻlgan. Sirliflar oilasining boshqa a'zolari hukumatdagi boshqa lavozimlarda ishlaydi[17].

Maanbalar

[tahrir | manbasini tahrirlash]
  1. ↑ „Johnson Sirleaf, Ellen Eugenia, (born 29 Oct. 1938), President of Liberia, since 2006“, Whoʻs Who, Oxford University Press, 2015-12-01, doi:10.1093/ww/9780199540884.013.u271942, qaraldi: 2022-03-30
  2. ↑ „Ellen Johnson Sirleaf | Biography, Nobel Peace Prize, & Facts“ (en). Encyclopedia Britannica. Qaraldi: 2021-yil 20-may.
  3. ↑ „Liberia's President Ellen Sirleaf, Becomes First Female ECOWAS Chair“. GhanaStar.com (2016-yil 5-iyun). Qaraldi: 2016-yil 5-iyun.
  4. ↑ Kramer, Reed. „Liberia: Showered With Enthusiasm, Liberia's President-Elect Receives High-Level Reception in Washington“. All Africa.com (2005-yil 11-dekabr). Qaraldi: 2005-yil 15-dekabr.
  5. ↑ Kofa, Tleh. „Ellen Johnson-Sirleaf finally confesses to funding Liberian civil war“. The Liberian Dialogue (2005-yil 28-sentyabr). 2009-yil 9-iyunda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2010-yil 14-mart.
  6. ↑ „Ellen Johnson-Sirleaf: Liberia's 'Iron Lady'“. CBC News (2006-yil 28-mart). 2010-yil 26-avgustda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2010-yil 3-sentyabr.
  7. ↑ Koblanck, Anna. „Liberian Becomes Africa's First Elected Female Prez“. Women's eNews (2005-yil 4-noyabr). 2005-yil 12-noyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2006-yil 13-aprel.
  8. ↑ Bobby-Evans. „Biography: Ellen Johnson-Sirleaf, Liberia's 'Iron Lady'“. About.com. 2016-yil 16-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 20-avgust.
  9. 1 2 3 „Ellen Johnson Sirleaf's tribal roots and Americo Liberian background“. Liberia Past And Present. 2019-yil 7-yanvarda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 20-avgust.
  10. ↑ „Ellen Johnson Sirleaf Biography and Interview“. www.achievement.org. American Academy of Achievement.
  11. ↑ Kasuka, Bridgette. Prominent African Leaders Since Independence. New Africa Press, 2013. ISBN 9789987160266. 
  12. ↑ „Ellen Johnson Sirleaf | Biography, Nobel Peace Prize, & Facts“. Encyclopædia Britannica. Qaraldi: 2017-yil 13-noyabr.
  13. ↑ Fickling, David. „Johnson-Sirleaf declared Liberian president“. The Guardian (2005-yil 23-noyabr). Qaraldi: 2011-yil 22-noyabr.
  14. ↑ Bergner, Daniel. An Uncompromising Woman. New York Times Magazine (2010-yil 22-oktyabr).
  15. ↑ „Retta – About – Parks and Recreation – NBC“.
  16. ↑ „'Parks and Recreation' Has a Nobel Peace Prize Connection“. The Hollywood Reporter (2011-yil 7-oktyabr).
  17. ↑ „Richard Tolbert Indicted: Sirleaf, Saytumah, Kupee Fate Undecided“. 2016-yil 11-iyunda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2018-yil 1-iyun.
"https://uz.wikipedia.org/w/index.php?title=Ellen_Johnson_Sirleaf&oldid=6125123" dan olindi