Elif Shafaq

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Navigatsiya qismiga oʻtish Qidirish qismiga oʻtish
Elif Shafaq
Elif Şafak
Elif Shafak photo.jpg
Taxalluslari Shafak
Tavallud sanasi 1971-yil 25-oktabr
Tavallud joyi Turkiya
Fuqaroligi Turk
Asarlari tili Turk va ingliz tillari

 Elif Shafaq [1] (turkcha: Elif Şafak, talaffuzi [eˈlif ʃaˈfak]; 1971-yil 25-oktabrda tugʻilgan) — turk-ingliz [2] yozuvchisi, esseist, notiq, siyosatshunos.

Shafaq turk va ingliz tillarida yozadi va 19 ta asar nashr ettirgan. U "Istanbullik badbashara", "Ishqqa oid qirq qoida", „Momoning uch qizi“ va "Bu gʻalati dunyoda 10 daqiqa 38 soniyaromanlari bilan mashhur. Uning kitoblari 55 tilga tarjima qilingan va bir qancha mukofotlarga nomzod bo‘lgan. “Financial Times" tomonidan „Turkiyaning yetakchi ayol romanchisi“ sifatida taʼriflangan, uning bir qancha asarlari Turkiyada va xalqaro miqyosda bestseller hisoblanadi.

Uning asarlarida Istanbul shahri ko‘zga tashlanib, Sharq va G‘arb madaniyati mavzulari, ayollarning jamiyatdagi o‘rni va inson huquqlari masalalari yoritilgan. Uning romanlarida muhokama qilingan ayrim siyosiy jihatdan qiyin mavzular, masalan, bolalarni zoʻravonlik va arman genotsidi, Turkiya hukumati, [3] uni Buyuk Britaniyaga hijrat qilishga undagan qonuniy choralarga taqaladi.

Shafaq siyosatshunoslik fanlari nomzodi hamdir. Esseist va bir nechta ommaviy axborot vositalariga muallif boʻlgan Shafaq ayollar huquqlari, ozchilik huquqlari va soʻz erkinligini himoya qiladi.

Yoshligi va taʼlimi[tahrir | manbasini tahrirlash]

Shafaq Fransiyaning Strasburg shahrida faylasuf Nuri Bilgin va keyinchalik diplomat bo‘lgan Shafaq Atayman oilasida tug‘ilgan. Ota-onasi ajralganidan keyin Shafaq Turkiyaning Anqara shahriga qaytib keldi va u yerda onasi va buvisi qoʻlida tarbiyalandi. Uning so‘zlariga ko‘ra, bu oilada ulg‘ayish qiyin bo‘lgan, ammo patriarxal bo‘lmagan muhitda ulg‘aygani unga yaxshi taʼsir qilgan. Otasiz ulg‘aygach, o‘gay akalarini ilk bor yigirmaga kirganida ko‘radi.

Shafaq oʻn sakkiz yoshida onasining familiyasini — turkcha "tong " degan maʼnoni anglatuvchi ismini oʻziga qoʻshib qoʻygan. Shafaq oʻsmirlik yillarini Madrid, Iordaniya va Germaniyada oʻtkazdi.

Shafaq Yaqin Sharq Texnika Universitetida xalqaro munosabatlar boʻyicha bakalavriat bosqichida tahsil oldi, keyin esa ayollar tahsilini oldi. U siyosat fanidan fan nomzodi ilmiy darajasiga ega. Turkiyadagi universitetlarda dars bergan. Keyinchalik Qoʻshma Shtatlarga hijrat qilib, u Mount Holyoke kollejida tahsil olgan, Michigan universitetida tashrif buyurgan professor va Arizona universitetining Yaqin Sharq tadqiqotlari boʻyicha professori boʻlgan. [4]

Buyuk Britaniyada u 2017-2018 o‘quv yilida Oksford universitetining Sent-Anna kollejida qiyosiy Yevropa adabiyoti bo‘yicha Vaydenfeld tashrif professori lavozimida ishlagan, [5] u yerda faxriy stipendiya ham olgan. [6]

Karyerasi[tahrir | manbasini tahrirlash]

Shafaq o‘n to‘qqizta badiiy asarlarni nashr etgan. [7]

Badiiy adabiyot[tahrir | manbasini tahrirlash]

Shafaqning birinchi romani Pinhan 1998-yilda turk adabiy mukofoti Rumiy mukofoti bilan taqdirlangan. Shafaqning 1999-yilda chop etilgan „"Nigoh" romani 2000-yilda Turkiya Yozuvchilar uyushmasi tomonidan „Eng yaxshi roman“ mukofotiga sazovor boʻlgan.

Uning navbatdagi romani Bit Palas (The Flea Palace, 2002) 2005-yilda Mustaqil eng yaxshi xorijiy fantastika nominatsiyasiga kirdi. [8]

Shafaq 2004-yilda ingliz tilidagi birinchi romani "The Saint of Insanities of Insanities" nomli romanini nashr etdi.

Uning ingliz tilidagi ikkinchi romani "Istanbullik badbashara" uzoq vaqt davomida „ Orange“ mukofoti uchun roʻyxatga olingan. [9] Unda Turkiya hukumati tomonidan inkor etilayotgan arman genotsidi haqida soʻz boradi. Shafak 2006-yilning iyul oyida romandagi genotsidni muhokama qilgani uchun „turklikni haqorat qilish“ (Turkiya Jinoyat kodeksining 301-moddasi) ayblovi bilan jinoiy javobgarlikka tortilgan. Agar u aybdor deb topilsa, u uch yilga ozodlikdan mahrum etilishi mumkin edi. The Guardian nashrining izoh berishicha, "Istanbullik badbashara " genotsidga bag‘ishlangan birinchi turk romanidir. [10] U 2006-yilning sentabrida prokuror talabiga binoan bu ayblovlardan oqlangan edi. [11]

Shafakning „ Muhabbatning qirq qoidasi“ (turk tilida " Aşk ") romani chop etilishi bilan Turkiyada bestsellerga aylandi; [12] 2009-yilga kelib u 200 000 dan ortiq nusxada sotilgan, bu Orxan Pamukning " Yangi hayot " romanining 120 000 nusxadagi oldingi rekordini ham ortda qoldirdi. [13] Fransiyada u Prix ALEF* bilan taqdirlangan — Spéciale Littérature Etrangéreni ham eslatib oʻtish joiz. [14] Shuningdek, u 2012-yilgi Xalqaro IMPAC Dublin adabiy mukofotiga nomzod boʻlgan. [15] Uning asarlari 2019-yilda u BBC tomonidan 100 ta „eng ilhomlantiruvchi“ romanlar va „dunyomizni shakllantirgan 100 ta roman“ roʻyxatiga kiritilgan. [16]

Uning 2012-yilgi oʻldirilgan nomusga bag‘ishlangan „Shon-sharaf“ romani [17] 2012-yilgi Osiyo adabiy mukofoti va 2013-yilgi badiiy adabiyot bo‘yicha ayollar mukofotiga nomzod bo‘lgan [18], undan keyin 2014-yilda Mimar Sinan haqidagi "Meʼmorning shogirdi" asarini yaratdi. [19]

Uning 1980-yillardan to hozirgi kungacha Istanbul va Oksfordda kechgan „Momo Havoning uchta qizi“ (2017) romani London meri Sodiq Xon tomonidan yilning eng sevimli kitobi sifatida tanlandi. Amerikalik yozuvchi Siri Xustvedt ham bu kitobga yuqori baho berdi. [20]

Margaret Atvud, Devid Mitchell va Sjondan soʻng Shafaq"Future Library" loyihasi uchun 2017-yil yozuvchisi sifatida tanlandi. Uning "Oxirgi tabu" asari 100 ta adabiy asardan iborat to‘plamning uchinchi qismi bo‘lib, 2114-yilgacha chop etilmaydi

Shafaqning 2019-yilda chop etilgan "Bu g‘alati dunyoda 10 daqiqa 38 soniya " romani, Istanbullik xodimining hayoti haqida hikoya qiluvchi romani Buker mukofoti uchun nomzodlar ro‘yxatidan joy oldi. 2019-yilda Shafaq o‘zining badiiy asarida bolalarga nisbatan zo‘ravonlik va jinsiy zo‘ravonlikni ko‘rsatgani uchun turk prokurorlari tomonidan tergov qilingan. Shafaq oʻzining oʻn ikkinchi romani "Yoʻqolgan daraxtlar oroli" ni 2021-yilda chop ettirdi [21]

Badiiy boʻlmagan asarlari[tahrir | manbasini tahrirlash]

Shafaqning turk tilidagi badiiy bo‘lmagan insholarini to‘rtta kitobda to‘plangan, bular: Med-Cezir (2005), [22] Firarperest (2010), [23] Şemspare (2012) [24] va Sanma ki Yalnızsin (2017). [25]

2020-yilda Shafak "Boʻlinish davrida qanday qilib aql-idrokni saqlash kerak?" nomli kitobini nashr etdi. [26]

Ommaviy axborot vositalarida[tahrir | manbasini tahrirlash]

Shafaq Time, The Guardian, [27] La Repubblica, [28] The New Yorker, The New York Times, Der Spiegel [29] va New Statesman uchun maqolalar yozgan. [30]

Shafaq BBC World, [31] Euronews [32] va Al Jazeera English telekanallarida panel ishtirokchisi va sharhlovchisi bo‘lgan. [33]

2017-yilning iyul oyida Elif Shafaq BBC Radio 4 ning Desert Island Discs dasturida ham qatnashgan. [34]

Shafaq uch marta TEDGlobal maʼruzachisi boʻlgan. [35]

Mukofotlar va eʼtirof[tahrir | manbasini tahrirlash]

Kitob mukofotlari[tahrir | manbasini tahrirlash]

  • Badiiy adabiyot bo‘yicha ayollar mukofoti uchun nomzodlar ro‘yxatiga kiritilgan Yo‘qolgan daraxtlar oroli, 2022; [36]
  • Yoʻqolgan daraxtlar oroli, Kosta kitob mukofoti uchun saralangan roʻyxatga kiritilgan, 2021; [37]
  • Xolldor Laksness xalqaro adabiyot mukofoti, 2021; [38]
  • Bu gʻalati dunyoda 10 daqiqa 38 soniya, 2019 yil Buker mukofotiga nomzodlar roʻyxatiga kiritilgan;
  • Bu gʻalati dunyoda 10 daqiqa 38 soniya, Ondaatje mukofoti, 2020 uchun nomzodlar roʻyxatiga kiritilgan; [39]
  • Arxitektorning shogirdi, RSL Ondaatje mukofoti uchun qisqa roʻyxatga kiritilgan, 2015;
  • Honor, Prix Escapade uchun ikkinchi oʻrin, Frantsiya 2014; [40]
  • Crime d’honneur (Phébus, 2013), 2013 Prix Relay des voyageurs; [41]
  • 2012 yilgi Xalqaro IMPAC Dublin adabiy mukofotiga nomzod boʻlgan "Qirq sevgi qoidasi"; [42]
  • Soufi, mon amour (Phébus, 2011), Prix ALEF — Eslatma Spéciale Littérature Etrangère; [43]
  • Burg saroyi, Mustaqil xorijiy fantastika mukofoti uchun nomzodlar roʻyxatiga kiritilgan, Buyuk Britaniya 2005; 
  • Gaze, Turkiya Yozuvchilar uyushmasining eng yaxshi roman mukofoti, 2000; [44] va
  • Pinhan, Buyuk Rumiy mukofoti, Turkiya 1998. [45]

Boshqa mukofotlari[tahrir | manbasini tahrirlash]

  • BBCning 100 ta eng ilhomlantiruvchi va taʼsirli ayollari, 2021.
  • Gender tengligini targʻib qilishdagi aʼlosi uchun 2016 GTF mukofotlari; [46]
  • Osiyo Yutuqlari Ayollari Mukofotlari 2015: Global imkoniyatlarni kengaytirish mukofoti;
  • Ayollar uchun tomosha mukofoti, Mediacat & Advertising Age, 2014 yil mart;
  • Marka Conference 2010 mukofoti;
  • Turkiya Jurnalistlar va Yozuvchilar Jamgʻarmasi „Birgalikda yashash sanʼati“ mukofoti, 2009; [47]
  • Mariya Grazia Kutuli mukofoti — Xalqaro jurnalistika mukofoti, Italiya 2006. [48]

Bibliografiya[tahrir | manbasini tahrirlash]

Turk Ingliz
Nomi Yili Nashriyotchi Nomi Yili Nashriyotchi
Kem Gözlere Anadolu 1994 Evrensel
Pinhan 1997 Metis
Şehrin Aynaları 1999 Metis
Mahrem 2000 Metis The Gaze 2006 Marion Boyars Publishers Ltd
Bit Palas 2002 Metis The Flea Palace 2007 Marion Boyars Publishers Ltd
Araf 2004 Metis The Saint of Incipient Insanities 2004 Farrar, Straus and Giroux
Beşpeşe (with Murathan Mungan, Faruk Ulay, Celil Oker and Pınar Kür) 2004 Metis
Med-Cezir 2005 Metis
Baba ve Piç 2006 Metis The Bastard of Istanbul 2007 Viking
Siyah Süt 2007 Doğan Black Milk: On Writing, Motherhood, and the Harem Within 2011 Viking
Aşk 2009 Doğan The Forty Rules of Love: A Novel of Rumi 2010 Viking
Kâğıt Helva 2010 Doğan
Firarperest 2010 Doğan
The Happiness of Blond People: A Personal Meditation on the Dangers of Identity 2011 Penguin
İskender 2011 Doğan Honour 2012 Viking
Şemspare 2012 Doğan
Ustam ve Ben 2013 Doğan The Architectʼs Apprentice 2014 Viking
Sakız Sardunya 2014 Doğan
Havvaʼnın Üç Kızı 2016 Doğan Three Daughters of Eve 2016 Viking
Sanma ki Yalnızsın 2018 Doğan
On Dakika Otuz Sekiz Saniye 2018 Doğan 10 Minutes 38 Seconds in This Strange World 2019 Viking
Aşkın Kırk Kuralı (compilation based on Aşk) 2019 Doğan Novus
How to Stay Sane in an Age of Division 2020 Welcome Collection / Profile Books
The Island of Missing Trees 2021 Viking
  Roman
  Maqola
  Avtobiografiya
  Bolalar adabiyoti
  Qisqa hikoyalar

QAYD: Marion Boyars Publishers Ltd 2011-yilda Viking tomonidan sotib olingan.

Manbalar[tahrir | manbasini tahrirlash]

  1. Her name is spelled „Shafak“ (with the digraph ⟨Sh⟩ in place of the ⟨Ş⟩) on her books published in English, including the Penguin Books edition of The Forty Rules of Love.
  2. „Elif Shafak“. Curtis Brown. Qaraldi: 17-may 2018-yil.
  3. Freely, Maureen (13 August 2006). "Writers on Trial". The New York Times. https://www.nytimes.com/2006/08/13/books/review/13freely.html. Qaraldi: 18 December 2019. Elif Shafaq]]
  4. History News Network“. hnn.us. Qaraldi: 30-iyun 2021-yil.
  5. „Weidenfeld Visiting Professorship in Comparative European Literature“. St Anne's College, Oxford.
  6. „Honorary, Advisory and Emeritus Fellows“.
  7. „Where to start reading Elif Shafak“. www.penguin.co.uk (11-mart 2021-yil). Qaraldi: 18-iyun 2021-yil.
  8. „Bookseller Article“.
  9. „Orange newsroom - Orange Broadband Prize For Fiction Announces 2008 Longlist“. orange.co.uk.
  10. Lea, Richard.„In Istanbul, a writer awaits her day in court“, „The Guardian“, 24 July 2016
  11. „Acquittal for Turkish novelist“ (en). the Guardian (21-sentabr 2006-yil). Qaraldi: 18-iyun 2021-yil.
  12. „The Forty Rules of Love, By Elif Shafak“ (en). The Independent (8-iyul 2010-yil). Qaraldi: 22-noyabr 2021-yil.
  13. „Edebiyatta rekor Aşk 200 bin sattı“. hurriyet.com.tr.
  14. „Prix ALEF - Mention Spéciale Littérature Etrangère“. prix-litteraires.net.
  15. „Archived copy“. 20-iyul 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 20-iyul 2012-yil.
  16. „BBC Arts - The Novels That Shaped Our World - Explore the list of 100 Novels That Shaped Our World“ (en-GB). BBC. Qaraldi: 25-iyul 2021-yil.
  17. „Honour by Elif Shafak – review“ (en). the Guardian (20-aprel 2012-yil). Qaraldi: 18-iyun 2021-yil.
  18. „Fiction Book Review: Honor by Elif Shafak“. PublishersWeekly.com.
  19. „Elif Shafak: 'I don't have the luxury of being apolitical'“ (en). the Guardian (6-dekabr 2014-yil). Qaraldi: 18-iyun 2021-yil.
  20. „Elif Shafak: Three Daughters of Eve with Siri Hustvedt“. Livestream.
  21. Boyt. „The Island of Missing Trees by Elif Shafak — war and figs“. www.ft.com (22-iyul 2021-yil). Qaraldi: 25-iyul 2021-yil.
  22. „Med-Cezir“.
  23. „Firarperest“.
  24. „Şemspare“.
  25. „Sanma Ki Yalnızsın“.
  26. „How to Stay Sane in an Age of Division by Elif Shafak review – a poignant look back at another age“ (en). the Guardian (21-avgust 2020-yil). Qaraldi: 28-iyun 2021-yil.
  27. „Elif Shafak“. The Guardian. Qaraldi: 28-iyun 2021-yil.
  28. „Elif Shafak - Protagonisti“ (it). La Repubblica. Qaraldi: 28-iyun 2021-yil.
  29. „Elif Shafak“ (de). Der Spiegel. Qaraldi: 28-iyun 2021-yil.
  30. „Elif Shafak, Author at New Statesman“. New Statesman. Qaraldi: 20-noyabr 2021-yil.
  31. „Politics of Fear or Rebellion of the Forgotten?“ (en). World Economic Forum. Qaraldi: 28-iyun 2021-yil.
  32. Harris. „Is this the end for multiculturalism?“ (en). euronews (17-yanvar 2017-yil). Qaraldi: 28-iyun 2021-yil.
  33. „'Core of nationalism is ugly': Elif Shafak & W Soyinka“ (en). www.aljazeera.com. Qaraldi: 28-iyun 2021-yil.
  34. FM. „Elif Shafak Desert Island Discs podcast“. player.fm.
  35. Shafak. „Elif Shafak“. TED.
  36. „'Sorrow and Bliss' shortlisted for 2022 Women's Prize“ (en-AU). Books+Publishing (28-aprel 2022-yil). Qaraldi: 28-aprel 2022-yil.
  37. „Costa Book Awards shortlists announced“ (en-AU). Books+Publishing (24-noyabr 2021-yil). 24-noyabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 26-noyabr 2021-yil.
  38. „Halldór Laxness International Literary Prize: Elif Shafak“ (5-sentabr 2021-yil).
  39. https://rsliterature.org/wp-content/uploads/2020/04/RSL-Ondaatje-Shortlist-Press-Release-2020.pdf[formatsiz URL PDF]
  40. „Les auteurs“. salonlivre-vernon.org.
  41. „Crime d'honneur, lauréat du Prix Relay 2013 - Prix Relay des Voyageurs Lecteurs“. prixrelay.com. 25-iyul 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 28-avgust 2013-yil.
  42. „International IMPAC Dublin Literary Award“. impacdublinaward.ie.
  43. „Elif Shafak“. prix-litteraires.net.
  44. „Archived copy“. 13-fevral 2011-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 8-mart 2012-yil.
  45. „Mevlana büyük ödülleri - Bilgi ve Eğlence Portalınız - Porttakal“. porttakal.com. 19-oktabr 2014-yilda asl nusxadan arxivlandi.
  46. „Global Thinkers Forum: Awards for Excellence 2016“. Global Thinkers Forum.
  47. „GYV“. gyv.org.tr. 18-fevral 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi.
  48. Today’s Zaman, 28 October 2006, Saturday / Anadolu News Agency (AA), Roma.

Havolalar[tahrir | manbasini tahrirlash]