Dyui, Djon

Vikipediya, ochiq ensiklopediya

Jon Dyui (inglizcha: John Dewey ; 1859-yil 20 -oktyabr, Burlington, Vermont - 1952-yil 1-iyun, Nyu-York ) amerikalik faylasuf va pedagog, pragmatizm falsafiy yo'nalishi vakili. Falsafa, estetika, sotsiologiya, pedagogika va boshqa fanlarga oid 30 dan ortiq kitoblar va 900 dan ortiq ilmiy maqolalar muallifi.

Ikkinchi jahon urushi paytida Dyui natsizm mafkurasiga, xususan, fashistlar Germaniyasida pedagogikaga qarshi zo'ravonlikka qarshi chiqdi.

Ba'zan ta'kidlanganidek, "Dyui falsafasi AQShda juda mashhur va falsafadan xabardor amerikaliklarning 80% Dyuini o'z davrining eng yaxshi amerikalik faylasufi deb biladi"[1].

Biografiya[tahrir | manbasini tahrirlash]

1968 yil AQSh pochta markasi Jon Dyuiga bag'ishlangan

Jon Dyui 1859-yil 20-oktyabrda Vermont shtatining Burlington shahrida tamaki ishlab chiqaruvchi Archibald Sprag Dyui va onasi Lucina Artemisia Rich Dewey oilasida tug'ilgan. Katta akasi Jon fojiali ravishda 1859-yil 17-yanvarda vafot etdi va o'rta akasi Devis (04/07/1858-12/13/1942) taniqli iqtisodchi bo'ldi [2] .

O'rta maktabdan so'ng u Vermont universitetida liberal san'at dasturida o'qishni boshladi. Axloq falsafasidan dars bergan professor Tori rahbarligida falsafani alohida ishtiyoq bilan o‘rgandi. Universitetni tugatgandan so'ng, Dyui 1879-1881 yillarda Pensilvaniya shtatining Oil Siti shahridagi xususiy o'rta maktabda dars bergan, uning amakivachchasi direktor bo'lgan. Maktabda ishlaganda, Jon falsafa bo'yicha intensiv o'qishni davom ettirdi. 1881-yilda u oʻzining “Materializmning metafizik idroki” nomli birinchi maqolasini “Journal of Philosophy”ga taqdim etadi, uning atrofida Sent-Luis falsafiy jamiyati toʻplanadi. Maqola ijobiy qabul qilindi, chop etildi va uning muallifiga falsafiy tadqiqotlarni davom ettirish tavsiya etildi. Bu Dyuining hayot yo'lining yakuniy tanlovini aniqladi - u faylasuf bo'lishga qaror qildi.

Vermont universitetini tugatgan (1879). Michigan, Chikago va Kolumbiya universitetlarida professor boʻlgan (1904-1930 ). 1919-yilda Nyu-Yorkdagi ijtimoiy tadqiqotlar uchun yangi maktab asoschilaridan biri bo'ldi. U Mustaqil Siyosiy Harakatlar Ligasi rahbari edi. Ikkinchi jahon urushi paytida Dyui natsizm mafkurasiga, xususan, fashistlar Germaniyasida pedagogikaga qarshi zo'ravonlikka qarshi chiqdi.

Manbalar[tahrir | manbasini tahrirlash]

  1. Американский прагматизм. Новаторство философии Джона Дьюи // Якушев А. В. Философия (конспект лекций). — М.: Приор-издат, 2004. — 224 с. ISBN 5-9512-0192-6
  2. Воспитание детей в семье Джона Дьюи. https://ntspi.ru/upload/pdf/9.%20%D0%98%D0%9F%D0%B6%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB-2,2013.pdf.