Daryo jangi

Daryo jangi
Musulmonlarning Eronga istilosi va Xolid ibn Valid yurishlarining bir qismi
Sanalar 633-yil aprel Urush yeri Mesopotamiya (Asoristan) Natija Roshidun xalifaligi gʻalabasi
Qoʻmondonlar
Roshidun xalifaligi Xolid ibn Valid	Sosoniylar imperiyasi Karen † Kavad † Anoshegan †
Kuchlar
17,000	nomaʼlum

Daryo jangi (arabcha: معركة النهر‎‎), shuningdek, al-Madhar jangi sifatida ham tanilgan boʻlib, Mesopotamiyada (Asoriston viloyati) Roshidun xalifaligi va Sosoniylar imperiyasi kuchlari oʻrtasida boʻlib oʻtgan. Xolid ibn al-Volid qoʻmondonligi ostidagi musulmonlar son jihatidan ustun boʻlgan Sosoniylar qoʻshinini magʻlubiyatga uchratgan.

Tarixi

Islom paygʻambari Muhammad 632-yil 8-iyunda vafot etdi va Abu Bakr uning oʻrniga birinchi xalifa etib tayinlandi. Abu Bakrning xalifaligi 27 oy davom etdi va bu davrda Arabiston boʻylab arab qabilalarining isyonlarini bostirib, murtaddlikka qarshi muvaffaqiyatli yurish olib bordi. Madinaning Arabistondagi hokimiyatini tikladi. Isyonlar bostirilgach, Abu Bakr xalifalikdan tashqaridagi yerlarni zabt etish uchun oʻz yurishlarini boshladi. Sosoniylar hamda Vizantiya imperiyasiga (Sharqiy Rim imperiyasi) qarshi yurishlarni amalga oshirdi va shu tarzda bir necha oʻn yil ichida tarixdagi eng yirik imperiyalardan birining shakllanishiga zamin yaratdi.

Ridda urushlaridan soʻng, musulmon qabila boshligʻi Iroqdagi Fors chegara shaharlariga hujum qildi. Ushbu hujumlarning muvaffaqiyati ortidan Abu Bakr xalifalikni kengaytirishni rejalashtirdi va bu ishni boy Fors viloyati hisoblanuvchi Iroqdan boshladi. Roshidun armiyasi qoʻmondoni etib esa eng yaxshi sarkarda Xolid ibn al-Volidni tayinladi. Musulmonlar 633-yil aprel oyida Sosoniylar Fors imperiyasiga bostirib kirdi va Zanjir jangida Sosoniylar qoʻshinini magʻlubiyatga uchratdi.

Urush oqibati

Daryo jangidan soʻng Xolid yana uchta jangda, jumladan, Valaja jangi, Ullays jangi hamda Hira jangida fors qoʻshinlarini magʻlub etdi va oʻzining asosiy maqsadiga erishdi, yaʼni al-Hirani qoʻlga kiritdi. Musulmonlarning Iroqqa birinchi istilosi toʻrt oy ichida yakunlandi. Keyinchalik Abu Bakr Xolidni Suriyaning Vizantiya imperiyasiga qarshi yurishni boshqarish uchun ham yuborgan.

Adabiyotlar

• Morony, M. (2012). "ARAB ii. Arab conquest of Iran". Encyclopaedia Iranica. http://www.iranicaonline.org/articles/arab-ii. "This victory enabled Ḵāled to penetrate the lower line of Sasanian frontier defenses near the coast and invade Maysān, where he defeated the survivors of Hormoz’s army and reinforcements from al-Madāʾen at the battle of Maḏār in Ṣafar, 12/March-April, 633." 
• Akram, A.I.. The Sword of Allah: Khalid bin al-Waleed, His Life and Campaigns. Nat. Publishing. House, 1970. ISBN 0-7101-0104-X.