Damian (Tarsus)

Tarsuslik Damian (Yunoncha: Δαμιανός ό Ταρσεύς, arabcha: دميانه الطرسوسي‎‎; 924-yilda vafot etgan), Gʻulom Yazman („Yazmanning quli“) laqabini olgan, islomni qabul qilgan vizantiyalik yunon. 896—897-yillarda Tarsus noibi boʻlgan. X asr boshlarida Sharqiy Rim imperiyasiga qarshi dengiz hujumlarini boshqargan asosiy sarkardalardan biri boʻlgan.

Biografiyasi

Damian Tarsus shahrining xizmatchi noibi Yazman al-Xodimning (891-yilda vafot etgan) yangi eʼtiqodga kirgan xizmatkori edi. Yazman al-Xodim Ibn Tulunning oʻgʻli Xumaravayh hukmronligi davrida Misr Tuluniylar sulolasi hukmronligini tan olgan edi. 896-yil oktyabr oyida Damian oʻsha paytdagi hokim Ahmad ibn Toʻgʻon tomonidan Tarsus noibi etib tayinlangan. Yusuf al-Bagʻmardiy uning oʻrinbosari va mintaqa harbiy kuchlari qoʻmondoni boʻlgan. Biroq 897-yil mart/aprel oyida Damian va al-Bagʻmardiy Tarsusdan quvib chiqarilgan. Bunga al-Muvaffaqning sobiq mavlosi Rogʻib boshchilik qilgan Abbosiylar tarafdorlari qoʻzgʻoloni sabab boʻlgan.

Tarixchi Tabariyning xabar berishicha, 900-yilda Damian xalifa Muʼtazidni uch yil avval lavozimidan chetlatilgani uchun qasos olish maqsadida Tarsusning 50 dan ortiq yirik kemalardan iborat flotini yoqib tashlashga undagan. Bu harakat musulmonlarning dengiz qudratini jiddiy ravishda zaiflashtirib qoʻygan. Shunday boʻlsa-da, Damian admiral sifatida alohida ajralib turardi. 896-yilda yoki 901-yilda Damian Ellada femidagi Demetrias portini bosib olib, talon-taroj qilgan. Soʻngra Damian 904—905-yillar qishida Muhammad ibn Sulaymon al-Kotibning Misrni Tuluniylardan tortib olib, Abbosiylar boshqaruviga qaytarish uchun olib borgan harbiy yurishida ishtirok etdi. Damian Nil daryosi boʻylab kemalar flotiliyasiga rahbarlik qildi, qirgʻoqlarni talon-taroj qildi va Tuluniylar qoʻshinlariga daryodan oziq-ovqat yetkazib berilishiga toʻsqinlik qildi. 911-yilda Kiprga hujum qildi. Kipr VII asrdan beri arab va Vizantiya oʻrtasidagi betaraf hudud boʻlib kelgan edi. Orolni toʻrt oy davomida vayron qildi. Chunki bir yil oldin Kipr aholisi admiral Himerios boshchiligidagi Vizantiya flotiga xalifalik qirgʻoqlariga hujum qilishda koʻmaklashgan edi. Nihoyat, 912-yil oktyabrda Tripolilik Leo bilan hamkorlikda Chios oroli yaqinida Himeriosga qarshi hal qiluvchi gʻalabani qoʻlga kiritdi. Oʻsha yilning yozida Kilikiya chegaralari noibi Rustam ibn Baraduning Vizantiya imperiyasining chegara viloyati Lykandos va uning arman hokimi Meliasga qarshi uyushtirgan hujumida ishtirok etgani tilga olingan. Melias oʻz qalʼasida qamal qilingan boʻlsa-da, arablar qalʼani egallay olishmadi.

Damian 924-yilda Cibyrrhaeot femidagi Vizantiya qal’asi Strobilosga qarshi hujumni boshqarayotgan paytda halok boʻldi. Bundan bir yil avval Tripolilik Leoning oʻlimi, soʻngra Damianning oʻlimi bilan musulmonlarning dengizlardagi hukmronligi hamda Vizantiya qirgʻoqlariga uzluksiz hujumlar davri yakunlandi.

Adabiyotlar

• Pryor, John H.; Jeffreys, Elizabeth M.. The Age of the ΔΡΟΜΩΝ: The Byzantine Navy ca. 500–1204. Leiden and Boston, Massachusetts: Brill Academic Publishers, 2006. ISBN 978-90-04-15197-0. 
• The History of al-Ṭabarī, Volume XXXVIII: The Return of the Caliphate to Baghdad: The Caliphates of al-Muʿtaḍid, al-Muktafī and al-Muqtadir, A.D. 892–915/A.H. 279–302, SUNY Series in Near Eastern Studies.. Albany, New York: State University of New York Press, 1985. ISBN 978-0-87395-876-9. 
• Setton, Kenneth (1954). "On the Raids of the Moslems in the Aegean in the Ninth and Tenth Centuries and their Alleged Occupation of Athens". American Journal of Archaeology (Cambridge, Mass.) LVIII (4): 311–319. doi:10.2307/500384. 
• Treadgold, Warren. A History of the Byzantine State and Society. Stanford, California: Stanford University Press, 1997. ISBN 0-8047-2630-2.