Cienfuegos

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Cienfuegos
Munitsipalitet
Street in Cienfuegos (4482).jpg
{{{rasmiy_nomi}}}ning bayrogʻi
Bayroq
{{{rasmiy_nomi}}}ning rasmiy gerbi
Gerb
22°8′44″N 80°26′11″W / 22.14556°N 80.43639°W / 22.14556; -80.43639 G OKoordinatalari: 22°8′44″N 80°26′11″W / 22.14556°N 80.43639°W / 22.14556; -80.43639 G O
Asos solingan 1819[1]
Aholisi
 (2012)
164 924
Vaqt mintaqasi UTCEST
[[File:|290px|Cienfuegos xaritada]]
Red pog.png

Cienfuegos ( Amerikan Ispancha: [[Xalqaro fonetik alifbo|[sjeɱˈfweɣos]]] ), Cienfuegos provinsiyasining poytaxti, Kubaning janubiy qirg'og'idagi shahar[2].U 250 km (160 mi) ga yaqin joyda joylashgan Gavanadan va 150 000 aholiga ega. 1960-yillarning oxiridan boshlab Cienfuegos Kubaning asosiy sanoat markazlaridan biriga aylangan, ayniqsa energetika va shakar sohalarida[3].Shahar La Perla del Sur (Janubiy marvarid) deb nomlanadi.Cienfuegos so'zma-so'z tarjimada "yuz olov" ( cien, "yuz"; fuegos, "olov") deb tarjima qilingan bo'lsada, shahar o'z nomini Kuba general - kapitani Xose Cienfuegos (1816–19) familiyasidan olingan.

2005-yilda YuNESKO Cienfuegos shahar tarixiy markazini Butunjahon merosi ro'yxatiga kiritdi va Cienfuegos 19-asr boshlarida ispan ma'rifatini shaharsozlikda amalga oshirishning eng yaxshi namunasi sifatida qayd etdi[4].Shahar markazida 1819–50 yillardagi oltita bino, 1851–1900-yillardagi 327ta bino va 20-asrdan 1188 ta bino mavjud. Karib dengizida Neoclassic tuzilmalarning bunday ajoyib klasterini o'z ichiga olgan boshqa joy yo'q.

Tarix[tahrir | manbasini tahrirlash]

Marti parki va shahar hokimiyati

Shahar joylashgan hudud ilk ispan konkistadorlari tomonidan Cacicazgo de Jagua deb belgilangan.U dastlab Taino tub aholisi tomonidan joylashtirilgan.Cacicazgo Taino tilidan "boshliqlik" deb tarjima qilingan.Shuning uchun Cacicazgo de Yagua Bosh Jaguaning boshlig'i bo'lgan.

Keyinchalik shaharga 1819-yil 22-aprelda Don Lui de Clouet boshchiligida Bordo va Luizianadan kelgan frantsuz muhojirlari joylashtirdilar[1] Ko'chmanchilar shaharni Ispaniya qiroli Ferdinand VII va bosh Jagua sharafiga Fernandina de Jagua deb atashgan[5]. 1829-yilda aholi punkti ketma-ket shaharga ( villa ) aylandi, Kuba general -kapitani Xose Cienfuegos (1816–19) sharafiga oʻzgartirilgan va 1880-yilda shaharga aylangan. Eski shahardagi ko'plab ko'chalar o'z nomlarida frantsuzcha kelib chiqishini aks ettiradi: masalan, Bouyon, D'Clouet, Hourruitiner, Gacel va Griffo.

Cienfuegos porti mustamlakachilik davrida qurilgan eng so'nggi aholi punktlaridan biri bo'lishiga qaramay, uni o'rab turgan unumdor dalalar va Yamayka va Janubiy Amerika shaharlari o'rtasidagi savdo yo'lidagi o'rni tufayli tez orada kuchli shaharchaga aylangan.Shimoliy-sharqda Santa Clara poytaxti.Uning tarixiy nomdagi Jagua ko'rfazidagi foydali savdo joyi 1853-1860 yillarda ikkala shahar o'rtasida temir yo'l qurilganida Kuba shakar oligarxiyasi tomonidan foydalanilgan[6][7].

Cienfuegos yaqinida 1898-yil 11 mayda Ispaniya-Amerika urushi paytida Amerika dengiz piyodalari Ispaniyaning suvosti aloqa liniyalarini uzishga uringan va ispan himoyachilari o'rtasida jang bo'lgan.

Kuba inqilobi paytida shahar Fulgensio Batistaga qarshi qo'zg'olonni ko'rdi va 1957-yil 5-sentyabrda qasos sifatida bombardimon qilindi[8]. Keyinchalik shahar inqilobiy hukumatning "shaharga qarshi" rejalashtirish siyosatining bir qismi bo'lgan muhim sanoat markaziga aylandi, sanoat loyihalari, jumladan, hali tugallanmagan Juragua atom elektr stantsiyasi, Camilo Cienfuegos nomidagi " Camilo Cienfuegos" neftni qayta ishlash zavodi va " Karlos Marks tsement zavodi[9].

1969 va 1970-yillarda Sovet dengiz floti kemalari shaharga tashrif buyurishgan. Bu 1962-yilgi Kennedy - Xrushchev kelishuvlarini buzganga o'xshagan.Biroq, Qo'shma Shtatlar tomonidan hech qanday ogohlantirish berilmadi va hech qanday qarama-qarshilik ham bo'lmadi. [10]

2005-yilda Dennis to'foni ikkinchi marta Cienfuegos yaqinida AST 13:00 ( UTC 17:00) da 232 shamollar bilan qulagan.km/soat (144mph) va shamol tezligi 285 ga etadikm/soat (177milya).

Geografiya[tahrir | manbasini tahrirlash]

2009-yilda Cienfuegosdagi daraxtlar bilan qoplangan turar-joy ko'chasi

Cienfuegos ko'rfaziga kirish joyi yaqinida Kastillo de Jagua (to'liq nomi:Castillo de Nuestra Señora de los Angeles de Yagua ),1745-yilda Karib dengizi qaroqchilaridan himoya qilish uchun qurilgan qal'a joylashgan.

Kubaning asosiy dengiz portlaridan biri bo'lgan Cienfuegos shakar savdosi, shuningdek, qahva va tamaki savdosining markazidir.Qand qamishi asosiy ekin bo'lsada, mahalliy fermerlar kofe etishtirishgan.

Iqlim[tahrir | manbasini tahrirlash]

Köppen iqlim tasnifi tizimiga ko'ra, Cienfuegos tropik savanna iqlimiga ega, iqlim xaritalarida "Aw" qisqartmasi.

{{{Joy_ot}}} iqlimi
Koʻrsatkich Yan Fev Mart Apr May Iyun Iyul Avg Sen Okt Noy Dek

2004-yilda Cienfuegos munitsipalitetida 163 824 kishi istiqomat qilgan.[11] .Umumiy maydoni 333 km2 (129 mi²)[12],aholi zichligi – 492.0/km2 (1,274/sq mi) .

  1. 1,0 1,1 „Cienfuegos“ (es). Guije.com. Qaraldi: 7-oktabr 2007-yil.
  2. Wikisource-logo.svg Chisholm, Hugh, ed. (1911) "Cienfuegos" Encyclopædia Britannica 6 (11chi nashri) Cambridge University Press p. 364 
  3. Cederlöf, Gustav (2020). "The Revolutionary City: Socialist Urbanisation and Nuclear Modernity in Cienfuegos, Cuba". Journal of Latin American Studies 52: 53–76. doi:10.1017/S0022216X19000920. https://www.cambridge.org/core/services/aop-cambridge-core/content/view/9DC0EDBB08D100C1831FF7286B632A0D/S0022216X19000920a.pdf/revolutionary_city_socialist_urbanisation_and_nuclear_modernity_in_cienfuegos_cuba.pdf. 
  4. Centre. „Urban Historic Centre of Cienfuegos“. whc.unesco.org. Qaraldi: 7-aprel 2018-yil.
  5. Ojeda Cabrera. „Cienfuegos a 190 años de fundada“ (es). Radio Rebelde. Qaraldi: 23-sentabr 2016-yil.
  6. Santa Clara railway station (Cuba)
  7. Zanetti Lecuona, Oscar. Sugar & Railroads: A Cuban History, 1837–1959. Scholarly Book Services Inc, 27 June 2002 — 51–53 bet. ISBN 978-0807846926. 
  8. „Castro speech commemorates Moncada assault“. lanic.utexas.edu. University of Texas. 8-sentabr 2006-yilda asl nusxadan arxivlandi.
  9. Cederlöf, Gustav (2020). "The Revolutionary City: Socialist Urbanisation and Nuclear Modernity in Cienfuegos, Cuba". Journal of Latin American Studies 52: 53–76. doi:10.1017/S0022216X19000920. https://www.cambridge.org/core/services/aop-cambridge-core/content/view/9DC0EDBB08D100C1831FF7286B632A0D/S0022216X19000920a.pdf/revolutionary_city_socialist_urbanisation_and_nuclear_modernity_in_cienfuegos_cuba.pdf. 
  10. R. „The Soviet Military Buildup in Cuba“. The Heritage Foundation. Qaraldi: 7-aprel 2018-yil.
  11. Atenas.cu. „2004 Population trends, by Province and Municipality“ (es) (2004). 27-sentabr 2007-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 7-oktabr 2007-yil.
  12. Statoids. „Municipios of Cuba“ (iyul 2003). Qaraldi: 7-oktabr 2007-yil.