Chernobil

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Mir stantsiyasidan shahar va Chernobil elektr stantsiyasining fotosurati, 1997-yil

Chernobil (/ɜːrˈnbəl/ chur-NOH-bəl, /[qoʻllab-quvvatlanmaydigan kiritish]ɜːrˈnɒbəl/ chur-NOB-əl ruscha: Чернобыль Chernobil , IPA: [tɕɪrˈnobɨlʲ]) yoki Chornobil (ukraincha: Чорнобиль , IPA: [tʃorˈnɔbɪlʲ] (</img>) Chernobil AESining zonasidagi qisman tashlab ketilgan shahar, Ukraina shimolidagi Kiyev viloyati Vishgorod tumanida joylashgan. Chernobil taxminan 90 km Kiyevdan shimolda va 160 km Belarusiyaning Gomel shahridan janubi-gʻarbda joylashgan. Evakuatsiya qilinishidan oldin shaharda 14 000 ga yaqin aholi istiqomat qilar edi[1], hozirda esa 1 000 ga yaqin odam istiqomat qiladi.

Birinchi marta 1193-yilda gersoglik ov uyi sifatida tilga olingan shahar tarix davomida bir necha bor qoʻllarini almashtirgan. XVI asrda yahudiylar shaharga koʻchib oʻtdilar va 1626-yilda bu hududda hozirda tugatilgan monastir tashkil etilgan. XVIII asrning oxiriga kelib, Chernobil Tverskiy sulolasi davridagi Hasidik iudaizmining asosiy markazi boʻlib, XX asr boshlarida shahar Qirgʻinga duchor boʻlganidan keyin Chernobilni tark etgan. Yahudiy jamiyati keyinchalik Holokost paytida oʻldirilgan. 1972-yilda Chernobil Ukrainaning birinchi atom elektr stantsiyasi sifatida tanlangan. 1977-yilda ochilgan va shaharning shimolida joylashgan. Chernobil 1986-yil 5-mayda, stansiyadagi halokatli yadroviy halokatdan toʻqqiz kun oʻtib evakuatsiya qilindi, bu tarixdagi eng yirik yadroviy ofat boʻldi. Zavod ishchilari uchun uy sifatida qurilgan yaqin atrofdagi Pripyat shahri aholisi bilan bir qatorda, aholi yangi qurilgan Slavutich shahriga koʻchirildi va koʻpchilik qaytib kelmadi.

Shahar 1923-yildan Chernobil okrugining maʼmuriy markazi boʻlgan. Tabiiy ofatdan keyin, 1988-yilda, tuman tugatilib, boshqaruv qoʻshni Ivankov tumaniga oʻtkazildi. Ukrainaning maʼmuriy islohoti doirasida 2020-yil 18-iyulda tuman tugatildi, buning natijasida Kiyev viloyatidagi tumanlar soni yettitaga qisqardi. Ivankov tumani hududi Vishgorod tumaniga birlashtirildi[2][3].

Garchi Chernobil bugungi kunda birinchi navbatda arvoh shahar boʻlsa-da, u yerda hali ham oz sonli odamlar yashaydi, „Owner of this house lives here“[4] yozuvlari bilan belgilangan uylarda va oz sonli hayvonlar ham yashaydi. Shuningdek, shaharda Chernobil AESdan himoyalangan hududning qoʻriqchilari va maʼmuriy xodimlari joylashgan. Shaharda ikkita umumiy doʻkon va mehmonxona mavjud.

Chernobil 2022-yilda Rossiyaning Ukrainaga bostirib kirishi paytida Chernobil jangi joyiga aylandi va rus kuchlari shaharni 24-fevraldan 2-aprelgacha bosib oldi. Uning qo‘lga olinishidan so‘ng radiatsiya darajasi ko‘tarila boshlaganini maʼlum qilindi.

Odamlari[tahrir | manbasini tahrirlash]

  • Aaron Tverskiy Chernobil (1784-1871), ravvin
  • Aleksandr Franciszek Chodkevich (1776-1838), polshalik siyosatchi va toshbosmachi
  • Aleksandr Krasnoshchyokov (1880-1937), siyosatchi
  • Andrey Smalko (1981-), futbolchi
  • Arnold Laxovskiy (1880-1937), rassom
  • Yan Mikolay Chodkevich (1738-1781), polshalik zodagon, Rozaliya Lubomirskaning otasi
  • Ekaterina Scherbachenko (1977-), opera xonandasi
  • Grigoriy Irmovich Novak (1919-1980), yahudiy sovet ogʻir atletikachisi
  • Joshua ben Aaron Zeytlin (1823-1888), olim va xayriyachi
  • Markiyan Kamish (1988-), yozuvchi va likvidatorning oʻgʻli
  • Rozaliya Lubomirska (1768-1794), Frantsiya inqilobi paytida gilyotinlangan polshalik zodagon ayol
  • Volodimir Pravyk (1962-1986), oʻt oʻchiruvchi va tugatishchi

Yana qarang[tahrir | manbasini tahrirlash]

  • Chernobil bilan bogʻliq maqolalar roʻyxati

Manbalar[tahrir | manbasini tahrirlash]

  1. Mould, Richard „Evacuation zones and populations“,. Chernobyl Record. Bristol, England: Institute of Physics, May 2000 — 105 bet. ISBN 0-7503-0670-X. 
  2. „Про утворення та ліквідацію районів. Постанова Верховної Ради України № 807-ІХ.“ (uk). Голос України (18-iyul 2020-yil). Qaraldi: 3-oktabr 2020-yil.
  3. „Нові райони: карти + склад“ (Ukrainian). Міністерство розвитку громад та територій України.
  4. Withington, John. Disaster!: A History of Earthquakes, Floods, Plagues, and Other Catastrophes. Skyhorse Publishing Company, Incorporated, 13 December 2013 — 328 bet. ISBN 978-1-62636-708-1. 

Havolalar[tahrir | manbasini tahrirlash]