Changʻi poygasi

Changʻi poygasi
	; Demino changʻi marafoni (2015-yil)
Eng yuqori boshqaruvchi tashkilot	FIS
Boshqa nom(lar)i	Kross, XC chang‘isi, Skandinaviya chang‘isi
Xarakteristikalari
Aralash jins	Erkaklar va ayollar uchun alohida tadbirlar
Turkum	Shimoliy changʻi sporti
Anjom	Changʻi, tayoqcha, poyabzal, bogʻlovchi
Olimpik oʻyin	1924 (erkak), 1952 (ayol)
Paralimpik oʻyin	1976

Musobaqaviy changʻi sporti turli xil poyga formatlari va masofa uzunliklarini oʻz ichiga oladi. Changʻi sporti qoidalari Xalqaro changʻi federatsiyasi va turli milliy tashkilotlar tomonidan tasdiqlangan. Xalqaro musobaqalar qatoriga FIS changʻi boʻyicha jahon chempionati, FIS kross boʻyicha jahon kubogi va qishki Olimpiya oʻyinlari kiradi. Bunday poygalar klassik (iz boʻylab) va erkin uslubdagi musobaqalarni oʻtkazish uchun moʻljallangan, homologatsiyalangan va tayyorlangan trasalarda boʻlib oʻtadi. Bu trasalarda changʻichilar konki uslubidan foydalanishlari mumkin. Shuningdek, bu sport turi Worldloppet changʻi federatsiyasi tomonidan tasdiqlangan changʻi marafoni va Xalqaro orientatsiya federatsiyasi tomonidan tasdiqlangan changʻi orientatsiyasi musobaqalarini ham qamrab oladi. Bunga oʻxshash musobaqa turlari orasida biatlon ham bor. Unda ishtirokchilar changʻida yugurishadi va miltiq bilan nishonga otish uchun toʻxtashadi. Bundan tashqari, paralimpiya changʻi sporti ham mavjud boʻlib, u nogironligi boʻlgan sportchilarga maxsus moslamalar yordamida changʻi musobaqalarida ishtirok etish imkonini beradi.

XVIII asrda Norvegiya armiyasining boʻlinmalari sport maqsadida (va sovrinlar uchun) changʻi uchishgan. XX asrning ikkinchi yarmidan boshlab, changʻi texnikasi klassik uslubdagi qadamma-qadam harakatlanishdan rivojlanib, maxsus jihozlangan keng yoʻlakli kurslarda bajariladigan skeyt changʻi uslubini oʻz ichiga ola boshladi. Shu bilan bir vaqtda, changʻi jihozlari ham takomillashdi: yogʻoch va boshqa tabiiy materiallardan yasalgan changʻi va tayoqlar oʻrnini shisha tolasi, uglerod tolasi va polietilen plastmassa kabi sunʼiy materiallardan tayyorlangan jihozlar egalladi^[1].

Sportchilar chidamlilik, kuch, tezlik, mahorat va egiluvchanlikni turli darajadagi shiddatda rivojlantirish uchun mashq qiladilar. Mavsumdan tashqari tayyorgarlik koʻpincha quruqlikda, baʼzan esa rolikli changʻilarda oʻtkaziladi. Changʻi sporti boʻyicha musobaqalarni tashkil etishdan maqsad ushbu tadbirlarni ham tomoshabinlar, ham televideniye orqali kuzatuvchilar uchun qiziqarli qilishdir. Chidamlilik, kuch va tezlikni talab qiladigan boshqa sport turlaridagi kabi, ayrim sportchilar taqiqlangan samaradorlikni oshiruvchi dori vositalaridan foydalanishni maʼqul koʻrganlar.

Salomatlik uchun xavflar

Changʻida yugurish jarohatlar yoki baxtsiz hodisalar xavfi past boʻlgan sport turi sifatida tanilgan^[2]. Koʻpincha kuzatiladigan jarohatlar orasida medial tibial stress sindromi, axill payidagi muammolar, bel ogʻrigʻi (ayniqsa, yosh katta sportchilar orasida), toʻpiq boylamlarining choʻzilishi va sinishi, mushaklarning yorilishi, tizza boylamlarining choʻzilishi va bosh barmoqning tirsak kollateral boylamining shikastlanishi bor^[3] .

Bundan tashqari, past haroratdagi jismoniy zoʻriqishlar astmani keltirib chiqarishi mumkin^[4].

Ovqatlanish buzilishi xavfi haqida bu yerga qarang.

Manbalar

↑ Kuzmin, Leonid (2006). Investigation of the most essential factors influencing ski glide (PDF) (Licentiate thesis). Luleå University of Technology. 8 February 2006da asl nusxadan (PDF) arxivlandi. Qaraldi: 20 October 2012.
↑ „Wintersportarten im Risiko-Check“ (de). sueddeutsche.de (2021-yil 19-oktyabr). Qaraldi: 2025-yil 7-iyul.
↑ P. Renstrom, R. J. Johnson (1989). "Cross-country skiing injuries and biomechanics". Sports Medicine (Auckland, N.Z.) (PubMed) 8 (6): 346–370. doi:10.2165/00007256-198908060-00004. PMID 2694282.
↑ Florian Haupt, Jonas Kraus. „Ein Land im Sturzflug“ (de). spiegel.de (2025-yil 22-mart). Qaraldi: 2025-yil 7-iyul.

Havolalar

[Kuz01-1] Kuzmin, Leonid (2006). Investigation of the most essential factors influencing ski glide (PDF) (Licentiate thesis). Luleå University of Technology. 8 February 2006da asl nusxadan (PDF) arxivlandi. Qaraldi: 20 October 2012.

[2] „Wintersportarten im Risiko-Check“ (de). sueddeutsche.de (2021-yil 19-oktyabr). Qaraldi: 2025-yil 7-iyul.

[3] P. Renstrom, R. J. Johnson (1989). "Cross-country skiing injuries and biomechanics". Sports Medicine (Auckland, N.Z.) (PubMed) 8 (6): 346–370. doi:10.2165/00007256-198908060-00004. PMID 2694282.

[4] Florian Haupt, Jonas Kraus. „Ein Land im Sturzflug“ (de). spiegel.de (2025-yil 22-mart). Qaraldi: 2025-yil 7-iyul.

[1]

[2]

[3]

[4]