Kontent qismiga oʻtish

Carmelita Jeter

Vikipediya, erkin ensiklopediya
Carmelita Jeter

Jeter 2011 Jahon chempionatida
Shaxsiy maʼlumotlari
Jinsi ayol
Fuqaroligi AQSh
Tavallud sanasi 1979-yil 24-noyabr
Los-Anjeles, Kaliforniya, AQSh
Boʻyi 1.63 m
Vazni 135 lb (61 kg)
Sport
Qaysi sport Yengil atletika
Medallar
Medal soni
Yengil atletika
AQSH bayrogʻi AQSh vakili
Turnir 1-chi 2-chi 3-chi
Olimpiada oʻyinlari 1 1 1
Jahon chempionati 3 1 3
Jahon yopiq inshootlardagi chempionati 0 1 0
Jahon yengil atletika finali 2 0 0
Jami 6 3 4
Olimpiada oʻyinlari
Oltin 2012 London 4 × 100 m estafeta
Kumush 2012 London 100 m
Bronza 2012 London 200 m
Jahon chempionati
Oltin 2007 Osaka 4 × 100 m estafeta
Oltin 2011 Daegu 100 m
Oltin 2011 Daegu 4 × 100 m estafeta
Kumush 2011 Daegu 200 m
Bronza 2007 Osaka 100 m
Bronza 2009 Berlin 100 m
Bronza 2013 Moskva 100 m
Jahon yopiq inshootlardagi chempionati
Kumush 2010 Doha 60 m
Jahon estafeta chempionati
Kumush 2015 Nassau 4 × 100 m estafeta
Jahon yengil atletika finali
Oltin 2007 Shtutgart 100 m
Oltin 2009 Saloniki 100 m

Karmelita Jeter (talaffuzi: JET-ter, 1979-yil 24-noyabrda tugʻilgan) – isteʼfodagi amerikalik sprinter boʻlib, 60 metr, 100 metr va 200 metr masofalarda musobaqalashgan. 2009-yildan 2021-yilgacha Jeter 100 metrga 10,64 soniya shaxsiy rekordi bilan “Yer yuzidagi eng tezkor ayol” deb atalgan, bu natijani u 2009-yilda Shanxay Golden Grand Prix musobaqasida qayd etgan. 2011-yilgi 100 metr bahsida u jahon chempioni boʻlgan va 2012-yilgi Olimpiadada kumush medalni qoʻlga kiritgan.

U 2007-yilgi Jahon chempionatida 100 metrda bronza medal, Jahon yengil atletika finalida esa oltin medal sohibasi boʻlgan. 2009-yilda Jahon chempionatida yana bir bronza medalni qoʻlga kiritgan. Uning 10,64 soniyalik shaxsiy rekordi uni 100 metr masofada tarixdagi eng tezkor toʻrtinchi ayolga aylantiradi, undan tezroq natija koʻrsatganlar – Florens Griffit Joynerning uzoq yillik jahon rekordi, Elaine Tompson-Herahning 10,54 soniyasi va Shelly-Ann Fraser-Pryceʼning 10,60 soniyasi[1].

2023-yil may oyida u Nevada universiteti, Las-Vegas (UNLV) yengil atletika va kross musobaqalari dasturlari bosh murabbiyi etib tayinlandi[2].

Erta hayoti

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Jeter 1979-yil 24-noyabrda tugʻilgan[3].

U Torrans, Kaliforniyadagi Bishop Montgomery oʻrta maktabida oʻqigan[4]. Dastlab, uning oilasida basketbol afzal sport turi edi va uning ukasi Yujin keyinchalik Sacramento Kings jamoasiga qoʻshilgan. Basketbol murabbiyi unga yengil atletikani sinab koʻrishni taklif qilgan va 11,7 soniyalik yugurish uning tabiiy isteʼdodini namoyish etgan[5]. Jeter Karson, Kaliforniyada joylashgan Kaliforniya shtati universiteti, Dominges Hillsni jismoniy tarbiya bakalavr darajasi bilan tamomlagan. U CSUDH tarixida eng koʻp NCAA medallarini qoʻlga kiritgan yengil atletikachi boʻlib, universitet tarixida AQSh olimpiya saralashiga chiqqan birinchi sportchiga aylangan. 2003–2005-yillarda doimiy son mushaklari jarohati tufayli musobaqalardan chetda qoldi, 2007-yilda esa chuqur toʻqima massaji bilan davolanishdan soʻng kattalar yengil atletikasida birinchi yirik yutugʻiga erishdi[6].

Xalqaro muvaffaqiyatlar

[tahrir | manbasini tahrirlash]
Jeter 2007 yilgi jahon chempionatida

2007 yilda Jeter USA Indoor Track and Field Championships musobaqasida 60 metrga yugurishda shaxsiy rekordi – 7,17 soniya natija bilan kumush medalni qo‘lga kiritdi[7], va yaxshi formani saqlab qoldi, Adidas Track Classic musobaqasida 100 metrga yugurishda 11,04 soniya shaxsiy rekordini qayd etib, to‘rtinchi o‘rinni egalladi[5]. Shundan so‘ng, u Torri Edwards va Lauryn Williams ortidan milliy chempionatda uchinchi o‘rinni egallab, o‘zining birinchi yirik musobaqasiga yo‘llanmani qo‘lga kiritdi[8]. U Jahon chempionatida 11,02 soniya shaxsiy rekordi bilan bronza medalni qo‘lga kiritdi hamda 2007 yilgi Jahon yengil atletika finalida 100 metrga yugurishda oltin medalni qo‘lga kiritdi.

Keyingi yili u AQSh Olimpiya saralash musobaqasida 100 va 200 metr masofalarda qatnashdi. 100 metr chorak finalida 10,97 soniya shaxsiy rekordini yangilashiga qaramay[9], yarim finaldan o‘ta olmadi, atigi ikki yuzdan bir soniyaga yetishmadi[10]. 200 metrda oltinchi o‘rin bilan 2008 yilgi yozgi Olimpiya o‘yinlariga chiqa olmadi[11]. U 2008 yilgi Jahon yengil atletika finalida 100 va 200 metrga yugurishda qatnashdi, ammo mos ravishda to‘rtinchi va beshinchi o‘rinlarni egalladi. 2008 yil noyabr oyida u murabbiyini o‘zgartirdi va ilgari Maurice Greene bilan ishlagan Jon Smit bilan shug‘ullana boshladi[5].

2009 yilgi mavsumida u Jahon chempionatiga tayyorgarlik jarayonida kuchli natijalar ko‘rsatdi. Qishki mavsumda u 60 metrda 7,11 soniya natija qayd etdi, bu yilning eng yaxshi ko‘rsatkichi va uning shaxsiy rekordi edi[12]. Tashqi mavsumda u Mt. SAC Relays musobaqasida 10,96 soniya natija bilan tez yugurdi[13], Prefontaine Classic musobaqasida oltin medalni qo‘lga kiritdi va 2009 yilgi AQSh chempionatida 100 metrga yugurishda o‘zining birinchi milliy unvonini oldi[14]. London Grand Prix musobaqasida 10,92 soniya shaxsiy rekordini yangilab, birinchi o‘rinni egalladi. Jahon chempionati oldidan u AQSh 4 × 100 metr estafeta jamoasi tarkibida 41,58 soniyada so‘nggi 12 yil ichidagi eng tezkor natijani qayd etdi[15].

Jeter Berlin jahon chempionatida yugurishda

2009 yilgi Jahon chempionatida, Berlin shahrida, yarim finalda 10,83 soniya natija bilan finalga eng tezkor ishtirokchi sifatida yo‘l oldi. Ammo finalda u 100 metrda yana bronza medalni qo‘lga kiritdi. Musobaqadan keyingi haftalarda u Tsyurix va Bryussel shaharlarida o‘tkazilgan Golden League uchrashuvlarida ikkita 10,90 soniyadan tez yugurdi[16][17].

U AQSh estafeta jamoasida yakunlovchi yuguruvchi sifatida tanlandi, ammo yarim finalda Alexandria Anderson va Muna Lee orasidagi baton uzatish jarayonida Lee og‘ir jarohat olib, jamoa musobaqadan chiqdi. Jamaica oltin medalni qo‘lga kiritdi.

2009 yilgi Jahon yengil atletika finaliga ketma-ket uchta poygada katta farq bilan g‘alaba qozongan holda yetib bordi. Shunga qaramay, u Gretsiyaning Saloniki shahrida o‘tkazilgan finalda 100 metrni 10,67 soniyada bosib o‘tdi va tarixdagi uchinchi eng tezkor ayolga aylandi[5][18]. Bu natija so‘nggi 12 yildagi eng tez yugurish bo‘lib, faqat Marion Jones va Florence Griffith-Joyner undan tezroq bo‘lgan edi[19]. Bir hafta o‘tib, u Shanxay Grand Prix musobaqasida 10,64 soniya bilan g‘olib chiqdi va tarixdagi ikkinchi eng tezkor ayol bo‘ldi[20].

Tez yugurishlari ikki xil ta’sir ko‘rsatdi — ham hayrat, ham shubha uyg‘otdi. 30 yoshida u bir mavsum ichida shaxsiy rekordini uchdan bir soniyadan ko‘proqqa yaxshiladi va Jones hamda Griffith-Joyner orasida joylashdi. Ayollar sprintidagi dopinga oid tarixiy shubhalar sababli Jeter: "Bu savollardan xafa bo‘la olmayman, lekin juda ko‘p mehnat qilib, munosib e’tibor topmasligim achinarli", dedi[21]. U 60 metrda 7,02 soniya natija bilan USA Indoor Track and Field Championships musobaqasida g‘olib chiqdi, ammo bu natija LaVerne Jones-Ferrette’dan sekinroq edi va u 2010 yilgi Jahon yopiq inshootlardagi chempionatda yaxshilashga qaror qildi[22].

U 2017 yilda faoliyatini yakunladi, bunga 2016 yilgi Olimpiya o‘yinlarida ishtirok etishiga to‘sqinlik qilgan jarohati sabab bo‘ldi[23].

Shaxsiy rekordlari

[tahrir | manbasini tahrirlash]
Jeter 2009 yilgi Jahon chempionatida
Musobaqa Vaqt (soniya) Manzil Sana
55 metr 6.84 Fresno, Kaliforniya, AQSh 2008 yil 21 yanvar
60 metr 7.02 Albuquerque, AQSh 2010 yil 28 fevral
100 metr 10.64 Shanxay, Xitoy 2009 yil 20 sentyabr
200 metr 22.11 Eugene, Oregon, AQSh 2012 yil 30 iyun
  • Barcha maʼlumotlar IAAF profilidan olingan.[24]

Manbalar

[tahrir | manbasini tahrirlash]
  1. ↑ „IAAF: 100 Metres - men - senior - outdoor - 2018 - iaaf.org“. iaaf.org.
  2. ↑ „UNLV Selects Carmelita Jeter To Lead Its Track & Field And Cross Country Programs“ (en). University of Nevada Las Vegas Athletics (2023-yil 25-may).
  3. ↑ „Crystal Palace AVIVA London Grand Prix | Results | World Athletics“. worldathletics.org. Qaraldi: 2024-yil 24-noyabr.
  4. ↑ „Former BMHS, CSDH standout Jeter edges Lee for U.S. women's 100 title“. Daily Breeze. MNG (2009-yil 27-iyun). 2009-yil 17-avgustda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2009-yil 15-sentyabr.
  5. ↑ 5,0 5,1 5,2 5,3 Arcoleo, Laura (13 sentyabr 2009). Jeter'ning yuksalishi davom etmoqda, 10,67 gacha! – IAAF / VTB Bank World Athletics Final. IAAF. 17 sentyabr 2009 yilda olingan.
  6. ↑ Carmelita Jeter Biography[sayt ishlamaydi]. USATF. Retrieved on July 25, 2009.
  7. ↑ 2007 US Indoor Championships Women 60 Meter Dash[sayt ishlamaydi]. USATF. 17 sentyabr 2009 yilda olingan.
  8. ↑ 2007 US Championships Women 100 Meter Dash (Wayback Machine saytida 2019-12-24 sanasida arxivlangan). USATF. 17 sentyabr 2009 yilda olingan.
  9. ↑ Women 100 Meter Dash quarterfinals results[sayt ishlamaydi]. USATF. 25 iyul 2009 yilda olingan.
  10. ↑ Women 100 Meter Dash semifinals results (Wayback Machine saytida 2019-12-24 sanasida arxivlangan). USATF. 25 iyul 2009 yilda olingan.
  11. ↑ Women 200 Meter Dash final results[sayt ishlamaydi]. USATF. 25 iyul 2009 yilda olingan.
  12. ↑ 60 Metres 2009. IAAF (22 mart 2009). 25 iyul 2009 yilda olingan.
  13. ↑ Lee, Kirby (19 aprel 2009). World leads for Jeter and Johnson in Mt. SAC Relays – Day 3. IAAF. 2021-08-07 da olingan.
  14. ↑ Morse, Parker (27 iyun 2009). Jeter and Rodgers take 100m titles in Eugene – US Champs, Day 2. IAAF. 2021-08-07 da olingan.
  15. ↑ Wenig, Jörg (8 avgust 2009). US quartet blasts 41.58 in the 4x100 as Wlodarczyk improves to 77.20m in Cottbus (Wayback Machine saytida August 10, 2009, sanasida arxivlangan). IAAF. 2009-08-09 da olingan.
  16. ↑ 2009 Weltklasse Zurich 100 metres W. IAAF. 17 sentyabr 2009 yilda olingan.
  17. ↑ 2009 Memorial Van Damme 100 metres W. IAAF. 17 sentyabr 2009 yilda olingan.
  18. ↑ Stunning Jeter run upstages Bolt. BBC Sport (13 sentyabr 2009). 17 sentyabr 2009 yilda olingan.
  19. ↑ 100 Metres All Time. IAAF (15 sentyabr 2009). 17 sentyabr 2009 yilda olingan.
  20. ↑ Gay clocks stunning 100m in China. BBC Sport (20 sentyabr 2009). 21 sentyabr 2009 yilda olingan.
  21. ↑ Kessel, Anna (20 fevral 2010). Carmelita Jeter bears the burden of being the fastest woman alive. The Guardian. 2010-02-20 da olingan.
  22. ↑ Lee, Kirby (1 mart 2010). World Leads by Dunn, Trammell and Williams, Jeter jets 7.02 – USA Indoor Champs Day 2. IAAF. 2010-03-01 da olingan.
  23. ↑ „Fastest woman alive retires“ (2017-yil 7-noyabr).
  24. ↑ „Jeter, Carmelita biography“. IAAF. Qaraldi: 2009-yil 25-iyul. 
"https://uz.wikipedia.org/w/index.php?title=Carmelita_Jeter&oldid=5519313" dan olindi