Cao Xueqin

Cao Chjan
Asl ismi	曹霑
Tavalludi	1715 Qing sulolasi
Vafoti	1763
Taxallusi	Cao Xueqin
Ijod qilgan tillari	Xitoy tili
Fuqaroligi	Sin

Mengchjuan (xitoycha an'ana tíngyín, sobiq míngyín, pinyin Mèng Ruǎn) laqabli Cao Chjan (xitoycha míngín, pinyin Cáo Zhān), Cao Xueqin taxallusi ostida yozgan (Xitoy muallifi Cáo Yígěng) "Qizil palatadagi tush" klassik xitoy romanining birinchi 80 bobidan. Uning yashagan sanalari haqida aniq ma'lumot yoʻq: ba'zi manbalarda 1715-yilda tugʻilgan, ba'zilarida 1724-yil koʻrsatilgan. Oʻlim yili 1763 yoki 1764 deb hisoblanadi.

Biografiyasi

Garchi Caoning nasli xitoylik boʻlsa-da, lekin Qing sulolasi oldidagi xizmatlari uchun u Sakkiz bayroqlar armiyasining sof oq bayrogʻiga tayinlangan. Cao Xueqin tugʻilganda, oila allaqachon tanazzulga yuz tutgan va Cao Xueqin kamolotga etganida, u Pekin yaqinidagi togʻli qishloqda qashshoqlikda yashagan. Adib feodal jamiyati qurib borayotganining guvohi sifatida zodagon oilalarning turmush tarzi qanday izdan chiqayotganini o‘z ko‘zi bilan kuzatdi, o‘zi ham ko‘p mashaqqatlarni boshidan kechirdi. Cao Xueqin yoshligida ota-onasidan, yoshligida xotinidan, keksalikda esa bolalaridan ayrilib qolgan.

Cao Xueqin koʻp qirrali iste'dodli shaxs edi. U yaxshi chizgan, mohir xattot, hunarmandchilik va hatto tibbiyot haqida koʻp narsalarni bilgan, goʻzal she'rlar ham yozgan. U “Qizil palatadagi tush” romani bilan tarixga kirdi. Cao Syueqin oʻz asarini yaratganida, u bir nechta boblarni yozishga toʻgʻri keldi - kimdir ularni oʻqish uchun olib bordi va qoʻlyozma roʻyxatlarda farqlana boshladi, natijada romanning juda koʻp sonli qoʻlyozma nusxalari bizning davrimizga etib keldi. vaqt (roman hajmi L. N. Tolstoyning mashhur "Urush va tinchlik" romani bilan taqqoslansa ham). Caoning oilasi badavlat edi, uning otasi hatto imperatorning advokati edi. Kao klani imperator xizmatidagi harbiy jasorat tufayli muvaffaqiyatga erishdi. Masalan, ular orasida garnizon qoʻmondonlari, imperator qoʻshinlari sardori va imperatorlar bilan qandaydir bogʻliq boʻlgan boshqa ajdodlar ham bor edi. Cao Xueqinning oʻzi Nankindagi manufakturalarda engil sanoat uchun mas'ul boʻlgan Cao Yingning nabirasi edi. Cao Ying oliy ma'lumotli va mustahkam kutubxonaga ega edi. U kitoblarga muharrirlik qilgan, o‘sha davrning ko‘plab shoir va dramaturglari bilan tanish bo‘lgan. Ularning koʻpchiligi Cao Xueqinning oʻzi ishiga ta'sir koʻrsatdi.

Kao klani uchun imperatorning oʻlimi bilan, taxtga boshqa imperator oʻtirganda, hamma narsa oʻzgardi. Oilaning xazinaga qarzlari bor edi, yangi imperator bunga koʻz yumishni istamadi. Bu vaqtda siyosiy ta'qiblar natijasida oilaviy mulkni musodara qilish boshlanadi. 1727-yilda oila Pekinga koʻchib oʻtishga majbur boʻldi va u yerda Cao Xueqin yolgʻiz oʻsgan kambagʻal mahallaga joylashdi. Biroz vaqt o‘tgach, u she’riyatda o‘z iste’dodini namoyon qila boshladi va ko‘pchilik unga adabiy faoliyatni boshlashni maslahat berdi. Bu vaqtda u san'at bilan ham shugʻullangan, ammo oʻzi juda qashshoqlikda yashagan. Uning bilimi faqat mish-mishlar bilan ma'lum. Koʻpchilik ishonganidek, u Sakkiz bayroq qoʻshinlari harbiy xizmatchilarining bolalari uchun maktabda oʻqigan. Dong Ming 1756 yilgi viloyat musobaqasida oʻtkazgan imtihonlarini aytib beradi. Taxminlarga koʻra, u imperator akademiyasining a'zosi boʻlgan, kotib boʻlgan, shahar chetida vino doʻkoni tutgan, uçurtmalar chizgan, oʻz rasmlarini sotgan. U uchurtma yasash mahorati haqidagi risola bilan mashhur. U umrining so‘nggi yillarini Syanshan tog‘lari yaqinidagi qishloqda o‘tkazdi.

Cao Xueqin ikki marta turmushga chiqdi, lekin birinchi xotini haqida hech narsa ma'lum emas, ikkinchi xotini esa Fangqing ekanligi ma'lum. Ma'lumki, uning birinchi xotinidan oʻgʻli bor edi, lekin u vafot etdi va tinchlanmaydigan ota koʻp ichishni boshladi va surunkali alkogolga aylandi. Ammo ikkinchi nikoh yozuvchi uchun baxtli boʻldi va oila tinch va totuvlikda yashadi. Muallif uning uchun maxsus yozgan ba'zi asarlarni. Cao Xueqin oʻlimigacha Fangqing bilan birga yashadi. Fanqing esa "Qizil palatadagi tush"ni tugatishga talantiga ega emasligidan juda afsusda edi.

Ijodkorlik

Mashhur "Toshdagi eslatmalar" romani ("Qizil palatadagi tush" nomini oʻzgartirdi, 1791-yilda Gao E tomonidan yakunlangan) xitoy tilidagi toʻrtta klassik romandan biriga aylandi. Roman tug‘ilishi bilanoq Xitoy jamiyatining barcha qatlamlari o‘quvchilarini hayratda qoldirdi. Kimdir uni ko‘chirdi, kimdir la’natladi, kimdir hatto qo‘lyozmalarni yoqib yubordi, kimdir uni osmonga ko‘tarib maqtashdi, lekin befarq odamlar yo‘q edi, hamma roman haqida gapirdi – oddiy odamlar ham, oliy martabali ham. 1760-yillardan boshlab romanning bosma nashrlari tobora koʻpayib bordi.

Cao Xueqin unda dunyoning xayoliy tabiati haqidagi buddist gʻoyasidan realistik uslubni birlashtirdi. Bugungi kunga qadar ish 120 bobdan iborat. Romanning manbasini yozuvchining bolalikdagi o‘z hayoti, olijanob oilalar hayotining guvohi bo‘lgan hayoti tashkil etadi. Va uning balogʻat yoshidagi qashshoqligi muallifga hayotning mohiyatiga koʻproq kirishga imkon berdi. “Qizil xonadondagi tush” uning ixtirolari, san’atga bo‘lgan hurmati natijasi bo‘lib, bu unga nafaqat xitoy adabiyotining cho‘qqisi hisoblangan, balki jahon adabiyotidagi eng yaxshi romanlar qatoridan joy olishi mumkin bo‘lgan roman yaratish imkonini berdi. Roman yozuvchi allaqachon kambagʻal boʻlganida yozilgan va bu oʻziga xos bolalikka qaytish edi. Ammo qahramon Baoyuy timsolida muallifning tushunchasi bahsli. Muallif romanni 1740-yildan 1750-yilgacha tahrir qilgan, ammo yakuniy versiyasi muallif vafotidan keyin paydo boʻlgan (Gao E oxirgi 40 bobni yakunlagan). Bugungi kunga qadar romanning asl matnining 12 nusxasi saqlanib qolgan, romanning asl nusxasi esa saqlanib qolmagan. "Qizil palatadagi tush" 1791-yilda nashriyotchi Cheng Veyang va Gao E tomonidan nashr etilgan, ikkinchi nashri 1792-yilda nashr etilgan. Oxirgi boblar boshqa muallif tomonidan yozilganiga qaramay, roman uslubi hali ham saqlanib qolgan va roman organik bir butun sifatida chiqdi. Roman nima? Birinchidan, oʻquvchi oldida unutilmas belgilarning butun galaktikasi paydo boʻladi. Bosh qahramon Jia Baoyu - zodagon zodagonlar vakili, lekin u kamsituvchi feodal tuzumga qarshi isyon ko‘taradi, sof muhabbatga intiladi. Uning sevgilisi Lin Daiyu shafqatsiz feodal jamiyatining qurboni boʻlgan zaif ayolni ifodalovchi tipik xarakterdir. Ikkinchidan, bu goʻzal sevgi hikoyasi. Biroq personajlar o‘rtasidagi munosabatlarning murakkab tizimi orqali muallif feodal tuzumni, uning buzuq hokimiyatini, oilaviy munosabatlar va nikoh munosabatlarini tanqid qiladi. Ammo shu bilan birga, qahramonlar hayoti shunchaki baxtga intilishdir. Ushbu roman shu qadar muhim boʻlib qoldiki, hozirgacha uning izlanishlari toʻxtamadi. "Qizil xonadagi tush" qahramonlarning harakatlariga chuqur psixologik motivatsiya, ularning qahramonlarining batafsil tavsifi bilan ajralib turadi. Cao Xueqin keyingi yozuvlarga ta'sir koʻrsatadigan nutq qulayligiga erishdi. Uning romanida she’riyat, teatr, tasviriy san’at va bog‘ me’morchiligining yuksak estetik jihatlari mujassamlashgan.

Ushbu romanga qoʻshimcha ravishda, 1977-yilda Cao Xueqinga ikkinchi toʻyi uchun sovgʻa qilingan kitoblarni saqlash uchun sandiq topildi, unda ular she'r va 5 qoʻlyozma topdilar. Ulardan ikkitasi ikkinchi xotini Fanqing uchun buklangan va toʻquv san'ati boʻyicha oyatdagi koʻrsatmalardir.

Cao Syueqin Xitoy adabiyotiga xos hodisadir. Aynan uning romani Lao She ijodiga va uning “Bir oilaning to‘rt avlodi” romaniga ta’sir qilgan. Xuddi shu narsani oilaning turli avlodlari syujetini tasvirlash uchun roman-daryo janrini meros qilib olgan Ba Jin ijodi haqida ham aytish mumkin. U Le Klesio tomonidan ma'ruzalarida ham tilga olingan.

Rasmlar

1760-yilda Cao Syueqin oʻzining rasmlaridan birini Dong Mingga sovgʻa qiladi va u muallifga hayratini she'r bilan ifodalaydi. Rasmlar chizish Cao Xueqinning daromad manbalaridan biri edi, lekin u rasman rassom boʻlishdan bosh tortdi. Togʻlar nafaqat Cao Syueqin ijodida, balki Xitoyning butun badiiy ijodida ham ajralmas mavzudir. Muallifning bir nechta rasmlarini esga olish kerak: "Tozalangan togʻlar va daraxtlar", "Bambuk va togʻlar" va "Togʻlar. Uzoqdan koʻrish."